Thời gian gần đây, việc một số người dân tự ý lén lút chở vật liệu xây dựng vào gò Kim Châu tại hồ Văn (thuộc Khu di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu Quốc Tử Giám, Hà Nội) để xây dựng điện thờ thu hút sự quan tâm của dư luận. Không để mọi chuyện đi quá xa, các cơ quan chức năng tại Hà Nội đã vào cuộc nhằm ngăn chặn tình trạng xâm hại trái phép gò Kim Châu nói riêng, khu di tích Văn Miếu Quốc Tử Giám nói chung.
Có thể dễ dàng nhận thấy, tình trạng tự ý trùng tu, tôn tạo... di tích lịch sử văn hóa ở nước ta xảy ra liên tục trở thành “điểm nóng” khiến nhiều người lo ngại, cơ quan chức năng cũng mất nhiều thời gian để giải quyết. Trong đó, hầu hết các sai phạm về trùng tu di tích, di sản đều tốn nhiều giấy mực của báo giới, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự thiếu hiểu biết, tự ý trùng tu hoặc trùng tu, tôn tạo không đúng với phê duyệt của cơ quan chức năng có thẩm quyền. Điển hình phải kể đến vụ việc tu sửa cấp thiết vườn Tháp và mái nhà Ni ở chùa cổ Trăm Gian; xây mới di tích làm mất đi không gian văn hóa truyền thống tại khu di tích chùa Hương (Hà Nội); những khối đá cổ tháp Am Dược được thay mới hoàn toàn, vườn tháp Huệ Quang với nhiều lăng mộ được xây mới ở khu di tích Yên Tử (Quảng Ninh)...
Gò Kim Châu giữa hồ Văn (Khu di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu Quốc Tử Giám) nhìn từ trên cao. (Ảnh: Zing.vn).
Tưởng chừng những sự việc đã qua sẽ giúp người dân thay đổi suy nghĩ để tránh lặp lại những sự việc đáng tiếc, qua đó cùng chung tay, góp sức gìn giữ những giá trị lịch sử mà cha ông đã gây dựng và để lại. Tuy nhiên, vào trung tuần tháng 9/2016, “vết thương xưa” lại tái phát khi có nguồn tin phản ánh, một số người dân đã lén lút chở vật liệu xây dựng vào gò Kim Châu (còn gọi là đảo Kim Châu nằm giữa hồ Văn, thuộc Khu di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu Quốc Tử Giám) để xây dựng điện thờ mà không được cấp phép. Sau khi tiếp nhận và phát hiện sự việc, Sở Văn hóa - Thể thao Hà Nội lập tức thông báo và đề nghị UBND quận Đống Đa giúp đỡ và xử lý vụ việc này. Tuy nhiên, sau khi các cơ quan chức năng phối hợp ngăn chặn, một số người dân vẫn tiếp tục tái diễn hành vi sai phạm vào ban đêm.
Hiện nay, diện tích hồ Văn là 12.297m2, giữa hồ có gò Kim Châu, trên gò có Phán Thuỷ đường (là nơi diễn ra các buổi bình văn thơ của nho sĩ kinh thành xưa). Theo ý đồ kiến trúc, đây vốn là cái “tiểu minh đường” của Văn Miếu, là một bộ phận khăng khít của toàn bộ công trình kiến trúc chung. Theo Luật Di sản văn hóa, Điều 32, Mục 3 quy định: “Khu vực bảo vệ I phải được bảo vệ nguyên trạng về mặt bằng và không gian. Trường hợp đặc biệt có yêu cầu xây dựng công trình trực tiếp phục vụ việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích, việc xây dựng phải được sự đồng ý bằng văn bản của người có thẩm quyền xếp hạng di tích đó. Việc xây dựng công trình bảo vệ và phát huy giá trị di tích ở khu vực bảo vệ II đối với di tích cấp tỉnh phải được sự đồng ý bằng văn bản của Chủ tịch UBND cấp tỉnh, đối với di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt phải được sự đồng ý bằng văn bản của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch”. Như vậy, theo Luật Di sản Văn hóa, bất kỳ một hạng mục nào cần trùng tu, tôn tạo, xây mới... tại khu di tích Văn Miếu Quốc Tử Giám, trong đó có khu vực gò Kim Châu thì phải được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đồng ý bằng văn bản. Trường hợp một số người dân tự ý, lén lút xây điện thờ tại gò Kim Châu vừa qua đã vi phạm Điều 32, 33 của Luật Di sản văn hóa.
Được biết, các lực lượng chức năng đến nay đã ngăn chặn, yêu cầu chấm dứt mọi hoạt động vi phạm di tích của một số người dân tại gò Kim Châu, toàn bộ vật liệu xây dựng tại gò Kim Châu đã bị phong tỏa, hiện trường được các lực lượng chức năng bảo vệ, tránh tình trạng tái phạm. Theo bà Đỗ Thị Tám - Phó Giám đốc Trung tâm Văn Miếu, chiếc thuyền để đi ra gò Kim Châu vẫn được sử dụng bấy lâu nay đã đưa lên khỏi hồ Văn để người dân không thể ra gò nữa. Trong khi đó, ông Trương Minh Tiến - Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao Hà Nội cho biết, tại gò Kim Châu từ lâu có một đền thờ nhỏ, người đặt bát hương tại đây thi thoảng ra thắp hương vào ngày rằm, mùng 1. Sau khi bà cụ mất, con cháu cụ muốn tôn tạo, sửa chữa lại ngôi đền này. Tuy nhiên, ông Trương Minh Tiến nhấn mạnh, nếu ngôi đền hư hỏng, xuống cấp thì cơ quan quản lý là Trung tâm Văn Miếu Quốc Tử Giám sẽ có trách nhiệm tu bổ chứ không phải người dân tự ý xây dựng.
Trong một diễn biến mới nhất, lãnh đạo TP. Hà Nội đã có Văn bản 5471/UBND-KGVX yêu cầu đảm bảo công tác an ninh trật tự, bảo vệ khu vực Kim Châu trong hồ Văn thuộc Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu Quốc Tử Giám. Theo đó, UBND TP. Hà Nội giao Chủ tịch UBND quận Đống Đa chủ trì, phối hợp với Sở Văn hóa - Thể thao, Công an TP. Hà Nội, Sở Xây dựng, Ban Tôn giáo thành phố xây dựng và thực hiện ngay phương án đảm bảo công tác an ninh, trật tự, giải quyết triệt để tình trạng xâm hại di tích, giải tỏa, chấm dứt hoạt động xây dựng trái quy định tại khu vực gò Kim Châu trong tháng 10/2016.