Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Lâm Thị Phương Thanh cho biết việc ban hành Nghị quyết là cần thiết, nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai 2 dự án trọng điểm quốc gia, phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh và các sự kiện đối ngoại quan trọng, trong đó có Hội nghị cấp cao APEC 2027.
Vướng phạm vi bảo vệ của 3 di tích cấp tỉnh
Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, trong quá trình triển khai, tuyến đường kết nối Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua tỉnh Bắc Ninh và dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân vướng vào phạm vi bảo vệ của 3 di tích cấp tỉnh gồm Đền Tân Trăn (xã Lâm Thao), Đình Cả Đông Côi (phường Thuận Thành) và Đình Tam Sơn (xã Lương Tài).
Đáng chú ý, pháp luật hiện hành của Việt Nam cũng như Công ước UNESCO năm 1972 về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới chưa có quy định về việc di chuyển di tích. Trước đó, tại Nghị quyết số 256/2025/QH15, Quốc hội đã cho phép UBND tỉnh Bắc Ninh di chuyển các di tích trong vùng Dự án Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình.
Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Lâm Thị Phương Thanh. Ảnh: Media Quốc hội
Do đó, Chính phủ đề xuất áp dụng cơ chế tại Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15 đối với các di tích nằm trong phạm vi 2 dự án nêu trên. Theo Chính phủ, đây là giải pháp đặc thù, cá biệt và cấp bách nhằm bảo đảm bàn giao mặt bằng đồng bộ, đáp ứng tiến độ thi công, hoàn thành các dự án phục vụ APEC 2027.
Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: Media Quốc hội
Chính phủ khẳng định dự thảo Nghị quyết nhằm xác lập cơ sở pháp lý cho trường hợp đặc biệt, đồng thời bảo đảm nguyên tắc bảo tồn, phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa, tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, bảo đảm quốc phòng - an ninh. Việc di chuyển, tu bổ, phục hồi di tích dự kiến được thực hiện bằng nguồn kinh phí do địa phương bố trí.
Đề nghị rà soát kỹ việc di chuyển Đền Tân Trăn
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Ủy ban nhất trí cao với sự cần thiết, mục đích và quan điểm xây dựng dự thảo Nghị quyết.
Theo Ủy ban, dự thảo có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn để giải quyết trường hợp cá biệt, vừa bảo đảm yêu cầu bảo tồn di sản, vừa tạo điều kiện hoàn thành hạ tầng chiến lược phục vụ APEC 2027. Dự thảo phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và không làm thay đổi nghĩa vụ của Việt Nam theo các công ước quốc tế về bảo vệ di sản.
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh. Ảnh: Media Quốc hội
Đối với Đình Cả Đông Côi và Đình Tam Sơn, Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhất trí cho phép áp dụng cơ chế tại Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15 để di chuyển. UBND thành phố Bắc Ninh được phép quyết định phương án di chuyển trong quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng và đầu tư dự án, trên cơ sở quy hoạch, bảo đảm bảo tồn tối đa, công khai, minh bạch và lấy ý kiến nhân dân.
Riêng Đền Tân Trăn, Ủy ban đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chuyên môn rà soát kỹ thực trạng di tích và các quy định liên quan của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo trước khi quyết định.
Về hiệu lực, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 20/9/2026, nhằm bảo đảm đồng bộ với thời điểm Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương chính thức có hiệu lực.
