Nhiều người có thói quen dùng tăm bông, móc tai hoặc các dụng cụ khác để lấy ráy tai thường xuyên vì cho rằng đây là chất bẩn cần được làm sạch. Tuy nhiên, ráy tai không hoàn toàn là "chất bẩn" cần loại bỏ. Đây là một phần của cơ chế bảo vệ tự nhiên của ống tai, giúp giữ bụi, duy trì độ ẩm cho da và hạn chế sự phát triển của vi khuẩn, nấm.
Vì vậy, nếu tai không có biểu hiện bất thường, việc lấy ráy tai theo lịch hằng tuần hoặc hằng tháng là không cần thiết. Ngược lại, thao tác lấy ráy tai quá thường xuyên hoặc không đúng cách có thể gây tổn thương ống tai và làm tăng nguy cơ viêm nhiễm.
Khi nào cần lấy ráy tai?
Ráy tai được hình thành từ chất tiết của các tuyến trong ống tai, kết hợp với tế bào da bong tróc và các hạt bụi nhỏ. Ráy tai có tính acid nhẹ và chứa một số thành phần giúp hạn chế sự phát triển của vi khuẩn, nấm, đồng thời tạo lớp màng bảo vệ da ống tai.
Bên cạnh đó, ráy tai giúp duy trì độ ẩm, hạn chế tình trạng da trong ống tai bị khô, kích ứng. Đây cũng là "hàng rào" giúp ngăn bụi bẩn và một phần tác nhân từ môi trường xâm nhập sâu vào ống tai.
Ở người bình thường, ráy tai có cơ chế tự làm sạch. Khi nói chuyện, nhai hoặc vận động hàm, các chuyển động của thành ống tai sẽ từ từ đẩy ráy tai từ sâu ra ngoài. Phần ráy nằm ở cửa ống tai có thể được lau nhẹ nhàng mà không cần đưa dụng cụ vào sâu bên trong.
Không phải trường hợp nào cũng cần lấy ráy tai. Việc lấy ráy tai thường chỉ được thực hiện khi ráy tích tụ nhiều, tạo thành nút hoặc gây ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng nghe.
Một số trường hợp cần được kiểm tra và lấy ráy tai gồm:
- Ráy tai đóng thành nút, gây cảm giác đầy hoặc ù tai, nghe kém.
- Ngứa, đau hoặc khó chịu trong tai.
- Ráy tai tích tụ nhiều, che kín ống tai và cản trở việc quan sát màng nhĩ khi thăm khám.
- Người sử dụng máy trợ thính thường xuyên bị tích tụ ráy tai.
- Ráy tai gây các triệu chứng ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc việc sử dụng thiết bị hỗ trợ nghe.
Khi nghi ngờ có nút ráy tai, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng kiểm tra. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể sử dụng dụng cụ chuyên dụng để lấy ráy tai hoặc áp dụng phương pháp phù hợp nhằm làm mềm ráy trước khi loại bỏ.
Ráy tai là một phần của cơ chế bảo vệ tự nhiên của ống tai và không cần loại bỏ thường xuyên. Ảnh Minh An.
Vì sao không nên dùng tăm bông để lấy ráy tai?
Tăm bông là vật dụng được nhiều người sử dụng để vệ sinh tai nhưng không phải công cụ phù hợp để lấy ráy tai ở sâu trong ống tai. Khi đưa tăm bông vào ống tai, thay vì lấy ráy ra ngoài, động tác này có thể đẩy ráy vào sâu hơn, khiến ráy tích tụ thành nút.
Ngoài ra, đầu tăm bông có thể làm trầy xước lớp da mỏng của ống tai. Những tổn thương nhỏ này tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm phát triển, gây viêm ống tai ngoài.
Nguy hiểm hơn, nếu đưa tăm bông hoặc dụng cụ lấy ráy tai quá sâu, người sử dụng có thể gây chảy máu, tổn thương thành ống tai hoặc thậm chí làm thủng màng nhĩ.
Các dụng cụ như que kim loại, kẹp, móc tai cũng không nên được tự ý sử dụng. Đặc biệt, người dân không nên sử dụng "nến lấy ráy tai" vì phương pháp này không chứng minh được hiệu quả làm sạch ráy tai mà còn tiềm ẩn nguy cơ bỏng, tổn thương ống tai và màng nhĩ.
Chăm sóc tai đúng cách
Đối với người không có bệnh lý về tai, cách chăm sóc đơn giản nhất là chỉ vệ sinh phần vành tai và cửa ống tai có thể nhìn thấy được. Có thể dùng khăn mềm lau nhẹ sau khi tắm nhưng không cần đưa bất kỳ vật dụng nào sâu vào ống tai.
Không nên cố lấy hết ráy tai vì một lượng ráy vừa phải có vai trò bảo vệ tai. Người sử dụng máy trợ thính nên được kiểm tra tai định kỳ nếu thường xuyên có tình trạng tích tụ ráy tai.
Cha mẹ cũng cần hạn chế việc dùng tăm bông hoặc các dụng cụ nhỏ để lấy ráy tai cho trẻ. Trẻ nhỏ có ống tai hẹp và dễ bị tổn thương hơn nếu thao tác không đúng kỹ thuật.
Những dấu hiệu không nên chủ quan
Không phải mọi triệu chứng khó chịu trong tai đều do ráy tai. Nếu xuất hiện đau tai dữ dội, chảy dịch hoặc chảy máu, chóng mặt, ù tai kéo dài, nghe kém rõ rệt hoặc đặc biệt là nghe kém đột ngột, người bệnh không nên tự lấy ráy tai tại nhà mà cần đi khám sớm.
Việc tự ý lấy ráy tai trong những trường hợp này có thể làm tổn thương tai và khiến việc chẩn đoán nguyên nhân bị trì hoãn.
Ráy tai là một phần của cơ chế bảo vệ tự nhiên và không cần được loại bỏ thường xuyên nếu không gây triệu chứng. Thay vì dùng tăm bông hay các dụng cụ đưa sâu vào tai, mỗi người chỉ cần vệ sinh nhẹ nhàng phần tai bên ngoài. Khi nghi ngờ có nút ráy tai hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường, nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ kiểm tra và xử trí an toàn.
