Quyết liệt chặn 'vòi bạch tuộc' thuốc lá điện tử, bảo vệ sức khỏe người dân

Thuốc lá điếu nhập lậu, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, đang len lỏi tinh vi vào đời sống, đe dọa trực tiếp sức khỏe thể chất và tâm thần của thế hệ trẻ. Nhận diện tính chất nguy hại này, từ Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đến các cấp chính quyền Hà Nội đều đang đồng loạt ra quân với những giải pháp căn cơ, kiên quyết không để hình thành vùng cấm hay buông lỏng địa bàn.

Hiểm họa nicotine thế hệ mới: Cơn lốc ngầm tàn phá sức khỏe thanh thiếu niên

Trong nhiều năm qua, cuộc chiến phòng, chống tác hại của thuốc lá điếu truyền thống đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, thị trường ngầm hiện nay lại đối mặt với thách thức nghiêm trọng hơn, là sự bùng nổ của thuốc lá thế hệ mới (thuốc lá điện tử - ENDS, thuốc lá nung nóng - HTPs).

Dưới góc độ y tế dự phòng, các chuyên gia cảnh báo thuốc lá điện tử không hề vô hại như những lời quảng cáo trá hình "giúp cai nghiện thuốc lá truyền thống" hay "chỉ có hương vị trái cây tự nhiên". Bản chất cốt lõi của dung dịch thuốc lá điện tử vẫn là nicotine lỏng ở nồng độ cao – một chất gây nghiện cực mạnh làm tổn thương hệ thần kinh chưa hoàn thiện của thanh thiếu niên, suy giảm khả năng tập trung, rối loạn cảm xúc và suy giảm trí nhớ.

Chưa dừng lại ở đó, khi bị nung nóng ở nhiệt độ cao, các dung môi hữu cơ như Propylene Glycol và Glycerin thực vật trong tinh dầu sẽ chuyển hóa thành hợp chất độc hại như Formaldehyde, Acrolein, Acetaldehyde – những tác nhân hàng đầu gây tổn thương phổi cấp (EVALI), suy hô hấp mãn tính và đột biến tế bào dẫn đến ung thư.

Đáng báo động nhất, thuốc lá điện tử đang trở thành "vỏ bọc" hoàn hảo để tội phạm ma túy pha trộn các chất kích thích tổng hợp mới (cần sa tổng hợp, Ketamine, ma túy đá). Hàng loạt ca cấp cứu học sinh ngộ độc thuốc lá điện tử với biểu hiện co giật, ảo giác, hôn mê sâu và tổn thương đa tạng thời gian qua là hồi chuông cảnh báo đỏ gửi đến toàn xã hội.

Mệnh lệnh từ Chính phủ và Ban Chỉ đạo 389 quốc gia

Trước làn sóng phản ánh liên tục của báo ch, sự phát hiện của các lực lượng chức năng và thực tiễn buôn lậu thuốc lá diễn biến ngày càng phức tạp, công tác phòng ngừa và đấu tranh ngăn chặn đã được nâng lên cấp độ chỉ đạo quyết liệt nhất từ cơ quan đầu não.

Thực hiện nghiêm túc tinh thần Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 09/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường đấu tranh chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ và sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới; bám sát chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 quốc gia tại Văn bản số 8979/VPCP-V.I ngày 03/9/2026, Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đã khẩn trương ban hành Công văn số 143/VPTT-TH ngày 08/9/2026.

Công văn số 143/VPTT-TH là đòn bẩy hành chính then chốt, đặt ra các yêu cầu cấp bách gửi đến các Bộ: Công an, Quốc phòng, Tài chính, Công Thương và Ban Chỉ đạo 389 các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương với hàng loạt hành động cụ thể, gồm:

Thiết lập thế trận kiểm soát đa tầng: Các lực lượng chức năng chuyên trách (Hải quan, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Quản lý thị trường) phải nắm chắc tình hình tại các tuyến biên giới, cửa khẩu đường bộ, đường biển, đường hàng không cho đến sâu trong thị trường nội địa và trên không gian mạng. Công tác trao đổi thông tin nghiệp vụ giữa các đơn vị phải duy trì thường xuyên nhằm bóc gỡ tận gốc các đường dây quy mô lớn.

Xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm: Bộ Công an được đề nghị chỉ đạo lực lượng công an các cấp phối hợp chặt chẽ với Viện Kiểm sát, Tòa án nhân dân đẩy nhanh tiến độ điều tra, truy tố, đưa ra xét xử công khai các vụ án buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán thuốc lá điếu ngoại nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng quy mô lớn xuyên quốc gia để cảnh tỉnh, răn đe.

Chuẩn hóa nhận diện và hoàn thiện khung pháp lý: Giao Hiệp hội Sản xuất và Tiêu thụ Thuốc lá Việt Nam phối hợp với Ban Chỉ đạo 389 quốc gia cùng các bộ ngành tổ chức các lớp đào tạo chuyên môn sâu, cập nhật phương thức nhận diện những dòng sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá giả tinh vi mới du nhập; đồng thời nghiên cứu, tham mưu sửa đổi các văn bản pháp luật nhằm lấp đầy khoảng trống quản lý.

Biểu dương, khen thưởng kịp thời: Yêu cầu các địa phương báo cáo kịp thời các chiến án lớn về Văn phòng Thường trực để tham mưu lãnh đạo Chính phủ có hình thức động viên, khen thưởng các tập thể, cá nhân lập công xuất sắc.

Hà Nội giữ vững địa bàn, truy quét tận gốc "chợ mạng"

Là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước với quy mô dân số lớn và mật độ học sinh, sinh viên tập trung đông đảo, Thủ đô Hà Nội luôn là thị trường tiêu thụ béo bở mà các đường dây buôn lậu thuốc lá nhắm đến.

Nhận thức rõ trọng trách, UBND TP. Hà Nội và Chi cục Quản lý thị trường (thuộc Sở Công thương Hà Nội) đã sớm triển khai đồng bộ các chương trình hành động.

Cụ thể, ngay từ tháng 5/2026, Văn bản số 486/QLTT-NVTH đã được ban hành, phát động đợt cao điểm hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá (31/5), Tuần lễ quốc gia không thuốc lá (25/5 - 31/5/2026) và đẩy mạnh thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Kết quả là chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, các Đội QLTT Hà Nội phối hợp với lực lượng Công an các cấp đã phát hiện và xử lý 954 vụ việc liên ngành, triệt xóa nhiều điểm tàng trữ hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ. Song song với thanh tra, xử phạt, hệ thống thông tin của 16 cơ quan báo chí truyền thông đã đồng loạt vào cuộc, tạo nên một chiến dịch truyền thông rộng khắp nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho người dân.

Kế hoạch 6 tháng cuối năm: Đánh chặn từ gốc rễ theo nguyên tắc "sáu rõ"

Bước vào nửa cuối năm 2026, bối cảnh thị trường dự báo có nhiều diễn biến phức tạp. Đây là thời điểm khai giảng năm học mới 2026 - 2027 và bước vào chu kỳ mua sắm cao điểm đón các dịp lễ hội lớn, Tết Nguyên đán. Nhu cầu tiêu thụ thuốc lá điếu ngoại tăng cao, trong khi nguy cơ các sản phẩm thuốc lá điện tử xâm nhập vào môi trường giáo dục ngày càng hiện hữu dưới các chiêu trò tinh xảo như ngụy trang dưới dạng bút dạ quang, thanh USB, hộp sữa hay đồ chơi trẻ em.

Trước tình hình này, Chi cục QLTT Hà Nội đã cụ thể hóa nhiệm vụ 6 tháng cuối năm thành 4 mũi nhọn mang tính đột phá:

1. Siết chặt địa bàn, cá thể hóa trách nhiệm bằng "sáu rõ"

Lực lượng QLTT Hà Nội kiên quyết xóa bỏ tình trạng "trên nóng, dưới lạnh" hay lỏng lẻo trong khâu giám sát cơ sở. Phương châm hành động "rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ kết quả" được quán triệt đến từng Đội QLTT và từng kiểm soát viên phụ trách phường, xã, khu phố. Cán bộ quản lý phải nắm chắc từng cửa hàng tạp hóa, quán nước giải khát ven trường học; nơi nào để hình thành điểm nóng phân phối thuốc lá lậu, thuốc lá điện tử mà không chủ động phát hiện, cán bộ phụ trách địa bàn đó sẽ bị quy trách nhiệm công vụ nghiêm khắc.

