Những "điểm nghẽn" của y tế cơ sở
Từ ngày 1/1/2026, 54 trạm y tế xã, phường, đặc khu trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh được bàn giao về UBND các địa phương quản lý theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong bối cảnh đó, ngành y tế giữ vai trò định hướng, hỗ trợ chuyên môn nhằm bảo đảm hoạt động không bị gián đoạn.
Ghi nhận tại một số điểm địa bàn miền Đông như Bình Liêu, Ba Chẽ hay Hoành Mô cho thấy, tuyến y tế cơ sở – nơi gần dân nhất vẫn đang đối mặt với nhiều "điểm nghẽn". Cụ thể, nhân lực thiếu và chưa đồng đều, năng lực chuyên môn còn hạn chế; một số kỹ thuật khám chữa bệnh cơ bản chưa được triển khai thường xuyên. Công tác quản lý bệnh không lây nhiễm và giám sát dịch tễ tại cộng đồng còn gặp khó khăn, đặc biệt ở khu vực vùng sâu, vùng xa.
Cán bộ y tế xã Lương Minh đi thăm khám sức khỏe cho người dân trên địa bàn. Ảnh: Tiến Sinh
Trong khi đó, nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng nhưng tình trạng vượt tuyến vẫn phổ biến, kể cả với các bệnh lý thông thường. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí, thời gian đi lại của người dân mà còn tạo áp lực lớn cho các cơ sở y tế tuyến trên, trong khi nhiều dịch vụ hoàn toàn có thể được giải quyết ngay tại tuyến xã nếu được hỗ trợ đúng mức.
Một nguyên nhân đáng chú ý là niềm tin của người dân đối với tuyến y tế cơ sở chưa thực sự vững chắc. Ở nhiều nơi, trạm y tế vẫn chủ yếu thực hiện nhiệm vụ y tế dự phòng, chưa phát huy đầy đủ vai trò "cửa ngõ" trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Sự chênh lệch về nguồn lực giữa các địa phương cũng khiến chất lượng dịch vụ chưa đồng đều.
Trước thực tế đó, việc củng cố năng lực cho y tế cơ sở không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn là bài toán dài hạn trong chiến lược phát triển hệ thống y tế theo hướng bền vững, lấy người dân làm trung tâm.
Hỗ trợ "cầm tay chỉ việc" từ tuyến trên
Để tháo gỡ những "điểm nghẽn" nêu trên, Sở Y tế Quảng Ninh đã chỉ đạo các đơn vị trực thuộc triển khai các chương trình hỗ trợ chuyên môn cho trạm y tế, tạo sự liên thông chặt chẽ giữa các tuyến trong hệ thống.
Lễ ký kết hỗ trợ chuyên môn giữa các đơn vị thuộc Sở Y tế và các Trạm y tế xã, phường.
Tại khu vực miền Đông, Bệnh viện Đa khoa khu vực Tiên Yên và CDC Quảng Ninh đã ký kết hỗ trợ 10 trạm y tế tuyến xã trên cơ sở khảo sát thực tế, xây dựng nội dung theo hướng "may đo" cho từng đơn vị. Các nội dung hỗ trợ bao gồm đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ y tế; hướng dẫn triển khai kỹ thuật khám chữa bệnh ban đầu; đồng hành trong công tác giám sát dịch tễ, phòng chống dịch bệnh và quản lý bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng.
Không dừng lại ở lý thuyết, cán bộ tuyến trên được cử trực tiếp xuống cơ sở để hướng dẫn, chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ trong quá trình triển khai. Đây được xem là điểm mới quan trọng, giúp rút ngắn khoảng cách về chuyên môn giữa các tuyến, đồng thời tạo sự gắn kết chặt chẽ trong hệ thống.
Tại Bệnh viện Bãi Cháy, chương trình hỗ trợ giữa Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, bệnh viện và 6 trạm y tế xã, phường được triển khai theo hướng đào tạo thực hành, luân phiên cán bộ xuống cơ sở, duy trì cấp cứu ngoại viện 24/24 giờ. Các lớp tập huấn về sơ cấp cứu ban đầu đã giúp cán bộ y tế tuyến xã nâng cao kỹ năng xử trí những tình huống cấp cứu thường gặp, góp phần tăng khả năng cứu sống người bệnh ngay tại tuyến đầu.
