Thoát vị đĩa đệm còn có thể gây yếu cơ, rối loạn vận động, thậm chí hội chứng chèn ép thần kinh nghiêm trọng.
Điều trị thoát vị đĩa đệm không chỉ nhằm giảm đau hay giải phóng chèn ép mà còn phải giúp người bệnh khôi phục khả năng vận động, trở lại sinh hoạt và phòng tái phát. Đây chính là vai trò quan trọng của phục hồi chức năng.
1. Vì sao cần phục hồi chức năng?
Khi đau, người bệnh thường có xu hướng nằm nghỉ, hạn chế vận động hoặc giữ một tư thế để tránh đau. Nếu kéo dài, cơ cạnh cột sống và các nhóm cơ tham gia ổn định thân mình có thể yếu đi, khớp giảm linh hoạt, khả năng kiểm soát vận động suy giảm. Điều này tạo thành vòng xoắn: đau – ít vận động – yếu cơ – giảm chức năng – dễ tái phát đau.
Thoát vị đĩa đệm có thể gây đau lưng, đau lan xuống chân hoặc tay, tê bì, hạn chế vận động. Ảnh BVĐK Phương Chi
Phục hồi chức năng giúp phá vỡ vòng xoắn này thông qua các chương trình vận động được cá thể hóa. Mục tiêu không chỉ là giảm đau mà còn duy trì hoặc khôi phục tầm vận động, tăng sức mạnh cơ, cải thiện khả năng kiểm soát cột sống và nâng cao khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày.
Các phương pháp có thể bao gồm giáo dục tư thế và vận động, bài tập trị liệu, tăng cường cơ thân mình, tập sức mạnh và độ bền, bài tập kiểm soát vận động; một số phương pháp vật lý trị liệu có thể được sử dụng nhằm hỗ trợ kiểm soát triệu chứng.
2. Khi nào nên bắt đầu phục hồi chức năng?
Phục hồi chức năng không nhất thiết phải chờ đến khi hết đau hoàn toàn. Với người bệnh không có dấu hiệu thần kinh nặng, vận động phù hợp và tăng dần theo khả năng thường là một phần quan trọng của điều trị bảo tồn.
Sau phẫu thuật thoát vị đĩa đệm, phục hồi chức năng cũng có vai trò quan trọng để người bệnh từng bước lấy lại sức mạnh, khả năng vận động và trở về sinh hoạt, lao động. Tuy nhiên, chương trình phải được thiết kế theo tình trạng cụ thể và hướng dẫn của bác sĩ, kỹ thuật viên phục hồi chức năng.
3. Không phải cứ đau là tập, cũng không phải càng tập nhiều càng tốt
Một sai lầm phổ biến là tự tìm bài tập trên mạng rồi tập theo. Bài tập phù hợp với người này có thể không phù hợp với người khác, tùy vị trí thoát vị, mức độ chèn ép thần kinh, triệu chứng và thể trạng.
Nguyên tắc quan trọng là tập đúng, tăng dần và theo dõi đáp ứng. Không cố tập khi đau tăng rõ, đau lan xuống chi tăng lên hoặc xuất hiện triệu chứng thần kinh mới.
Các phương pháp như kéo giãn, nhiệt trị liệu, điện trị liệu… nếu được sử dụng cũng nên là một phần của chương trình phục hồi chức năng được đánh giá và chỉ định phù hợp, không nên coi đó là phương pháp thay thế cho tập luyện chủ động.
Phục hồi chức năng không phải "bước phụ" sau điều trị thoát vị đĩa đệm mà là một thành phần quan trọng của quá trình phục hồi chức năng vận động và phòng tái phát. Ảnh BV Bạch Mai
4. Những trường hợp nào cần đặc biệt thận trọng?
Người bệnh xuất hiện yếu cơ tiến triển, mất lực, khó đi lại, rối loạn cảm giác lan rộng, hoặc đặc biệt là tê vùng yên ngựa, bí tiểu, tiểu không tự chủ hay rối loạn đại tiện cần được đánh giá y khoa khẩn cấp. Đây không phải lúc thích hợp để tự tập phục hồi chức năng tại nhà.
Sau phẫu thuật, nếu xuất hiện đau tăng nhanh, sốt, vết mổ bất thường hoặc triệu chứng thần kinh mới, người bệnh cũng cần liên hệ cơ sở điều trị.
Thông điệp dành cho cộng đồng: Phục hồi chức năng không phải "bước phụ" sau điều trị thoát vị đĩa đệm mà là một thành phần quan trọng của quá trình phục hồi chức năng vận động và phòng tái phát. Người bệnh nên được đánh giá để xây dựng chương trình phù hợp, ưu tiên vận động chủ động và tăng dần khả năng chịu tải. Quan trọng nhất, không tự ý tập theo các bài tập trên mạng, không cố chịu đau để tập và không dùng phục hồi chức năng để trì hoãn việc khám khi xuất hiện dấu hiệu chèn ép thần kinh nặng. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là hết đau mà là giúp người bệnh trở lại cuộc sống bình thường với một cột sống vận động tốt và khả năng tự bảo vệ mình trước nguy cơ tái phát.