2. Đột kích kho hàng mini, phong tỏa tuyến bưu chính

Các đối tượng vi phạm hiện nay ít khi lưu trữ lượng hàng lớn tại cửa hàng mặt tiền nhằm tránh bị tịch thu. Thay vào đó, chúng xé lẻ hàng hóa và cất giấu tại các căn hộ chung cư cao tầng có hệ thống an ninh kiểm soát chặt chẽ, kho chứa mini ở ngõ sâu, hoặc gửi tại các bưu cục, điểm nhận hàng chuyển phát nhanh. Nhận diện rõ thủ đoạn này, QLTT Hà Nội sẽ tập trung mũi nhọn trinh sát, phối hợp cùng lực lượng công an cơ sở và đơn vị bưu chính, tiến hành kiểm tra đột xuất các "mắt xích" trung chuyển trọng yếu, bẻ gãy chuỗi cung ứng ngay từ khâu lưu kho.

3. Tấn công không gian mạng, triệt tiêu các "chợ ảo"

Thương mại điện tử, hội nhóm kín trên mạng xã hội (Facebook, Telegram, TikTok) đang là nơi giao dịch chính của thuốc lá điện tử. Đội ngũ chuyên trách của QLTT sẽ ứng dụng các công cụ kỹ thuật số hiện đại để truy vết dòng tiền, định vị địa chỉ thực của các tài khoản ẩn danh; đồng thời phối hợp các cơ quan chức năng kiến nghị hoàn thiện cơ chế ràng buộc trách nhiệm, chia sẻ dữ liệu bắt buộc giữa các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, cổng thanh toán trung gian và doanh nghiệp logistics. Mục tiêu đặt ra là "bịt mọi kẽ hở", không để không gian mạng trở thành vùng đất dung túng cho hàng lậu.

4. Truyền thông giáo dục đồng hành cùng xử lý nghiêm khắc

Song hành cùng hoạt động thanh tra, kiểm tra, công tác giáo dục học đường được xem là giải pháp căn cơ, lâu dài. Lực lượng chức năng sẽ đẩy mạnh phối hợp cùng Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề, triển lãm trực quan về tác hại của nicotine và các chất ma túy núp bóng thuốc lá điện tử tại các trường trung học, đại học. Xử lý nghiêm minh đối tượng vi phạm kết hợp trang bị "vắc-xin nhận thức" cho học sinh, sinh viên chính là cách bảo vệ giới trẻ bền vững nhất.

Toàn dân chung tay vì một thế hệ tương lai không khói thuốc

Thuốc lá điếu nhập lậu làm thất thu ngân sách quốc gia hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm, còn thuốc lá điện tử lại đang âm thầm bào mòn thể chất, trí tuệ và đạo đức của một bộ phận thế hệ tương lai. Cuộc chiến ngăn chặn hiểm họa này không thể chỉ là trách nhiệm đơn độc của riêng lực lượng Quản lý thị trường hay Công an.

Đó phải là một trận tuyến toàn diện có sự tham gia của toàn thể xã hội. Mỗi gia đình cần quan tâm, sát sao hơn trước những thay đổi tâm sinh lý bất thường của con cái; nhà trường cần siết chặt nội quy và xây dựng môi trường học đường không khói thuốc thực chất; mỗi người dân cần nâng cao ý thức cảnh giác, dũng cảm lên tiếng tố giác các cơ sở kinh doanh vi phạm.

Kiên quyết đánh chặn từ gốc, siết chặt kỷ cương từ địa bàn thực tế cho đến không gian số chính là giải pháp sống còn để bảo vệ giống nòi, vì một Thủ đô văn minh, an toàn và một cộng đồng Việt Nam khỏe mạnh.