Trong nhiều thập kỷ qua, các bác sĩ trên toàn thế giới vẫn quen thuộc với việc sử dụng chỉ số khối cơ thể (gọi tắt là BMI) để đánh giá tình trạng béo phì dựa trên cân nặng và chiều cao. Thế nhưng, phương pháp này vốn tồn tại hạn chế lớn khi không thể phản ánh chính xác lượng mỡ thừa cũng như vị trí tích tụ và mức độ tổn thương sức khỏe mà chúng gây ra.
Mới đây, một công trình nghiên cứu quy mô lớn vừa được công bố trên tạp chí khoa học Nature cho thấy cách tiếp cận truyền thống trên đang đưa ra những chẩn đoán hạn chế.
Khung chẩn đoán mới, do Ủy ban của tạp chí The Lancet Diabetes & Endocrinology đề xuất hồi tháng 1/2025, đã vạch ra phương pháp tiếp cận gồm 2 bước rõ rệt nhằm khắc phục những bất cập trên.

BMI vốn tồn tại hạn chế lớn khi không thể phản ánh chính xác lượng mỡ thừa cũng như vị trí tích tụ và mức độ tổn thương sức khỏe mà chúng gây ra. Ảnh minh họa: RDNE Stock project/Pexels
Trước hết, bên cạnh BMI, các bác sĩ cần kết hợp đo số vòng eo hoặc tỷ số giữa vòng eo và chiều cao để xác thực lượng mỡ trong cơ thể. Bước tiếp theo đòi hỏi việc đánh giá xem lượng mỡ thừa đó đã thực sự làm suy giảm chức năng của các cơ quan nội tạng, hay ảnh hưởng tiêu cực đến sinh hoạt hằng ngày của người bệnh hay chưa.
Khi áp dụng khung đánh giá này vào dữ liệu sức khỏe của hơn 800.000 người trưởng thành tại nhiều quốc gia, nhóm nghiên cứu phát hiện việc chỉ dựa vào BMI khiến từ 5 đến gần 9% số người tham gia bị bỏ sót tình trạng béo phì vì họ chỉ được xếp vào nhóm thừa cân.
Ngược lại, một tỷ lệ không hề nhỏ lại bị gắn nhãn béo phì oan uổng khi các số liệu thực tế không cho thấy lượng mỡ vượt mức nguy hiểm.
Sự điều chỉnh trên làm tỷ lệ béo phì chung dịch chuyển tăng lên tại nhiều nước. Đơn cử như tại Tây Ban Nha, con số này nhích từ 18% lên hơn 26%.
Điều quan trọng hơn là phương pháp phân loại mới này phản ánh chuẩn xác hơn nguy cơ tử vong thực tế của người bệnh.
Theo dõi dọc trong nhiều năm cho thấy, những trường hợp chỉ đạt tiêu chuẩn béo phì qua BMI đơn thuần không hề có nguy cơ tử vong cao hơn, mà thậm chí còn thấp hơn đôi chút so với người có chỉ số BMI bình thường. Nguy cơ chỉ thực sự gia tăng ở nhóm được xác nhận béo phì, thông qua sự kết hợp của các số đo vòng eo và tỷ số hình thể.
Nhóm nghiên cứu tiếp tục chia người béo phì thành 2 dạng lâm sàng và tiền lâm sàng để có cái nhìn thấu đáo hơn. Béo phì lâm sàng là khi mỡ thừa đã gây ra những rối loạn chức năng rõ rệt ở tim mạch hô hấp gan thận hoặc xương khớp, trong khi béo phì tiền lâm sàng là tình trạng mỡ thừa làm tăng nguy cơ bệnh lý nhưng các cơ quan vẫn duy trì hoạt động bình thường.
Thống kê cho thấy nhóm béo phì lâm sàng đối mặt với nguy cơ tử vong cao hơn hẳn, trong khi phần lớn người thuộc nhóm tiền lâm sàng không chuyển biến nặng hơn sau 1 thập kỷ theo dõi.
Từ những con số này, Giáo sư Francesco Rubino - Trưởng bộ môn Phẫu thuật Chuyển hóa & Giảm cân tại Đại học King's College London (Anh) và là người đứng đầu Ủy ban của The Lancet Diabetes & Endocrinology, nhấn mạnh không nên đối xử với mọi người có BMI cao như nhau.
“Béo phì tiền lâm sàng không nên bị xem là bệnh đang hoạt động một cách máy móc, nhưng cũng không thể xem là vô hại. Một số người cần điều trị dự phòng, song cường độ phải tương ứng với nguy cơ của từng người”, ông Rubino lưu ý và cho biết người béo phì, cũng như bất kỳ ai khác, đều xứng đáng được chăm sóc đúng với nhu cầu, không ít hơn và không nhiều hơn.
Giới chuyên môn nhận định việc phân tầng chi tiết trên mang ý nghĩa vô cùng thiết thực, trong bối cảnh các loại thuốc giảm cân hiện đại ngày càng trở nên phổ biến. Phương pháp này giúp định hướng điều trị đúng người đúng bệnh thay vì cào bằng mọi trường hợp có BMI vượt ngưỡng.
Dù vậy, các chuyên gia cũng thừa nhận khung chẩn đoán này vẫn cần thêm thời gian và các nghiên cứu bổ sung để hoàn thiện trước khi có thể áp dụng rộng rãi trong thực tiễn khám chữa bệnh hằng ngày.