Quả sung ta có tên khoa học Ficus racemosa L., thuộc họ Dâu tằm (Moraceae), là loại cây phổ biến ở nhiều nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Không chỉ được sử dụng làm thực phẩm, nhiều bộ phận của cây sung như quả sung còn xuất hiện trong y học cổ truyền với các mục đích chăm sóc sức khỏe khác nhau.
Một tổng quan đăng trên Pharmaceutical Biology cho thấy quả sung đã được sử dụng trong Ayurveda (Ấn Độ) và một số hệ thống y học truyền thống để hỗ trợ các vấn đề như đái tháo đường, bệnh gan, tiêu chảy, tình trạng viêm, bệnh trĩ, hô hấp và tiết niệu. Các nghiên cứu thực nghiệm cũng ghi nhận cây có nhiều hoạt tính sinh học tiềm năng.
1. Quả sung hỗ trợ trị bệnh đường tiêu hóa
Quả sung được sử dụng theo kinh nghiệm truyền thống với nhiều mục đích liên quan đến hệ tiêu hóa. Một số tài liệu ghi nhận quả có tính chất được mô tả là thu sáp, hỗ trợ tiêu hóa và được sử dụng trong các chứng rối loạn đường ruột, tiêu chảy.
Trong y học truyền thống quả sung được dùng cho các tình trạng như tiêu chảy, kiết lỵ và một số bệnh lý đường tiêu hóa. Nghiên cứu thực nghiệm cũng ghi nhận hoạt tính chống tiêu chảy của các chế phẩm từ cây sung.
Tiêu chảy cấp là tình trạng cần được xử trí kịp thời, trong đó ưu tiên hàng đầu là bù nước và điện giải, đồng thời xác định nguyên nhân để có biện pháp điều trị phù hợp. Việc sử dụng quả sung hoặc các dược liệu khác để hỗ trợ điều trị tiêu chảy cần có sự tư vấn, chỉ định của thầy thuốc; không nên tự ý sử dụng để thay thế các biện pháp điều trị cần thiết, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có dấu hiệu mất nước, sốt cao, đau bụng nhiều hay đi ngoài ra máu.
Quả sung được sử dụng theo kinh nghiệm truyền thống với nhiều mục đích liên quan đến hệ tiêu hóa.
2. Quả sung có tiềm năng hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Một trong những hướng nghiên cứu được quan tâm đối với quả sung là tác động lên chuyển hóa glucose. Tổng quan trên PubMed ghi nhận cây sung có hoạt tính chống đái tháo đường trong các nghiên cứu dược lý. Một số hợp chất được phân lập từ cây, trong đó có β-sitosterol, được cho là có liên quan đến hoạt tính này. Các nghiên cứu thực nghiệm cũng cho thấy dịch chiết từ một số bộ phận của cây có thể làm giảm glucose máu hoặc cải thiện một số chỉ dấu chuyển hóa.
Người bệnh đái tháo đường có thể sử dụng quả sung như một phần của chế độ ăn nếu phù hợp, nhưng không nên xem đây là biện pháp thay thế điều trị. Việc kiểm soát đường huyết cần kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý, vận động thể lực, theo dõi đường huyết và sử dụng thuốc đúng liều, đúng thời điểm theo chỉ định của bác sĩ.
3. Quả sung chứa các hợp chất có hoạt tính chống oxy hóa
Các nghiên cứu hóa thực vật cho thấy Ficus racemosa chứa nhiều nhóm hợp chất thứ cấp có hoạt tính sinh học như các nhóm chất phytosterol, flavonoid, tannin, terpenoid và nhiều hợp chất phenolic ở những bộ phận khác nhau của cây.
Những hợp chất này được quan tâm bởi khả năng chống oxy hóa trong các mô hình thực nghiệm. Stress oxy hóa có liên quan đến quá trình tổn thương tế bào và nhiều bệnh mạn tính, do đó các thực phẩm giàu hợp chất chống oxy hóa được xem là một thành phần có lợi trong chế độ ăn đa dạng.