Song song với đó, CDC Quảng Ninh cũng xây dựng kế hoạch hỗ trợ giai đoạn 2026–2030 với các nội dung toàn diện, từ phòng chống dịch bệnh, tiêm chủng mở rộng, chăm sóc sức khỏe bà mẹ – trẻ em đến quản lý bệnh không lây nhiễm và dinh dưỡng cộng đồng.
Cách làm "cầm tay chỉ việc", sát với thực tế từng địa bàn đang cho thấy hiệu quả bước đầu, không chỉ giúp nâng cao năng lực chuyên môn mà còn góp phần thay đổi cách thức vận hành của y tế cơ sở theo hướng chủ động, linh hoạt hơn.
Từ thực tiễn cơ sở đến kỳ vọng bền vững
Từ góc nhìn cơ sở, các chương trình hỗ trợ đã mang lại những chuyển biến rõ nét. Bác sĩ Triệu A Say – Giám đốc Trạm Y tế xã Lương Minh cho biết: Trong thời gian qua, Trạm Y tế xã Lương Minh đã nhận được sự hỗ trợ thiết thực từ các đơn vị tuyến trên như Bệnh viện Đa khoa khu vực Tiên Yên, Bệnh viện Phổi, Bệnh viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Lão khoa – Phục hồi chức năng và CDC Quảng Ninh. Đây là nguồn động lực quan trọng giúp đội ngũ y tế cơ sở từng bước nâng cao trình độ chuyên môn, đáp ứng tốt hơn yêu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân.
Thông qua các chương trình tập huấn, chuyển giao kỹ thuật từ tuyến trên, các cán bộ y tế cơ sở đã nâng cao năng lực xử trí các tình huống.
Thông qua các chương trình tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, đặc biệt là kỹ năng cấp cứu, cán bộ y tế của Trạm đã được nâng cao năng lực xử trí các tình huống ngay tại cơ sở. Với đặc thù địa bàn miền núi, cơ sở vật chất, trang thiết bị và danh mục thuốc vẫn còn hạn chế, chúng tôi mong tiếp tục nhận được sự hỗ trợ sâu sát hơn từ tuyến trên.
Ở góc độ quản lý, ông Bùi Mạnh Hùng – Quyền Giám đốc Sở Y tế Quảng Ninh cho biết: Hệ thống y tế cơ sở trên địa bàn tỉnh đã có những chuyển biến tích cực, song vẫn còn tồn tại sự không đồng đều về năng lực giữa các địa phương, đặc biệt tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa.
Theo ông Hùng, điểm mới của chương trình hỗ trợ lần này là chuyển từ chỉ đạo gián tiếp sang hỗ trợ trực tiếp, sát thực tế theo hướng "cầm tay chỉ việc", với nội dung được xây dựng trên cơ sở khảo sát cụ thể từng trạm y tế.
"Việc nâng cao năng lực y tế cơ sở sẽ mang lại lợi ích kép: người dân được chăm sóc sức khỏe ngay tại địa phương, giảm chi phí và thời gian đi lại; đồng thời tuyến trên giảm tải, tập trung cho các ca bệnh nặng, chuyên sâu. Sự kết nối chặt chẽ giữa bệnh viện, đơn vị y tế dự phòng và trạm y tế xã sẽ tạo nên mạng lưới chăm sóc sức khỏe liên thông, hiệu quả", ông Hùng nhấn mạnh.
Trong bối cảnh dịch bệnh còn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường, cùng với gánh nặng bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng, việc củng cố và nâng cao năng lực y tế cơ sở được xác định là giải pháp căn cơ. Những mô hình hỗ trợ theo hướng "cầm tay chỉ việc" đang cho thấy một hướng đi rõ ràng: muốn nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe toàn dân, cần bắt đầu từ việc làm mạnh tuyến y tế gần dân nhất.
