Hàng vạn nông dân xứ gió Lào cát bỏng Quảng Trị đang điêu đứng, “oằn vai” gánh trọn hậu quả của mùa đông rét đậm giữa mùa hè oi ả. Lạc không củ, ngô không hạt, cao su chẳng khai thác được, nhiều đồng lúa cũng lép hạt… Uớc tính thiệt hại của bà con đã ở con số hàng trăm tỷ đồng.
Xứ lạc, ngô quắt quay thèm… ngô, lạc
Lúc “lân la” với mấy cán bộ Sở NN&PTNT, họ cho biết: Trong khi hàng nghìn ha lúa phải gieo lại làm chậm tiến độ vụ hè – thu và mất mùa, cao su thiệt hại nặng, ngô không hạt, lạc không củ… thì còn đó, phần lớn lúa ở huyện Triệu Phong và một số nơi khác vẫn được mùa. Cây sắn, cà phê huyện Hướng Hóa vẫn cho năng suất tốt… Bao đời bám đất đồn, giữa vây trùng khắc nghiệt đã giũa rèn cho người nông dân xứ này cái “bản chất” kiên vững lắm. Dù có mất mùa, trắng tay cũng vẫn cần mẫn gây dựng lại tầm vóc hơn trong gian khó. Chúng tôi tin thế… |
“Vốn liếng, sức cật lực tận suốt mùa nay được vớt vát lại làm thức ăn cho... trâu, bò” - ông Lê Văn Hoàng (54 tuổi, người thôn Đá Nổi, xã Ba Lòng) cay đắng. Chúng tôi gặp ông giữa nắng chang chang, ông nheo ánh mắt thất vọng ra đồng. Đã hai ngày nay ông nhờ bà con chòm xóm đưa trâu bò ra đồng mình ăn ngọn ngô, bụi lạc cho đỡ phí. Xong, vợ chồng ông sẽ ra cắt lại tận gốc để đốt cho đất tốt hơn rồi vào mùa trồng đậu xanh sớm. Ông Hoàng là một trong những hộ đứng đầu xã về diện tích trồng ngô lạc, ông cay đắng thừa nhận: “Cả 3 chục triệu đầu tư phân, giống trồng ngô, lạc xen canh rộng 1,5 ha mất trắng cả rồi”.
Ông Phan Minh Lộc - Chủ tịch Hội Nông dân xã Ba Lòng thống kê: “Trong xã hiện có hơn 50 hộ sở hữu trên 1ha lạc. Tổng diện tích hơn 270ha lạc, trị giá gần 8 tỷ đồng và 36ha trồng ngô dự tính thu hơn 1tỷ (theo giá vụ trước), nhưng bây giờ chỉ còn trong… tính toán. Tỷ lệ mất mùa thực tế hơn 85%, nhưng chẳng ai dại đi thu hoạch 15% còn lại vì bán ra cũng không đủ bù công”.
Sang “hàng xóm” Ba Lòng - xã Triệu Nguyên cũng là cảnh điêu đứng không kém. Chị Nguyễn Thị Liễu (thôn Na Nẫm) lững thững giữa đồng bòn mót lại vài củ lạc chắc hạt hiếm hoi. Chìa túi nilông đen nhỏ, lời chị như than: “Cả ruộng lạc hơn 0,5ha mà mót lại không đầy túi. Chẳng đủ nấu một bữa cho chồng cùng hai đứa con ăn”. Và theo chị, bây giờ trâu bò cũng chẳng đủ mà ăn hết được ngô, lạc. Hơn 400 con trâu, bò của hai xã đã “ra đi” trong đợt rét.
Ông Lê Thanh Hải - Phó Chủ tịch HĐND xã Triệu Nguyên rút một xấp báo cáo kinh tế đưa cho chúng tôi và lắc đầu: “Tổng cộng gần 83ha lạc, hơn 30ha ngô mất trắng cả vì thời tiết rét. Đến cả một ít lúa trên mấy thửa ruộng nước hiếm hoi cũng chẳng bõ bèn, năng suất kém lắm...”.
Chúng tôi nghỉ trưa tại một quán nước ở Ba Lòng. Chị chủ quán bưng đĩa bắp ngô nấu chín với lời mời mà khách cũng chẳng nỡ... ăn: “Nói thì khó tin. Ở giữa vùng trồng bắp mà dân còn không đủ bắp để ăn sướng miệng một lần, bắp ngô hạt nhỏ này ăn thì ngọt, nhưng nuốt sao nghe đắng…”.
