Phục hồi chức năng (PHCN) đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi cách tổ chức để đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng. Theo PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng - Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM, thay vì phát triển từng cơ sở riêng lẻ, cần hình thành một mạng lưới trong đó năng lực chuyên môn được kết nối, chia sẻ và lan tỏa đến gần người bệnh hơn.
Đây cũng là tư duy được ông phác thảo trong cuộc trò chuyện gần đây với PV Báo Sức khỏe & Đời sống, với định hướng phát triển PHCN theo hướng đa tầng, đa cực, đa trung tâm, đồng thời mở rộng liên kết vùng, không bị giới hạn bởi địa giới hành chính.
Khi PHCN không còn là câu chuyện của một bệnh viện
Theo PGS. Phan Minh Hoàng, nhu cầu PHCN đang tăng nhanh cùng quá trình già hóa dân số, sự gia tăng bệnh không lây nhiễm, số người sống sau đột quỵ, chấn thương và nhu cầu duy trì chức năng lâu dài. Trong khi đó, năng lực PHCN giữa các địa phương còn khác nhau, dịch vụ chuyên sâu chưa phân bố đồng đều và nhân lực vẫn thiếu ở nhiều nơi.
PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng - Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM (trái), đang chia sẻ với lãnh đạo chính quyền sở tại mô hình chăm sóc người cao tuổi của bệnh viện. Ảnh: Mimosa
Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ mở rộng số lượng cơ sở mà quan trọng hơn là thay đổi cách kết nối các cơ sở. Trong tầm nhìn được PGS. Phan Minh Hoàng chia sẻ, PHCN cần chuyển từ "một cơ sở" thành "một mạng lưới", từ "một địa phương" sang "liên kết vùng", từ "chuyển tuyến" sang "chia sẻ năng lực", từ tập trung chuyên môn sang lan tỏa chuyên môn.
Nói cách khác, thay vì mỗi nơi tự phát triển một cách tương đối độc lập, các cơ sở PHCN có thể trở thành những mắt xích trong một hệ thống chung. "Đa tầng" được hiểu là phân tầng theo mức độ chuyên môn, nhu cầu người bệnh và năng lực thực tế. Ở tầng chuyên sâu, các bệnh viện có năng lực cao đóng vai trò hỗ trợ những tầng thấp hơn như bệnh viện đa khoa, trung tâm y tế, trạm y tế.
"Đa cực" là hình thành nhiều đầu mối chuyên môn cùng phát triển, hỗ trợ và lan tỏa năng lực. "Đa trung tâm" là có nhiều điểm cung cấp dịch vụ PHCN, qua đó đưa dịch vụ đến gần người dân hơn.
Từ cách tiếp cận này, một người bệnh không nhất thiết phải đi thật xa chỉ để tiếp cận chuyên môn. Điều quan trọng là người bệnh được đến đúng nơi có năng lực phù hợp ở từng giai đoạn của quá trình điều trị.
Từ "đưa người bệnh đi" đến "đưa năng lực đến với người bệnh"
Một điểm đáng chú ý trong tư duy của PGS. Phan Minh Hoàng là thay đổi cách nhìn về chuyển tuyến. Nếu trước đây chuyển tuyến thường được hiểu là đưa người bệnh từ nơi này đến nơi khác. Còn mạng lưới mới hướng tới việc đưa năng lực chuyên môn đến gần người bệnh hơn thông qua hội chẩn, đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ từ xa và phối hợp hai chiều.
PGS. Phan Minh Hoàng còn đặt vấn đề xây dựng mạng lưới gồm hạt nhân chuyên môn, các cực chuyên môn, cơ sở vệ tinh và cộng đồng, gia đình.
PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng phát biểu trong hội thảo khoa học được bệnh viện tổ chức gần đây. Ảnh: Mimosa
Trong đó, đào tạo và chuyển giao không nên là hoạt động diễn ra một lần. Một quy trình chuyển giao đầy đủ cần đánh giá nhu cầu, chuẩn hóa quy trình, đào tạo và thực hành, giám sát ca bệnh rồi đánh giá kết quả. Chỉ khi địa phương có thể tự thực hiện an toàn, đúng chỉ định và có kết quả đo được, việc chuyển giao mới thực sự hoàn thành.
Công nghệ cũng trở thành một lớp kết nối. Hội chẩn từ xa có thể hỗ trợ đánh giá ca khó, xác định nơi tiếp nhận phù hợp, mentoring trong quá trình điều trị và theo dõi người bệnh sau xuất viện. Tuy nhiên, công nghệ không thay thế PHCN trực tiếp mà giúp tri thức chuyên sâu đi xa hơn.
Tư duy này còn chuyển trọng tâm từ phát triển từng kỹ thuật riêng lẻ sang phát triển theo "hành trình người bệnh". Chẳng hạn, với người bệnh đột quỵ, mạng lưới cần nối liền các giai đoạn từ cấp tính, PHCN sớm, PHCN chuyên sâu đến ngoại trú và cộng đồng; với người cao tuổi là phòng ngừa té ngã, PHCN ban ngày, tại nhà và cộng đồng.
Một cuộc sáp nhập, một ví dụ cho bức tranh mới
Từ tầm nhìn rộng ấy, PGS. PGS. Phan Minh Hoàng Hoàng đề cập câu chuyện Bệnh viện Giao thông vận tải TPHCM dự kiến về chung một mái nhà với Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM vào đầu tháng 10/2026.
Theo ông, đây có thể xem là một ví dụ cụ thể cho việc kết nối năng lực chuyên môn theo nhu cầu thực tế của người bệnh và người lao động.
Bệnh viện Giao thông vận tải trước đây có vai trò khám sức khỏe cho cán bộ, công nhân viên ngành giao thông vận tải. Tuy nhiên, với một số bệnh lý nghề nghiệp đặc thù như điếc nghề nghiệp ở người làm việc trong môi trường tiếng ồn, bệnh da do tiếp xúc với dầu máy hoặc nước biển ở một số nhóm lao động, nhu cầu thu dung và điều trị chuyên sâu là vấn đề cần được tiếp tục quan tâm.
Kỹ thuật viên tập vật lý trị liệu giúp bệnh nhân tại Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM. Ảnh: Mimosa
Khi về chung với Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM, theo PGS. Phan Minh Hoàng, hệ thống sẽ có thêm điều kiện để nối tiếp từ khâu phát hiện bệnh đến thu dung, điều trị và quản lý bệnh nghề nghiệp; đồng thời tăng cường công tác dự phòng, tư vấn sức khỏe cho các doanh nghiệp, nghiệp đoàn và hiệp hội vận tải.
Ở góc độ nhân lực, sự kết nối cũng mở ra cơ hội đào tạo, chuyển giao và chia sẻ chuyên môn giữa hai đơn vị. Nhưng câu chuyện này không phải điểm kết thúc. Trong tầm nhìn của PGS. Phan Minh Hoàng, đây chỉ là một mắt xích trong quá trình xây dựng mạng lưới PHCN rộng hơn, nơi mỗi cơ sở phát huy thế mạnh của mình và cùng hỗ trợ những nơi khác.
Bởi mục tiêu cuối cùng không nằm ở việc có thêm bao nhiêu cơ sở PHCN, mà là có thêm bao nhiêu người bệnh được phục hồi tốt hơn: được tiếp cận đúng chuyên môn, đúng thời điểm, được phục hồi liên tục và có thể trở về với gia đình, công việc và cộng đồng.
Đó cũng là tinh thần được Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM đặt ra: Chuyên môn được kết nối, năng lực được lan tỏa và người bệnh được hưởng lợi.
