Tỷ lệ mang thai, sinh con ở vị thành niên vẫn đáng lưu ý
Sáng ngày 26/8, Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế tổ chức Hội thảo Phổ biến Đề án chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026-2030. Đề án do Bộ Y tế ban hành ngày 22/05/2026.
Đề án tập trung nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi và cải thiện sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho thanh thiếu niên giai đoạn 2026–2030. Trọng tâm bao gồm việc mở rộng và nâng cao chất lượng mạng lưới dịch vụ y tế thân thiện, bảo mật, riêng tư cho vị thành niên; tăng cường giáo dục giới tính, tư vấn tâm lý và khám sức khỏe tiền hôn nhân; đồng thời đào tạo nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng giao tiếp phù hợp tâm lý lứa tuổi cho đội ngũ cán bộ y tế.
Toàn cảnh hội thảo Phổ biến Đề án chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026-2030. Ảnh: T.H
Phát biểu tại hội thảo, ông Tống Trần Hà, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em cho biết, theo số liệu thống kê Việt Nam có hơn 1/4 dân số là vị thành niên và thanh niên. Vị thành niên, thanh niên là những người chủ tương lai của đất nước, việc chăm sóc sức khỏe cho vị thành niên nói chung và chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục nói riêng là yêu cầu hết sức cần thiết góp phần nâng cao sức khỏe toàn diện, nâng cao chất lượng dân số, phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội.
Ông Tống Trần Hà, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế. Ảnh: T.H
BS Trần An Chung, Trưởng phòng Chăm sóc Sức khỏe sinh sản, Cục Bà mẹ và Trẻ em cho biết, năm 2025, số trường hợp mang thai ở vị thành niên đã có xu hướng giảm, nhưng vẫn ở mức cao chiếm khoảng 2,5% tổng số phụ nữ mang thai.
Tỷ suất sinh ở vị thành niên trên tổng số phụ nữ đẻ và tỷ lệ phá thai ở vị thành niên trên tổng số phá thai đều xu hướng giảm (năm 2025 lần lượt là 32,27‰ và 1,43% so với năm 2024 lần lượt là 34,57‰ và 1,77%).
BS Trần An Chung cho biết, một vấn đề khác là tuổi quan hệ tình dục lần đầu đang có xu hướng trẻ hóa, với tuổi quan hệ tình dục lần đầu trung bình là 18,7 tuổi, theo kết quả giám sát sức khỏe quốc gia năm 2024. Trong khi đó, mức độ sử dụng biện pháp tránh thai trong lần quan hệ tình dục đầu tiên còn thấp, chỉ 54% theo Điều tra quốc gia năm 2016 ở nhóm 10-24 tuổi.
Tỷ suất sinh ở vị thành niên trong giai đoạn 2019-2024 ở mức 30 trẻ đẻ sống/1.000 phụ nữ. Đáng chú ý, có sự chênh lệch lớn giữa khu vực nông thôn và thành thị, lần lượt là 59 và 18 trẻ đẻ sống/1.000 phụ nữ.
BS Trần An Chung, Trưởng phòng Chăm sóc Sức khỏe sinh sản, Cục Bà mẹ và Trẻ em. Ảnh: T.H
Bên cạnh vấn đề mang thai và sinh con ở tuổi vị thành niên, BS Trần An Chung cũng chỉ ra những thách thức liên quan đến các bệnh lây truyền qua đường tình dục và HIV. Nhóm 15-29 tuổi chiếm tới 50% số ca nhiễm HIV mới. Trong khi đó, khả năng tiếp cận các dịch vụ thân thiện còn hạn chế: dưới 30% vị thành niên, thanh niên biết địa chỉ dịch vụ thân thiện, cùng với những rào cản về sự riêng tư và tâm lý sợ bị phán xét.
BS Nguyễn Cảnh Chương, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội cho biết, năm 2025, toàn bệnh viện đã ghi nhận 143.584 lượt khám phụ khoa, 118.262 lượt khám thai và quản lý theo dõi thai nghén, cùng 33.193 ca đẻ thành công. Đây là nền tảng lâm sàng vững chắc khẳng định vị thế tuyến chuyên khoa đầu ngành.
Nổi bật trong tổng thể tải lượng khám chữa bệnh là các chỉ số về chăm sóc sức khỏe sinh sản lứa tuổi vị thành niên (từ 10 đến 19 tuổi) là 3.600 lượt khám vị thành niên, 101 đẻ vị thành niên (sản phụ dưới 19 tuổi) và ghi nhận 5 ca phá thai.
BS Chương nhìn nhận, con số 118.262 lượt khám thai nhưng chỉ ghi nhận 5 ca phá thai tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội năm 2025 tạo nên một khoảng lệch thống kê rất lớn. Xu hướng vị thành niên chủ động tìm đến các phòng khám tư nhân để đình chỉ thai nghén thay vì các bệnh viện công lập là nguyên nhân cốt lõi lý giải cho thực trạng này.
Thực tế này bắt nguồn từ nhiều rào cản tâm lý và xã hội. Tâm lý sợ hãi và phán xét. Thiếu niên lỡ mang thai ngoài ý muốn thường đối mặt với sự hoảng loạn, sợ bị người quen phát hiện, lo ngại thái độ phán xét từ nhân viên y tế hoặc định kiến khắc nghiệt từ gia đình và nhà trường.
Rào cản về thủ tục và bảo mật. Bệnh viện công lập có quy trình hành chính chặt chẽ, yêu cầu thông tin cá nhân và quy định về người giám hộ đối với người dưới 16 tuổi. Điều này đẩy các em tìm đến dịch vụ tư nhân – nơi thủ tục nhanh gọn, ẩn danh và không đòi hỏi sự có mặt của phụ huynh. Khoảng trống dịch vụ thân thiện.