 Đã vượt quá hai tháng so với mọi năm nhưng cao su vẫn im lìm, úp chén vì không có một giọt mủ nào. |
“Vàng trắng” chết ngược
Nhiều năm rồi, nông dân ở Quảng Trị “lên đời” nhờ mủ cao su không ít và nó được ví là thứ “vàng trắng” của ngành nông tỉnh này. Nhưng đến các vùng cao su bây giờ là cảnh xơ xác. Nhiều vườn đến 30% bị đốn hạ “nguyên cây”. Thân, cành, gốc nằm ngổn ngang… Đã quá hai tháng so với chu kỳ thu hoạch các năm nhưng chén đựng mủ vẫn dốc ngược, máng chảy nghiêng vẹo nhưng chẳng ai buồn sửa sang, vết cạo năm ngoái đã liền đi… Cao su đang là vấn đề “thời sự” nóng xôn xao trong câu chuyện bên chén trà, điếu thuốc của mấy bác nông dân, đến lời “ca cẩm” của các bà trên đường đến chợ và trong cả những buổi họp dân…
Hai bệnh cùng gây họa khiến cao su kiến thiết cơ bản (mới trồng) lẫn cao su kinh doanh (đã khai thác) dần mòn chết ngược từ ngọn xuống cành, thân đến gốc. Bà con còn mỗi nước là hàng ngày theo dõi bệnh hoành hành. Bệnh phá cây đến đâu, cắt bỏ đến đó rồi cách ly, tiêu hủy để diệt mầm bệnh (theo chỉ đạo của cán bộ BVTV). Nhưng dịch bệnh lan quá nhanh, chỉ mỗi việc cắt bỏ thôi cũng đã hết ngày, nói chi việc cách ly, tiêu hủy.
Diện tích cao su kiến thiết cơ bản bị tàn phá dữ dội hơn cao su kinh doanh. Ở Vĩnh Linh - huyện có diện tích cao su dẫn đầu tỉnh và cũng chịu thiệt hại nhất. Ông Lê Hồng Sơn - Phó phòng NN&PTNT huyện cho biết: Toàn huyện có 6.466ha cao su và vườn nào cũng dính bệnh, trong đó, 1.900ha kiến thiết đã chết khoảng 70%, 250ha trồng mới năm ngoái đã chết sạch. Anh Võ Văn Quang - người thôn Tiên Mỹ (xã Vĩnh Lâm) dẫn chúng tôi đi mấy vòng quanh vườn cao su tiểu điền thênh thang đang bị tàn phá bởi hai dịch bệnh. “Sau Tết là cả gia đình đã chạy vạy lo mua dụng cụ về để chuẩn bị khai thác. Nhưng bây giờ, 2ha cao su thì đến gần 1ha đã phải chặt bỏ. Bệnh lan nhanh, tan hoang hết…”.
Toàn xã Vĩnh Lâm có 1.450ha thì tất cả đều phát hiện bệnh. Rồi các xã Vĩnh Hà, Vĩnh Thủy, Vĩnh Nam… từ vườn cao su kiến thiết đến vườn kinh doanh, bà con đều cùng cảnh ngộ bi đát… Nông dân Vĩnh Linh ứa nước mắt truyền nhau chuyện một ông ở xã Vĩnh Nam: Thấy cây chết dần mòn nên xót, thử mang dao ra cạo trên 1,5ha khai thác 3 năm mong vớt vát lại chút ít nhưng mủ tươi thu được hơn… 1lít.
 Chị Nguyễn Thị Liễu bòn mót cả buổi sáng trên ruộng lạc rộng nửa hecta nhưng cũng không đủ về nấu cho chồng con ăn một bữa. |
Chẳng dám mong… giàu
Dẫn lại chuyện ở Ba Lòng và Triệu Nguyên, nghe mất mùa mãi thì não ruột quá, chúng tôi hỏi cán bộ Hùng “rà soát” xem còn hộ nông dân nào trong xã vẫn giữ kinh tế khá giữa cái đận này không? Bần thần một lúc, ông Hùng lắc đầu: “Ngoại trừ cán bộ, giáo viên và các hộ gia đình buôn bán thì còn ổn. Chứ nông dân chắc... bó tay”.
Và theo lời các cán bộ ở hai xã này, nông dân ở đây “nếm trọn” cảnh khốn cùng như đận này không phải là lần hy hữu. Nông dân ở vựa ngô, lạc mắc mớ trong cái luẩn quẩn 3 - 4 năm nay, một “phương trình” đã rõ kết quả: (Rét hạn lũ) x liên tiếp = trắng tay. Năm 2008, một trận rét, một trận hạn nặng: mất mùa. Kiên trì với suy nghĩ “đất trời chẳng phụ công người cày” trong năm 2009 và được mùa. Nhưng niềm vui chưa dứt, trận lũ lớn từ cuối tháng 9 - đầu tháng 10 năm ấy đã cuốn đi tất cả. Hơn 95% gia đình trong xã bị ngập rồi thì giữ được mạng đã may, dám nói chi đến cất giấu lương thực? Năm nay lại rét đậm kéo dài… Bây giờ, bà con nông dân vẫn đang cật lực bám đồng vào vụ trồng đậu xanh sớm nhưng chưa báo trước ổn định (?!).
Các vị cán bộ ở hai xã mà chúng tôi gặp đều ít nhiều xác nhận: Nông dân trong vùng bây giờ chỉ mong tạm có nuôi con và qua ngày chứ chẳng ai dám mong giàu. Ông Hải - Phó Chủ tịch xã Triệu Nguyên như phân tích: “Cứ nhìn cách bà con ra đồng, diện tích canh tác mỗi hộ ít cũng gần 1ha phù sa. Giờ đói kém, mất mùa mà cứ đổ lỗi nông dân không biết bám đất, không cần mẫn là sai bét. Do thời tiết khắc nghiệt quá!”.
Bài và ảnh: Trần Nguyên Phong