4. Quả sung được nghiên cứu về tác dụng chống viêm
Hoạt tính chống viêm là một hướng nghiên cứu khác của sung. Các tổng quan dược lý ghi nhận dịch chiết từ cây có hoạt tính chống viêm trong một số mô hình thực nghiệm. Ngoài ra, cây còn được nghiên cứu về tác dụng giảm đau, hạ sốt và một số hoạt tính sinh học khác.
Theo y học cổ truyền, nhiều bộ phận của cây sung được sử dụng trong các tình trạng có biểu hiện viêm hoặc tổn thương mô. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện đại chủ yếu đánh giá dịch chiết hoặc những bộ phận cụ thể của cây chứ không phải luôn đánh giá riêng quả sung được sử dụng như thực phẩm.
Do đó, quả sung có tiềm năng về mặt dược lý, đặc biệt liên quan đến hoạt tính chống viêm. Người mắc các bệnh lý có liên quan đến quá trình viêm như viêm khớp, viêm đại tràng hoặc một số tình trạng viêm mạn tính có thể sử dụng quả sung như một thực phẩm bổ sung trong chế độ ăn, góp phần hỗ trợ chăm sóc sức khỏe bên cạnh chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt và phương pháp điều trị theo chỉ định của thầy thuốc.
5. Hỗ trợ trị ho và một số bệnh lý khác
Trong các cách sử dụng truyền thông, quả sung từng được sử dụng với nhiều mục đích, trong đó có hỗ trợ ho khan, một số rối loạn đường hô hấp, bệnh tiết niệu và một số tình trạng khác. Điểm cần lưu ý khi sử dụng quả sung là sự khác biệt giữa thực phẩm, dược liệu và thuốc.
Nhờ những giá trị dinh dưỡng, kinh nghiệm sử dụng trong y học cổ truyền và các hoạt tính sinh học đang được nghiên cứu, quả sung có tiềm năng được sử dụng như một thực phẩm hỗ trợ sức khỏe và hỗ trợ cải thiện một số triệu chứng. Với các tình trạng như ho, khó chịu đường hô hấp hoặc một số rối loạn khác, có thể sử dụng quả sung phù hợp trong chế độ ăn hoặc theo kinh nghiệm dùng dược liệu dưới sự hướng dẫn của người có chuyên môn. Đối với các bệnh lý cần điều trị lâu dài, việc sử dụng quả sung nên được kết hợp với chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt hợp lý và phương pháp điều trị theo chỉ định của thầy thuốc để đạt hiệu quả và bảo đảm an toàn.
Sử dụng quả sung thế nào để phát huy giá trị thực phẩm?
Với người khỏe mạnh, quả sung có thể được sử dụng như một loại thực phẩm trong chế độ ăn đa dạng. Không nên ăn quá nhiều với mục đích chữa bệnh hoặc tự chế các dạng nước sắc, dịch chiết đậm đặc khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Đối với người đang điều trị đái tháo đường hoặc có bệnh lý tiêu hóa, lượng sung sử dụng cần phù hợp với tình trạng sức khỏe và tổng thể chế độ ăn. Nếu đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính, không nên tự ý thay đổi thuốc vì cho rằng quả sung có tác dụng tương tự thuốc.
Ngoài quả, nhiều bộ phận khác của cây sung như lá, vỏ thân, rễ và nhựa cũng được sử dụng trong y học truyền thống và nghiên cứu về các hoạt tính dược lý khác nhau. Mỗi bộ phận có thành phần hóa học, đặc tính và công dụng riêng, vì vậy việc lựa chọn bộ phận sử dụng cần căn cứ vào mục đích và tình trạng cụ thể. Khi dùng sung với mục đích hỗ trợ điều trị bệnh, nên lựa chọn đúng bộ phận, cách chế biến và cách sử dụng theo hướng dẫn của người có chuyên môn để phát huy hiệu quả và bảo đảm an toàn.