Hệ quả của xu hướng này vô cùng rủi ro. Nhiều phòng khám tư chui không đảm bảo điều kiện vô trùng hay tay nghề chuyên môn, dễ dẫn đến biến chứng nguy hiểm như nhiễm trùng, thủng tử cung, sót thai hay vô sinh sau này. Chênh lệch giữa số liệu khám thai và phá thai tại viện tuyến đầu là lời cảnh báo đắt giá. Việc xây dựng mô hình chăm sóc sức khỏe sinh sản không phán xét, bảo mật thông tin và tháo gỡ rào cản pháp lý là giải pháp cấp thiết để bảo vệ an toàn y tế cho vị thành niên.
Đến năm 2030, 50% cơ sở y tế công lập đạt tiêu chuẩn thân thiện với vị thành niên
Theo Cục Bà mẹ và Trẻ em, Đề án chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026-2030 được xây dựng với hệ thống chỉ tiêu định lượng nhằm bảo vệ và nâng cao sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục của vị thành niên, thanh niên trên toàn quốc. Tầm nhìn của Đề án là nâng cao tình trạng sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục thông qua cơ chế tài chính bền vững, mở rộng dịch vụ y tế thân thiện và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, giáo dục và thay đổi hành vi.
Bên cạnh hai chỉ tiêu cốt lõi, Đề án đặt ra các chỉ tiêu cụ thể về quản lý, nguồn lực, nhận thức, thay đổi hành vi và cung cấp dịch vụ. Về quản lý và nguồn lực, đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch thực hiện Đề án và 100% tỉnh, thành phố bố trí ngân sách địa phương để triển khai Đề án.
Đến năm 2030, 50% cơ sở y tế công lập từ cấp cơ bản trở lên đạt tiêu chuẩn thân thiện với vị thành niên. Ảnh: T.H
Về nhận thức và thay đổi hành vi, mục tiêu là 85% vị thành niên, thanh niên từ 15-24 tuổi có hiểu biết đúng về phòng tránh thai ngoài ý muốn và bệnh lây truyền qua đường tình dục. Đồng thời, 100% trường THCS, THPT và cơ sở giáo dục nghề nghiệp đưa giáo dục giới tính vào chương trình đào tạo chính khóa, ngoại khóa. Đề án cũng đặt mục tiêu 50% trường dân tộc nội trú triển khai mô hình truyền thông.
Về dịch vụ thân thiện, đến năm 2030, 50% cơ sở y tế công lập từ cấp cơ bản trở lên đạt tiêu chuẩn thân thiện với vị thành niên theo hướng dẫn tại Quyết định 3261/QĐ-BYT. Bên cạnh đó, 60% khu công nghiệp có trên 2.000 lao động triển khai hoạt động tư vấn, cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho thanh niên công nhân; 80% nhu cầu tránh thai hiện đại ở phụ nữ 15-24 tuổi được đáp ứng.
Để đạt các mục tiêu trên, Đề án xác định các nhóm giải pháp trọng tâm gồm quản lý, điều hành; tuyên truyền, vận động; truyền thông thay đổi hành vi và ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; cung cấp dịch vụ; đào tạo, nghiên cứu khoa học; phối hợp liên ngành; quản lý thông tin, theo dõi, giám sát và đánh giá.
Một điểm đáng chú ý là việc tăng cường ứng dụng công nghệ số trong cung cấp thông tin và tư vấn. Đề án định hướng xây dựng website, ứng dụng di động cung cấp kiến thức chuẩn xác, tích hợp chatbot tư vấn ẩn danh và bản đồ các cơ sở dịch vụ thân thiện.
Giáo dục giới tính toàn diện cũng được chuẩn hóa trong nhà trường, kết hợp với việc thành lập các góc tư vấn và duy trì mô hình câu lạc bộ tư vấn đồng đẳng. Các nhóm đối tượng đặc thù như vị thành niên, thanh niên dân tộc thiểu số, công nhân khu công nghiệp, người ở vùng sâu, vùng xa và nhóm đồng giới được định hướng có các gói truyền thông riêng.
Cùng với đó, các mô hình cung cấp dịch vụ được thiết kế linh hoạt hơn. Tại trạm y tế có thể thiết lập góc thân thiện với quy trình khám riêng, bảo mật thông tin và tư vấn không phán xét. Ở khu công nghiệp có thể bố trí phòng tư vấn tại nơi làm việc; tại vùng dân tộc thiểu số triển khai các đội khám lưu động. Ngành y tế cũng được định hướng tăng cường kết nối giữa y tế học đường và trạm y tế xã, phường để xử lý kịp thời các trường hợp cần chăm sóc chuyên sâu.
Đề án xác định chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vị thành niên, thanh niên cần sự tham gia của nhiều ngành, nhiều cấp. Bộ Y tế giữ vai trò chủ trì, điều phối chung; Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm tích hợp giáo dục giới tính toàn diện vào chương trình chính khóa và ngoại khóa. Trung ương Đoàn và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tham gia truyền thông, vận động đoàn viên, thanh niên và công nhân tại các khu công nghiệp, khu chế xuất.
UBND các tỉnh, thành phố có trách nhiệm ban hành kế hoạch thực hiện tại địa phương, bố trí ngân sách riêng và đưa các chỉ tiêu về sức khỏe sinh sản vào nghị quyết của HĐND.
Với cách tiếp cận lấy thanh thiếu niên làm trung tâm, mở rộng dịch vụ thân thiện, tăng cường giáo dục giới tính toàn diện và ứng dụng công nghệ số, Đề án Chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026-2030 hướng tới giảm mang thai, sinh con và phá thai ở tuổi vị thành niên, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho nhóm dân số trẻ.
