Châu Âu đang bị tê liệt trước các làn sóng di dân vô tiền khoáng hậu: trong 7 tháng đầu năm 2015, hơn 3.000 người thiệt mạng tại Địa Trung Hải trên hành trình đến châu Âu, hơn 350.000 thuyền nhân may mắn hơn vào được đến bờ. Phần lớn trong số đó là người Syria, Iraq hay người châu Phi từ bỏ những vùng có chiến tranh hay nội chiến để đi tìm một cuộc sống tốt đẹp hơn. Những làn sóng người nhập cư đó liệu có đe dọa quyền tự do đi lại, một trong những nguyên tắc cơ bản của khối châu Âu hay không? Đây là câu hỏi mà tới nay, 26 thành viên tham gia khu vực tự do đi lại Shengen không có cùng một câu trả lời.
Vấn đề nhập cư đang đe dọa thành công cơ bản của EU.
Hungary đang hoàn tất việc xây dựng một bức tường ngăn cách biên giới với Serbia để ngăn cản các làn sóng người tìm đường sang Anh, Đức hay Thụy Điển định cư. Athens từ năm 2012 đã xây dựng lá chắn sát với biên giới Thổ Nhĩ Kỳ đề phòng các lớp người tị nạn Syria vượt biên sang Hy Lạp. Pháp, từ tháng 6/2015 đã đóng cửa đường biên giới với Italy do thành phố Ventimilia là cửa ngõ cho các thuyền nhân từ Địa Trung Hải tràn sang để tìm đường đến Paris, rồi thành phố Calais với điểm đến sau cùng là nước Anh. Hungary, Italy hay Hy Lạp là những cửa ngõ vào châu Âu của người nhập cư. Napoli, Roma ở Italy, hay Paris, Calais của Pháp đau đầu với các trại nhập cư mọc lên một cách vô tổ chức.
Thủ tướng Đức Angela Merkel lên tiếng kêu gọi Lục địa Già nhanh chóng tìm lấy một ngõ thoát trước vấn đề nhập cư, tránh để “không gian Shengen bị sụp đổ”. Đó là điều mà 22 trong số 28 nước trong Eu và 4 quốc gia ngoài Liên hiệp như Thụy Sĩ, Anh, Na Uy, Iceland và Liechtenstein cùng muốn tránh để xảy ra. Nhìn từ Berlin, quyền tự do đi lại trong khu vực Shengen là một trong những nguyên tắc cơ bản của ý tưởng xây dựng Eu. Ngoại trưởng Italy Paolo Gentiloni cũng nhấn mạnh: “Quyền tự do đi lại, một trong những nền tảng của EU đang bị đe dọa”.
Năm 1985, 5 nước trong khối châu Âu là Pháp, Đức Bỉ, Hà Lan và Luxembourg đã họp tại Shengen và cho ra đời “không gian tự do đi lại” mang tên thị trấn nhỏ bé này của Luxembourg. Mục tiêu đề ra nhằm xóa bỏ biên giới giữa 26 nước thành viên để tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động kinh tế. Trên nguyên tắc đó, các quốc gia thành viên có đường biên giới với khu vực ngoài không gian Shengen được tăng cường phương tiện kiểm soát biên phòng. Tới nay, thỏa thuận Dublin quy định, khi người nhập cư ngoài khối Shengen đặt chân lên một quốc gia nào trong khối tự do đi lại châu Âu, thì quốc gia đó phải chịu trách nhiệm. Có điều, các nước ở sát biên giới đó không còn làm chủ tình hình khi mỗi ngày có hàng ngàn người nhập cư đổ vào Hungary, Italy hay Áo với hy vọng được định cư ở một quốc gia thứ ba. Vì vậy, từ tháng 5/2015, Eu đã đề nghị một chính sách đón nhận người tị nạn chung kho khối Shengen dựa trên nguyên tắc bắt buộc. Mỗi thành viên phải đón nhận một số người nhập cư nhất định, căn cứ vào nhiều tiêu chuẩn như là dân số, hay tình trạng kinh tế... Sáng kiến của Brussels đã bị nhiều thành viên trong gia đình châu Âu phản đối mạnh mẽ, đứng đầu là Pháp, Tây Ban Nha và nhất là các nước Đông Âu.
Báo mạng BuzzFeed dẫn lời một thành viên ISIS ở Syria tiết lộ khoảng 4.000 tay súng cực đoan đã đội lốt người tị nạn để xâm nhập châu Âu. Hắn cho biết ISIS đưa các tay súng vượt biên giới Thổ Nhĩ Kỳ để vào châu Âu. Bọn chúng đóng giả người tị nạn, di chuyển dọc biên giới Thổ Nhĩ Kỳ rồi đi thuyền đến Hy Lạp rồi tới các nước Bắc và Tây Âu. Hắn giải thích, ISIS tổ chức chiến dịch xâm nhập và tấn công khủng bố này để báo thù phương Tây tổ chức các đợt không kích ở Syria và Iraq. Ước tính hơn 1,5 triệu người tị nạn từ Syria đã đổ vào Thổ Nhĩ Kỳ. Ở nhiều thành phố tại Thổ Nhĩ Kỳ, người tị nạn vượt Địa Trung Hải để đến Italy. Phần lớn sau đó tìm đến các nước đang mở rộng cửa với người tị nạn như Đức hay Thụy Điển để xin quy chế tị nạn. “Các tay súng sẽ hành xử giống hệt người tị nạn” - tên khủng bố ISIS quả quyết. Hắn cho biết mục tiêu của ISIS không chỉ là lập nhà nước Hồi giáo ở Syria và Cận Đông mà trên toàn thế giới.
(Theo AFP, CNN)
Quỳnh Diệp
