Không để quyền lợi BHXH bị ảnh hưởng vì thiếu thông tin
BHXH là chính sách an sinh gắn liền với quyền lợi của người lao động trong suốt quá trình làm việc, từ các chế độ ngắn hạn như ốm đau, thai sản đến quyền lợi dài hạn như lương hưu. Tuy nhiên, không phải người lao động nào cũng nắm rõ điều kiện hưởng, thời gian đóng và những việc cần làm khi nghỉ việc hoặc chuyển đổi công việc.
Theo luật sư Vương Thị Liễu (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), người lao động cần chủ động theo dõi quá trình tham gia BHXH, tránh để những sai sót trong dữ liệu hoặc việc doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm ảnh hưởng đến quyền lợi.
Chậm đóng BHXH, không kiểm tra quá trình tham gia hoặc nhận BHXH một lần có thể khiến người lao động mất quyền lợi an sinh lâu dài. Ảnh minh họa - AI.
Theo quy định pháp luật, người sử dụng lao động có trách nhiệm đăng ký tham gia và đóng BHXH cho người lao động thuộc diện tham gia bắt buộc. Tình trạng chậm đóng, trốn đóng hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc giải quyết các chế độ của người lao động.
Vì vậy, người lao động nên thường xuyên kiểm tra quá trình tham gia thông qua ứng dụng VssID hoặc các kênh chính thức của cơ quan BHXH. Khi phát hiện thời gian đóng chưa được ghi nhận hoặc mức tiền lương làm căn cứ đóng có dấu hiệu không chính xác, cần yêu cầu doanh nghiệp kiểm tra, làm rõ nguyên nhân và khắc phục. Người lao động cũng nên lưu giữ hợp đồng lao động, bảng lương, quyết định tuyển dụng hoặc chấm dứt hợp đồng và các giấy tờ liên quan để làm căn cứ bảo vệ quyền lợi khi cần thiết.
Nghỉ việc không đồng nghĩa với mất thời gian đã đóng BHXH
Khi nghỉ việc, chuyển sang làm công việc tự do hoặc tạm thời chưa tìm được việc làm mới, nhiều người băn khoăn về số năm đã tham gia BHXH.
Về nguyên tắc, nếu chưa nhận BHXH một lần, thời gian đóng BHXH có thể được bảo lưu để cộng nối với thời gian tham gia sau này, qua đó xác định điều kiện hưởng các chế độ theo quy định.
Đáng chú ý, Luật BHXH năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, đã giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu hằng tháng từ 20 năm xuống còn 15 năm, nếu người lao động đáp ứng các điều kiện khác theo quy định.
Quy định này mở rộng cơ hội hưởng lương hưu cho người có thời gian tham gia BHXH chưa dài. Khi nghỉ việc, người lao động nên cân nhắc bảo lưu thời gian đóng, tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc tại đơn vị mới hoặc tham gia BHXH tự nguyện nếu đáp ứng điều kiện.
Theo luật sư Vương Thị Liễu, việc lựa chọn phương án nào cần căn cứ vào độ tuổi, thời gian đã đóng BHXH, khả năng tài chính và kế hoạch việc làm của từng người.
Cẩn trọng trước quyết định hưởng BHXH một lần
Hưởng BHXH một lần có thể giúp người lao động giải quyết nhu cầu tài chính trước mắt, nhưng cũng ảnh hưởng đến quá trình tích lũy thời gian đóng để hưởng lương hưu. Do đó, trước khi quyết định, người lao động cần tìm hiểu kỹ điều kiện pháp luật áp dụng đối với trường hợp của mình.
Theo Luật BHXH năm 2024, điều kiện hưởng BHXH một lần được quy định theo từng trường hợp. Đáng lưu ý, cần phân biệt người đã có thời gian đóng BHXH trước ngày 1/7/2025 với người bắt đầu tham gia từ ngày này trở đi.
Đối với người có thời gian đóng BHXH trước ngày 1/7/2025, pháp luật có quy định chuyển tiếp cho phép xem xét hưởng BHXH một lần trong trường hợp sau 12 tháng không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, không tham gia BHXH tự nguyện và có thời gian đóng chưa đủ 20 năm, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định.
