1. Quên một liều, xử trí thế nào?
Khi phát hiện quên uống thuốc, người bệnh cần xác định thời gian đã trễ và khoảng cách đến liều kế tiếp để quyết định uống bù hay bỏ qua liều đã quên. Với nhiều thuốc, có thể uống bù ngay khi nhớ ra nếu chưa gần đến liều kế tiếp; nếu đã gần giờ uống liều tiếp theo, thường nên bỏ qua liều cũ để tránh hai liều quá sát nhau. Thuốc có thời gian bán thải ngắn, khoảng điều trị hẹp hoặc yêu cầu duy trì nồng độ ổn định trong máu, nên cần thận trọng khi uống bù.
Tuy nhiên, đây không phải quy tắc áp dụng cho mọi thuốc. Cách xử trí còn phụ thuộc vào đặc tính dược động học, khoảng điều trị và nguy cơ khi gián đoạn điều trị. Người bệnh không tự uống gấp đôi liều kế tiếp hoặc uống dồn nhiều liều đã quên. Với một số thuốc nguy cơ cao, cần tuân thủ hướng dẫn riêng, như các trường hợp dưới đây.
Khi phát hiện quên uống thuốc, người bệnh cần xác định thời gian đã trễ và khoảng cách đến liều kế tiếp để quyết định uống bù hay bỏ qua liều đã quên. Ảnh minh họa AI.
2. Quên uống thuốc chống đông, insulin và thuốc chống động kinh cần xử trí riêng
- Với thuốc chống đông, cách xử trí phụ thuộc vào hoạt chất và lịch dùng. Warfarin thường uống 1 lần/ngày, nếu nhớ ra trong cùng ngày, có thể uống liều đã quên ngay khi nhớ ra; nếu sang ngày hôm sau mới phát hiện, thường bỏ qua liều cũ và tiếp tục lịch dùng bình thường.
Apixaban hoặc dabigatran dùng 2 lần/ngày có thể uống bù nếu còn hơn 6 giờ đến liều kế tiếp; nếu còn dưới 6 giờ, bỏ qua liều đã quên... Dùng quá liều thuốc chống đông làm tăng nguy cơ chảy máu, trong khi bỏ liều có thể giảm hiệu quả phòng ngừa huyết khối. Chảy máu nhiều, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau đầu dữ dội cần được cấp cứu.
- Với insulin, người bệnh không nên tự tiêm thêm một liều để bù. Cách xử trí phụ thuộc vào loại insulin, thời gian trễ, bữa ăn đã dùng, đường huyết hiện tại và phác đồ điều trị.
Nếu quên insulin tác dụng nhanh trước bữa ăn nhưng đã ăn xong, người bệnh không nên tự tiêm nguyên liều như thường lệ. Liều bù cần căn cứ vào lượng carbohydrate đã ăn, thời điểm tiêm và đường huyết hiện tại; xử trí không phù hợp có thể gây hạ hoặc tăng đường huyết.
Đối với insulin nền tác dụng kéo dài, người bệnh có thể tiêm liều thường lệ nếu nhớ ra trong vòng 2 giờ so với thời điểm dự kiến. Nếu muộn hơn, người bệnh cần thực hiện kế hoạch xử trí liều quên đã được cá thể hóa, tránh tự tiêm gấp đôi hoặc tự bỏ insulin nền. Nên kiểm tra đường huyết thường xuyên hơn trong thời gian tiếp theo. Đường huyết tăng cao kèm buồn nôn, nôn, đau bụng, thở nhanh hoặc có ceton cần được đánh giá y tế khẩn cấp vì có nguy cơ nhiễm toan ceton, đặc biệt ở người đái tháo đường type 1.
- Với thuốc chống động kinh, duy trì lịch dùng đều đặn giúp hạn chế dao động nồng độ thuốc và giảm nguy cơ co giật trở lại. Theo hướng dẫn chung, với thuốc dùng 1 lần/ngày, người bệnh nên uống liều đã quên ngay khi nhớ ra; với thuốc dùng 2 lần/ngày, có thể uống bù nếu mới trễ trong vòng 6 giờ, còn nếu trễ hơn thì bỏ qua liều đó và dùng liều tiếp theo theo lịch.
3. Quên uống thuốc tránh thai và các thuốc điều trị bệnh mạn tính
- Với thuốc tránh thai, cách xử trí phụ thuộc vào loại thuốc tránh thai, số viên nội tiết bị quên và vị trí của viên thuốc trong vỉ.
Thuốc tránh thai hàng ngày phối hợp (chứa cả estrogen và progestin), nếu uống muộn dưới 24 giờ hoặc quên 1 viên chưa quá 48 giờ, cần uống viên đó ngay khi nhớ ra và tiếp tục lịch dùng, kể cả khi phải uống 2 viên trong cùng ngày.
Nếu quên từ 2 viên nội tiết liên tiếp trở lên (đã quá ít nhất 48 giờ), uống viên bị quên gần nhất, bỏ các viên quên trước đó và tiếp tục uống các liều tiếp theo đúng giờ thường lệ; cần dùng bao cao su hoặc kiêng quan hệ cho đến khi uống thuốc liên tiếp đủ 7 ngày; nếu quên thuốc trong tuần đầu và có quan hệ tình dục không bảo vệ trong 5 ngày trước đó, cần cân nhắc tránh thai khẩn cấp; nếu quên ở tuần cuối của các viên nội tiết, bỏ khoảng nghỉ hoặc viên giả dược và bắt đầu dùng vỉ mới ngay.
Thuốc tránh thai hàng ngày chỉ chứa progestin, cách xử trí khi quên liều phụ thuộc vào hoạt chất. Ví dụ, nếu dùng loại chứa norethindrone hoặc norgestrel và uống trễ trên 3 giờ, cần uống bù ngay, tiếp tục lịch uống và dùng bao cao su trong 48 giờ.
- Với thuốc điều trị bệnh mạn tính, cách xử trí khi quên liều phụ thuộc vào hoạt chất và lịch dùng. Với thuốc hạ huyết áp dùng 1 lần/ngày, nếu đến ngày hôm sau mới nhớ ra, người bệnh thường bỏ qua liều đã quên và tiếp tục lịch dùng bình thường, tránh uống 2 liều quá gần nhau vì có thể gây hạ huyết áp, chóng mặt hoặc ngất.
Để tránh quên thuốc, người bệnh nên duy trì giờ uống thuốc cố định, đặt chuông nhắc trên điện thoại hoặc đánh dấu sau mỗi lần uống. Nếu phải dùng nhiều loại thuốc với lịch uống khác nhau, có thể nhờ dược sĩ hướng dẫn cách sắp xếp thời gian dùng thuốc và cách xử trí khi quên liều. Đặc biệt, người đang dùng thuốc chống đông, insulin, thuốc chống động kinh hoặc thuốc tránh thai cần biết rõ cách xử trí khi quên liều của loại thuốc mình sử dụng để tránh ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và sức khỏe.
Mời bạn đọc xem thêm:
