 TS. Nguyễn Vinh Quang. |
PV: Vừa qua, dư luận có thông tin "BVNT gửi Công văn số 486 ngày 20/11/2009 xuống địa phương, buộc họ phải mua máy và que thử đường huyết của một nhà sản xuất", ông nhận định thế nào về việc này?
TS. Nguyễn Vinh Quang: Mục tiêu quan trọng của Dự án phòng chống ĐTĐ là phát hiện những người mắc bệnh ĐTĐ, tiền ĐTĐ chưa được chẩn đoán tại cộng đồng để quản lý, điều trị, tư vấn chế độ dinh dưỡng và luyện tập, nhằm phòng chống những biến chứng và sự tiến triển tăng nặng của bệnh. Muốn làm được điều này phải triển khai công tác sàng lọc bệnh ĐTĐ ở cộng đồng.
Khi triển khai công tác sàng lọc bệnh ĐTĐ tại thực địa, các cán bộ thực hiện dự án ở tuyến tỉnh, giai đoạn đầu chưa có nhiều kinh nghiệm nên việc chẩn đoán bệnh ở cộng đồng cần phải có một phương tiện xét nghiệm có độ chính xác cao. Nếu xét nghiệm không chính xác sẽ rất nguy hiểm, không chỉ thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến tâm lý, tính mạng của người dân vùng được sàng lọc bệnh ĐTĐ. Trong thực tế, một số địa phương khi triển khai dự án tại cộng đồng đã mắc phải sai lầm: không có bệnh thì lại chẩn đoán là có bệnh và ngược lại. Trên phạm vi quốc tế, với kinh nghiệm thực tiễn, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo phải có sản phẩm thử đường huyết đạt tiêu chuẩn, có độ chính xác cao. Trên cơ sở đó, chúng tôi có Công văn số 486/BVNT gửi các địa phương thực hiện dự án, nội dung chỉ đơn thuần là chuyển tải trung thực những khuyến cáo của WHO và FDA về những sai sót có thể xảy ra khi sử dụng sản phẩm đo đường huyết tại cộng đồng. Đây là việc làm rất cần thiết nhằm tránh những sai sót đáng tiếc khi Dự án mới được triển khai, bảo đảm quyền lợi của người bệnh và cộng đồng.
PV: Trên thị trường Việt Nam có rất nhiều máy đo đường huyết, tại sao trong Công văn 486 của BVNTTW lại chỉ khuyến cáo sản phẩm của một hãng, thưa ông?
TS. Nguyễn Vinh Quang: Đúng là trên thị trường Việt Nam có nhiều loại máy đo đường huyết khác nhau và chúng ta chưa có cơ quan kiểm định về kỹ thuật, độ chính xác... của những loại máy này. Chúng tôi phải dựa vào các khuyến cáo của WHO, các tổ chức kiểm định chất lượng có uy tín trên thế giới và kinh nghiệm thực tế để khuyến cáo lựa chọn máy đo đường huyết.
Theo tài liệu về Xét nghiệm chẩn đoán và theo dõi bệnh ĐTĐ của WHO, có thống kê 15 loại máy đo đường huyết đạt tiêu chuẩn. Sau khi tìm hiểu các loại máy đo đường huyết có ở Việt Nam vào thời điểm tháng 11/2009, chúng tôi chỉ thấy có 2 nhà sản xuất máy đo đường huyết có tên trong tài liệu nói trên.
Chúng tôi cập nhật được khuyến cáo ngày 13/8/2009 của Cơ quan quản lý Thuốc và Thực phẩm Hoa Kỳ (FDA), chuyên mục về sử dụng máy đo đường huyết có viết: Nguy cơ cho kết quả sai lệch cao gây chết người của máy đo đường huyết sử dụng men glucose dehydrogenase pyrroloquinoline quinone (GDH-PPQ). Bệnh viện và các cơ sở y tế không nên dùng máy đo đường huyết sử dụng men GDH - PPQ. Tài liệu này cũng thống kê tên máy và que thử đường huyết của nhiều nhà sản xuất trên thế giới mà FDA khuyến cáo không nên sử dụng.
