Quả mướp - Từ món ăn bổ dưỡng mùa hè đến giá trị chăm sóc sức khỏe

Mùa hè là thời điểm mướp vào vụ. Trong nhiều gia đình Việt Nam, mướp là loại rau thường xuất hiện trong bữa ăn nhờ vị thanh, mềm, dễ chế biến và phù hợp với thời tiết nóng. Quả non có thể xào, nấu canh hoặc hấp. Khi nấu chín, phần thịt quả mềm, chứa nhiều nước nên thường tạo cảm giác dễ ăn và nhẹ bụng.

Tuy nhiên, giá trị của mướp không chỉ nằm ở vai trò thực phẩm. Trong y học cổ truyền phương Đông, mướp đã được ghi nhận là loại cây có nhiều bộ phận có thể sử dụng. Từ quả, vỏ đến xơ mướp, mỗi phần đều gắn với những cách dùng khác nhau trong đời sống và chăm sóc sức khỏe.

1. Giá trị dinh dưỡng của quả mướp

Mướp thuộc họ bầu bí. Thành phần nổi bật là hàm lượng nước cao, năng lượng thấp, đồng thời cung cấp một lượng chất xơ, vitamin C, kali và một số vi chất khác. Nhờ đặc điểm này, mướp phù hợp với chế độ ăn lành mạnh, đặc biệt trong mùa nóng khi cơ thể cần những thực phẩm nhẹ, dễ tiêu hóa. Chất xơ trong loại rau này giúp hỗ trợ chức năng tiêu hóa, còn kali góp phần tham gia điều hòa cân bằng dịch và hoạt động của hệ tim mạch.

Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chế độ ăn giàu rau và trái cây giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm như bệnh tim mạch, đái tháo đường type 2 và một số bệnh ung thư. Người trưởng thành được khuyến nghị ăn tối thiểu 400g rau và trái cây mỗi ngày. Mướp không phải thực phẩm điều trị bệnh, nhưng là một lựa chọn phù hợp để đa dạng hóa nguồn rau trong khẩu phần hằng ngày.

Không chỉ xuất hiện trong bữa ăn hằng ngày, mướp còn được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền và nhiều kinh nghiệm chăm sóc sức khỏe dân gian.

2. Mướp dùng trong y học cổ truyền

Trong các tài liệu y học cổ truyền, đặc biệt là Bản thảo cương mục, mướp được ghi nhận là cây có nhiều phần có thể dùng làm dược liệu dân gian. Theo quan niệm y học cổ truyền, quả mướp non thường được dùng trong chế độ ăn thanh nhẹ vào mùa nóng. Vỏ mướp, xơ mướp, hạt mướp và dây mướp cũng xuất hiện trong một số bài thuốc dân gian.

Hỗ trợ giảm ho, nóng cổ họng: Dùng mướp non nấu canh với một lượng nhỏ gừng tươi hoặc nấu cùng mật ong phèn theo kinh nghiệm dân gian. Món ăn này thường được dùng khi thời tiết nóng gây khô họng, khó chịu nhẹ vùng hầu họng. Lưu ý: Không dùng thay thuốc điều trị viêm họng, hen hoặc bệnh hô hấp.

Hỗ trợ táo bón do ăn ít rau: Mướp chứa nhiều nước và chất xơ nên thường được dùng trong bữa ăn mùa hè giúp hỗ trợ tiêu hóa; có thể nấu canh mướp với mồng tơi hoặc rau đay. Đây là biện pháp hỗ trợ dinh dưỡng, phù hợp với táo bón nhẹ liên quan chế độ ăn.

Hỗ trợ da nổi rôm sảy mùa nóng: Trong dân gian, nước nấu từ vỏ mướp hoặc nước mướp tươi pha loãng đôi khi được dùng để rửa ngoài da khi bị rôm sảy nhẹ; chỉ nên dùng trên da lành, tránh vùng trầy xước hoặc nhiễm trùng da.

Vỏ mướp có thể dùng như thức uống dân gian: Một kinh nghiệm khá phổ biến là tận dụng vỏ mướp sau khi gọt để nấu nước uống. Cách dùng thông thường là rửa sạch vỏ, đun sôi với nước, có thể thêm một lượng nhỏ mật ong tùy khẩu vị. Nước vỏ mướp thường có mùi nhẹ, dễ uống và được nhiều người dùng như một thức uống trong mùa nóng.

Lưu ý, chọn nguyên liệu sạch, có nguồn gốc rõ ràng và rửa kỹ trước khi chế biến. Những người có bệnh mạn tính, đang điều trị bằng thuốc hoặc có cơ địa dị ứng nên thận trọng khi sử dụng thường xuyên.

Hỗ trợ đau mỏi nhẹ vùng cơ thể: Xơ mướp già phơi khô được một số nơi dùng nấu nước ngâm hoặc chà xát nhẹ ngoài da nhằm hỗ trợ lưu thông tuần hoàn ngoại vi. Lưu ý, không chà mạnh lên vùng viêm, bầm tím hoặc da nhạy cảm…

Ứng dụng trong đời sống: Xơ mướp thường được dùng để rửa bát, làm sạch dụng cụ nhà bếp, lau chùi đồ dùng gia đình, chà rửa nhẹ trên da khi tắm, dùng trong làm vườn như một vật liệu sinh học tự nhiên…

3. Mướp hỗ trợ sức khỏe như thế nào trong đời sống hiện đại?

Từ góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, giá trị lớn nhất của mướp nằm ở việc đây là loại rau dễ tiếp cận, ít năng lượng, phù hợp với bữa ăn gia đình. Việc bổ sung mướp vào khẩu phần có thể góp phần:

• Tăng lượng rau trong chế độ ăn;
• Hỗ trợ tiêu hóa nhờ chất xơ;
• Giúp bữa ăn thanh nhẹ hơn trong mùa nóng;
• Hỗ trợ duy trì chế độ ăn đa dạng nguồn thực vật.

Đây là hướng tiếp cận thực tế hơn so với việc xem mướp như một "thực phẩm chữa bệnh".

Lưu ý khi ăn mướp

Để giữ giá trị dinh dưỡng và hương vị tự nhiên, nên lưu ý một số điểm:

• Chọn quả còn non, cầm chắc tay, vỏ tươi;
• Tránh nấu quá lâu vì có thể làm quả nhũn và giảm độ ngon;
• Có thể kết hợp với tôm, thịt nạc, đậu phụ hoặc nấu canh thanh nhẹ;
• Không nên dùng quả đã già cứng, xơ nhiều để chế biến món ăn.

Với phần vỏ, chỉ nên sử dụng khi nguyên liệu sạch và còn tươi. Nếu không rõ nguồn gốc, tốt nhất không nên tận dụng để nấu nước uống.

Mời độc giả xem thêm:

Nước giải khát bổ dưỡng từ quả mướp tươi

SKĐS - Mướp là loài cây dễ trồng để lấy quả làm rau ăn nhưng ít người biết, quả mướp còn được dùng làm nước giải khát giàu sinh tố và các nguyên tố vi lượng, rất tốt trong mùa hè.