(SKDS) - Vừa bị hạn chế công suất phát, vừa phải bán điện cho EVN với giá rẻ như bèo, hàng loạt nhà máy thủy điện nhỏ ở nước ta đang rơi vào tình cảnh sống dở chết dở. Trong khi đó, Tập đoàn Điện lực Việt Nam EVN lại đi mua điện giá cao của Trung Quốc, tăng giá bán lẻ liên tục.
Có thể nói đây là quả đắng mà các doanh nghiệp sản xuất điện không thuộc EVN đang phải nếm trải. Hơn nữa, nó đang phản ánh một thực trạng mua bán hàng hóa có một không hai ở nước ta. Hiện nay, EVN đang mua điện từ các thủy điện vừa và nhỏ với mức giá trung bình trên dưới 800 đồng/kWh, tuy nhiên, giá điện bán lẻ của tập đoàn này áp dụng từ ngày 1/7 trên 1.500 đồng/kWh bao gồm cả VAT. Có thể thấy EVN đang lãi lớn.
Điều này phù hợp với thống kê của chính ngành điện. Chỉ tính riêng tuần đầu từ ngày 1 đến ngày 6/7, khi thị trường điện cạnh tranh chính thức vận hành, tổng số tiền EVN thanh toán theo thị trường thấp hơn so với thanh toán theo giá hợp đồng mua bán điện, trung bình mỗi ngày khoảng 8,2 tỷ đồng.
Sự bức xúc của những công ty tham gia sản xuất điện ngoài EVN từ các thủy điện vừa và nhỏ bắt đầu từ việc thỏa thuận giá bán điện với tập đoàn điện lực - mức giá mà theo những doanh nghiệp này là không thỏa đáng...
Cùng hoạt động trong lĩnh vực điện, trong khi EVN lãi lớn thì tình trạng của các doanh nghiệp làm thủy điện vừa và nhỏ lại ngược lại. Đặc biệt, khi đàm phán bán điện cho EVN, các doanh nghiệp thường ở tư thế lép vế, bất lợi... bởi vì theo ông Hoàng Minh Tuấn – Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nam Tiến, khi bán là phải thỏa thuận với EVN, thỏa thuận 5 lần 7 lượt không bán cho ông thì bán cho ai...?!
Một điều khó hiểu khác là dù EVN vẫn phải mua điện nước ngoài giá cao nhưng bản thân các nhà máy sản xuất điện trong nước không thuộc EVN lại không thể chạy hết công suất vào giờ cao điểm do không được EVN mua hết sản lượng.
Bức tranh thị trường điện hiện nay có thể được vẽ như thế này: các công ty sản xuất điện buộc phải bán hàng qua EVN bởi chỉ có EVN có hệ thống truyền tải điện đến các đối tượng khách hàng sử dụng điện. Nếu EVN không mua điện, các doanh nghiệp đành phải xả lãng phí lượng điện dư thừa... Do vậy, trên thực tế, dù biết giá bất hợp lý, vẫn phải bán cho EVN.
Nhiều người bán nhưng chỉ có 1 người có quyền được mua thì lẽ hiển nhiên tình trạng người bán bị ép giá là không thể tránh khỏi. Nói cách khác, EVN đang độc quyền trên thị trường điện: từ việc mua điện, quyết định giá mua đến giá bán dù trên lý thuyết, thị trường phát điện cạnh tranh đã được vận hành từ ngày 1/7.
Nhiều doanh nghiệp tham gia vào thị trường điện hay thậm chí là cả Tổng công ty Điện lực Dầu khí, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam cũng đang lâm vào cảnh khó khăn khi tham gia vào thị trường điện. Khi mà điểm mấu chốt nhất về cơ chế là đòi hỏi phải phân tách rõ chức năng mua bán và truyền tải điện của EVN còn chưa được giải quyết, bức tranh về thị trường điện vẫn còn quá nhiều điều để nói.
Tập đoàn Điện lực Việt Nam EVN là đơn vị nhận trọng trách đảm bảo điện năng cho cuộc sống của người dân, góp phần giúp các doanh nghiệp phát triển, quan trọng hơn cả là đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Thế nhưng, những năm gần đây, người ta chỉ nhắc đến EVN, một quả đấm thép của nền kinh tế, với những sự kiện không mấy tích cực như thua lỗ hàng chục ngàn tỷ đồng, hay cho đến năm 2015 chỉ tăng giá điện chứ không giảm… Xung quanh những tồn tại của EVN, người tiêu dùng và nhiều chuyên gia cho rằng, tái cơ cấu EVN là việc làm cấp thiết nhằm đưa EVN thoát khỏi tình trạng hiện nay để phát triển một cách bền vững.
Phạm Thành