Từ hai tài liệu của hai tổ chức khoa học có uy tín trên thế giới, chúng tôi rà soát lại trên thị trường Việt Nam, vào thời điểm tháng 11/2009, chỉ còn một loại máy và que thử đường huyết của một nhà sản xuất an toàn cho người sử dụng đạt tiêu chuẩn của WHO, phù hợp với khuyến cáo của FDA.
Ngoài ra, khuyến cáo trong Công văn 486/BVNT còn dựa trên kết quả thực nghiệm của các công trình nghiên cứu khoa học về dịch tễ học bệnh ĐTĐ, được thực thi tại BVNT từ năm 2001 đến nay. Trong đó, có cả các công trình nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước và các công trình nghiên cứu khoa học hợp tác quốc tế, đều có sự trợ giúp của các chuyên gia hàng đầu thế giới về dịch tễ học bệnh ĐTĐ và được sử dụng cùng một loại máy và que thử đường huyết của một nhà sản xuất đạt tiêu chuẩn chất lượng của WHO. Việc áp dụng các phương pháp và phương tiện nghiên cứu đạt tiêu chuẩn quốc tế luôn là những điểm quan trọng có tính quyết định tính chính xác và giá trị của kết quả nghiên cứu. Do đó, các nghiên cứu này chính là những nghiên cứu tiền đề để Chính phủ phê duyệt và cấp ngân sách cho Dự án mục tiêu quốc gia phòng chống bệnh ĐTĐ, năm 2009.
Để chủ động tránh các sai sót chuyên môn có thể xảy ra khi thực hiện dự án, khuyến cáo sử dụng loại máy đo đường huyết có kết quả tin cậy, an toàn, đã được các tổ chức có uy tín lớn nhất hành tinh (WHO) và FDA nghiên cứu đánh giá có độ chính xác cao (tại chứng thư số No.5290-9-2008 của FDA, ngày 17/9/2008) là cần thiết và phù hợp với giai đoạn đầu triển khai Dự án phòng chống ĐTĐ.
PV: Khuyến cáo này có thể bị coi là "ẩn ý" không lành mạnh trong việc đấu thầu, ông nghĩ sao về điều đó?
TS. Nguyễn Vinh Quang: Khi soạn thảo công văn này chúng tôi chỉ đặt tiêu chí chất lượng chẩn đoán bệnh tại cộng đồng và sự an toàn cho tính mạng của người dân vùng được sàng lọc bệnh ĐTĐ, chứ không có "ẩn ý". Thực tế là một số tỉnh đã đấu thầu mua máy và que thử đường huyết của các nhà sản xuất khác không theo khuyến cáo của chúng tôi. Bởi vì, khi triển khai dự án, đơn vị thực hiện dự án cấp tỉnh phải lập kế hoạch tài chính trình Sở Y tế và Sở Tài chính tỉnh phê duyệt và chịu trách nhiệm thanh quyết toán với Sở Y tế và Sở Tài chính của tỉnh mình chứ không phải thanh quyết toán với BVNT, BVNT chỉ hướng dẫn các hoạt động chuyên môn cho tuyến tỉnh. Nội dung Công văn 486/BVNT chỉ có tính chất khuyến nghị, không bắt buộc, chỉ đơn thuần chuyển tải những khuyến cáo của WHO và FDA về chuyên môn y tế tới các đơn vị tuyến tỉnh. Vì vậy, Công văn 486/BVNT không tạo ra vi phạm trong việc đấu thầu mua sắm vật tư y tế của các đơn vị thực hiện Dự án phòng chống ĐTĐ.
PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
Thu Hà (thực hiện)
Tài liệu về xét nghiệm chẩn đoán và theo dõi bệnh đái tháo đường của WHO.
Tài liệu khuyến cáo ngày 13/8/2009 của FDA.