1. Lợi ích của chà là tươi với sức khỏe
1.1 Bổ khí huyết, ích tinh tủy (trị suy nhược, thiếu máu): Quả chà là tươi có vị ngọt, tính bình. Vị ngọt đi vào Tỳ và Vị mà tỳ vị là "hậu thiên chi bản" (gốc của khí huyết sau khi sinh). Khi ăn chà là tươi, vị ngọt bồi bổ tỳ vị, giúp vận hóa tốt, từ đó tạo ra nhiều khí và huyết tinh vi, vì thế giúp bổ huyết, kiện tỳ cho người huyết hư (da xanh, hoa mắt, chóng mặt).
1.2 An thai, dưỡng thai: Thai nhi phụ thuộc vào huyết của mẹ để nuôi dưỡng. Chà là tươi bổ huyết, đồng nghĩa với việc cung cấp dinh dưỡng cho thai. Theo YHCT, vị ngọt có tính "hoãn" (làm dịu) và "bổ", giúp xoa dịu khí xung - nhâm (hai mạch liên quan mật thiết đến tử cung). Về cuối thai kỳ, vị ngọt và tính nhuận giúp "lợi sản" (giúp sinh dễ) nhờ tác dụng thúc đẩy khí huyết xuống dưới, nhưng phải dùng đúng liều lượng.
Quả chà là tươi có vị ngọt, tính bình, có nhiều lợi ích cho sức khỏe.
1.3 Nhuận tràng, thông tiện: Chà là tươi có tính nhuận (trơn, ẩm) và giàu "tân dịch" (chất dịch cơ thể). Táo bón trong YHCT thường do "Tân dịch bất túc" (thiếu dịch nuôi dưỡng) ở đại tràng, khiến phân khô cứng. Chà là tươi bồi bổ tân dịch cho phế và vị. Khi phế được nhuận, sẽ truyền dịch xuống đại tràng, giúp phân mềm và dễ đẩy ra ngoài.
1.4 Điều hòa tâm tính, an thần (giảm stress, mất ngủ): Vị ngọt của chà là tươi bổ vào tỳ, khi tỳ khỏe thì huyết hóa sinh đầy đủ, tâm có huyết để dưỡng. YHCT cho rằng tỳ khỏe sẽ nuôi dưỡng tâm, bổ tâm huyết. Khi tâm huyết đầy đủ, "tàng thần" (cất giữ tinh thần) tốt, nên giảm được hồi hộp, lo âu và hỗ trợ giấc ngủ.
1.5 Ích phế, chỉ khái (trị ho, viêm họng): Vị ngọt, tính bình của chà là tươi nhập vào kinh phế. Ho, viêm họng trong YHCT thường do phế nhiệt hoặc phế táo. Chà là tươi có tác dụng "tư nhuận phế âm" và sinh tân dịch, làm dịu cổ họng, đẩy lùi chứng ho khan, rát họng.
2. Liều lượng khuyên dùng
Người bình thường: Nên ăn từ 3 – 5 quả/ngày (khoảng 50 – 70g). Lượng này vừa đủ để cung cấp năng lượng và dưỡng chất mà không làm tăng đường huyết đột ngột.
Người đang ăn kiêng hoặc giảm cân: Chỉ nên ăn 1 – 2 quả/ngày như một món ăn vặt lành mạnh để giảm cảm giác thèm ngọt.
Người bị tiểu đường: Cần tham khảo ý kiến bác sĩ, nếu dùng, chỉ nên ăn 1 quả/lần và không ăn thường xuyên
3. Các cách sử dụng phổ biến
Cách sơ chế: Quả chà là tươi thường có một lớp sáp mỏng tự nhiên bảo vệ bên ngoài và có thể còn bám bụi bẩn. Do đó, khi dùng cần rửa sạch bằng cách ngâm chà là trong nước muối loãng khoảng 5 phút rồi rửa lại dưới vòi nước chảy. Sau đó, dùng dao khía dọc quả chà là để loại bỏ hạt cứng bên trong trước khi ăn hoặc chế biến.
Cách dùng: Chà là tươi có vị ngọt thanh, hơi chát nhẹ ở vỏ (tùy độ chín) và rất giòn, có thể sử dụng theo những cách sau:
- Ăn trực tiếp: Nếu quả còn hơi chát, có thể để ở nhiệt độ phòng thêm 1 – 2 ngày cho quả chín vàng đậm hoặc hơi chuyển sang nâu, vị chát sẽ giảm và quả sẽ ngọt, mềm hơn.
- Làm sinh tố hoặc nước ép: Xay chà là tươi đã tách hạt chung với các loại trái cây khác (như chuối, bơ, dâu tây) hoặc sữa tươi, sữa hạt. Chà là tươi sẽ đóng vai trò như một chất tạo ngọt tự nhiên, giúp bạn không cần phải thêm đường hay sữa đặc vào sinh tố.
- Kết hợp với sữa chua, tổ yến, salad: Cắt nhỏ quả chà là tươi và rắc lên bát sữa chua không đường, hoặc bát yến mạch buổi sáng. Ngoài ra, có thể thêm chà là thái lát vào các món salad rau xanh để tạo điểm nhấn vị ngọt thanh mát.
- Kẹp với các loại hạt hoặc phô mai: Tách đôi quả chà là, nhét vào giữa một hạt hạnh nhân, hạt óc chó hoặc một ít phô mai.
4. Chú ý quan trọng khi dùng
Chà là tươi có vị ngọt đậm, tính nhuận và bổ, nên người tỳ vị hư hàn (hay đau bụng, tiêu chảy, phân lỏng) ăn nhiều sẽ sinh đàm thấp, khiến đầy bụng, khó tiêu. Người âm hư hỏa vượng (nóng trong, miệng khô, táo bón khô) cũng nên ăn ít vì vị ngọt có thể sinh nhiệt thêm.
Ngoài ra, người tiểu đường trong YHCT thuộc chứng "tiêu khát", ăn đường ngọt sẽ làm thấp nhiệt tích tụ, rất kỵ.