Trong khi đó, người bắt đầu tham gia BHXH từ ngày 1/7/2025 trở đi không thuộc trường hợp được hưởng BHXH một lần chỉ vì đã nghỉ việc đủ 12 tháng. Việc giải quyết phải căn cứ vào các trường hợp cụ thể được quy định trong Luật BHXH năm 2024.
Vì vậy, người lao động cần kiểm tra thời điểm bắt đầu tham gia, tổng thời gian đóng và điều kiện áp dụng trước khi nộp hồ sơ. Nếu chưa rõ quy định, nên liên hệ cơ quan BHXH hoặc luật sư để được tư vấn.
Đủ điều kiện mới được hưởng chế độ thai sản
Bên cạnh lương hưu và BHXH một lần, chế độ thai sản cũng là quyền lợi được nhiều người lao động quan tâm. Tuy nhiên, việc nghỉ sinh con không đồng nghĩa với việc đương nhiên được hưởng trợ cấp thai sản từ quỹ BHXH. Người lao động cần đáp ứng các điều kiện theo quy định đối với trường hợp của mình.
Theo Luật BHXH năm 2024, điều kiện hưởng chế độ thai sản đối với người tham gia BHXH bắt buộc được quy định theo từng nhóm đối tượng và trường hợp cụ thể.
Đơn cử, lao động nữ sinh con, mang thai hộ, nhờ mang thai hộ và người lao động nhận nuôi con nuôi dưới 6 tháng tuổi phải đóng BHXH bắt buộc từ đủ 6 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng liền kề trước khi sinh con hoặc nhận con, theo trường hợp tương ứng và quy định của pháp luật.
Đối với người tham gia BHXH tự nguyện, Luật BHXH năm 2024 cũng bổ sung chế độ thai sản. Người đáp ứng điều kiện theo quy định được hưởng trợ cấp thai sản 2 triệu đồng cho mỗi con mới sinh, do ngân sách nhà nước bảo đảm.
Khi hồ sơ bị thiếu, thông tin chưa chính xác hoặc chưa rõ lý do chế độ chưa được giải quyết, người lao động cần chủ động yêu cầu hướng dẫn cụ thể để hoàn thiện hồ sơ và bảo đảm quyền lợi.
Luật sư Vương Thị Liễu (Đoàn Luật sư TP Hà Nội). Ảnh: NVCC.
Làm gì khi doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH?
Một trong những vấn đề đáng quan tâm là tình trạng người lao động vẫn làm việc, vẫn bị khấu trừ tiền lương nhưng quá trình đóng BHXH không được ghi nhận đầy đủ.
Theo luật sư Vương Thị Liễu, người sử dụng lao động có nghĩa vụ thực hiện trách nhiệm đăng ký và đóng BHXH theo quy định. Hành vi chậm đóng, trốn đóng có thể bị xử lý theo quy định pháp luật, tùy tính chất và mức độ vi phạm.
Khi nghi ngờ quyền lợi bị ảnh hưởng, người lao động nên thực hiện các bước sau:
Thứ nhất, kiểm tra thông tin tham gia BHXH. Người lao động có thể tra cứu trên VssID hoặc liên hệ cơ quan BHXH để xác định khoảng thời gian chưa được ghi nhận.
Thứ hai, yêu cầu doanh nghiệp giải trình và khắc phục. Người lao động đề nghị đơn vị kiểm tra dữ liệu, làm rõ tình trạng đóng BHXH và đưa ra phương án giải quyết. Đồng thời, cần lưu giữ hợp đồng lao động, bảng lương và các tài liệu liên quan.
Thứ ba, phản ánh hoặc yêu cầu giải quyết theo quy định pháp luật. Nếu doanh nghiệp không hợp tác hoặc có căn cứ cho rằng quyền lợi bị xâm phạm, người lao động có thể liên hệ cơ quan BHXH nơi doanh nghiệp đăng ký tham gia để phản ánh tình trạng chậm đóng, trốn đóng hoặc nợ BHXH. Ngoài ra, người lao động có thể yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp về BHXH hoặc thực hiện quyền tố cáo hành vi vi phạm pháp luật theo quy định.
Chủ động theo dõi quá trình đóng BHXH, tìm hiểu điều kiện hưởng các chế độ và lưu giữ đầy đủ giấy tờ liên quan là những việc người lao động cần thực hiện để bảo vệ quyền lợi an sinh của mình.
Xem thêm bài viết:
