Hiện tỷ lệ lây nhiễm HIV từ mẹ sang con vào khoảng 30-40%, nhưng nếu được can thiệp và điều trị dự phòng kịp thời, tỷ lệ này giảm xuống chỉ còn 5%. Vậy thực trạng lây truyền HIV từ mẹ sang con ở nước ta ra sao? Việc tiếp cận với các dịch vụ dự phòng lây nhiễm HIV từ mẹ sang con thế nào?... TS. Nguyễn Thanh Long - Cục trưởng Cục Phòng chống HIV/AIDS Việt Nam sẽ trao đổi cùng bạn đọc xung quanh vấn đề này.
PV: Xin ông cho biết thực trạng về lây truyền HIV từ mẹ sang con hiện nay?
TS. Nguyễn Thanh Long: Hiện nay dịch HIV ở Việt Nam vẫn đang diễn biến hết sức phức tạp. Hình thái lây nhiễm HIV đang có những thay đổi. Xu hướng lây nhiễm HIV qua đường tình dục cũng như tỷ lệ phụ nữ nhiễm HIV trong tổng số người nhiễm HIV trên cả nước có chiều hướng gia tăng. Theo kết quả giám sát trọng điểm năm 2008, tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm phụ nữ mang thai trên cả nước là 0,25% (cá biệt có nơi rất cao như Thái Nguyên 2,38%, Điện Biên 2,73%). Như vậy, tại đây cứ 100 phụ nữ mang thai có gần 3 phụ nữ mang thai bị nhiễm HIV. Ước tính nước ta có khoảng 2 triệu phụ nữ mang thai/năm (theo Tổng cục Dân số và Gia đình) thì mỗi năm nước ta sẽ có khoảng 5.000 phụ nữ mang thai nhiễm HIV. Tỷ lệ lây nhiễm HIV từ mẹ sang con trung bình vào khoảng 30- 40%. Như vậy mỗi năm, ở Việt Nam sẽ có khoảng 2.000 trẻ em sinh ra đã nhiễm HIV. Nhưng nếu được chăm sóc và điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con thích hợp thì tỷ lệ này sẽ giảm đáng kể, chỉ còn dưới 5%, đồng nghĩa với việc chúng ta đã cứu được khoảng 1.600 cháu không bị nhiễm HIV. Đây là con số hết sức có ý nghĩa về nhiều mặt, là động lực tốt để thúc đẩy các hoạt động dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con.
PV: Được biết trong thời gian qua, chúng ta đã triển khai nhiều hoạt động trong lĩnh vực này nhưng vẫn còn không ít phụ nữ chưa tiếp cận được với các dịch vụ dự phòng. Vậy đâu là nguyên nhân?
TS. Nguyễn Thanh Long: Có rất nhiều nguyên nhân khiến phụ nữ mang thai nhiễm HIV chưa tiếp cận được với các dịch vụ dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Đó là, bản thân người phụ nữ mang thai, phụ nữ nhiễm HIV thiếu thông tin, thiếu kiến thức hoặc kiến thức không đầy đủ về phòng, chống HIV nói chung và dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con nói riêng nên họ không biết tìm đến các dịch vụ này. Hơn nữa, các dịch vụ dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con lại chưa được cung cấp một cách rộng rãi do thiếu các nguồn lực (cả nhân lực, vật lực và tài lực). Đặc biệt sự kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS đã là rào cản khiến phụ nữ có hành vi nguy cơ, phụ nữ mang thai không tìm đến các dịch vụ tư vấn xét nghiệm tự nguyện, phụ nữ mang thai nhiễm HIV không tìm đến các dịch vụ y tế để được trợ giúp kịp thời... Nhiều phụ nữ mang thai đến lúc chuyển dạ mới phát hiện ra nhiễm HIV, do đó rất khó khăn trong việc tư vấn xét nghiệm tự nguyện, điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Trong khi đó, việc điều trị dự phòng cần tiến hành từ tuần thứ 28 của thai kỳ mới đạt hiệu quả cao nhất.
PV: Vậy xin ông cho biết mục đích phát động chiến dịch dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con và điểm khác biệt trong tháng cao điểm của chiến dịch này là gì?
TS. Nguyễn Thanh Long: Dự phòng lây nhiễm HIV từ mẹ sang con là một trong chín chương trình hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS. Việc phát động chiến dịch dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con nhằm thúc đẩy việc thực hiện Chương trình mục tiêu hành động quốc gia này. Với chủ đề "Vì những đứa con không lây nhiễm HIV", chiến dịch dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con nhằm từng bước nâng cao nhận thức cho phụ nữ, phụ nữ mang thai, phụ nữ nhiễm HIV và người dân nói chung tham gia các hoạt động dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con vì chính những đứa con thân yêu của họ; tăng cường và cải thiện việc cung cấp các dịch vụ về dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con... góp phần giảm dần tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con ở nước ta.
 Chăm sóc trẻ có HIV tại Trung tâm 02 Hà Nội. Ảnh: Chí Cường |
Chiến dịch này là hoạt động xuyên suốt năm, tập trung cao điểm vào tháng 8- 9 hàng năm. Năm 2009, tháng cao điểm diễn ra từ ngày 1 - 30/9. Trong tháng cao điểm yêu cầu đối với các dịch vụ, tổ chức quảng bá các hoạt động dịch vụ (cung cấp thông tin đầy đủ, công bố rộng rãi tên, địa chỉ, điện thoại và người liên hệ... của các dịch vụ); thông tin cho các thai phụ về dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con; thực hiện tư vấn, xét nghiệm tự nguyện cho các thai phụ; tiến hành điều trị dự phòng cho các thai phụ; cung cấp sữa ăn thay thế cho các cháu được sinh ra cho các bà mẹ nhiễm HIV và thực hiện tối đa hoạt động giới thiệu dịch vụ chuyển tiếp, chuyển tuyến; đáp ứng tối đa các nhu cầu của khách hàng... Nhiệm vụ của các sở y tế và cơ quan phòng, chống HIV/AIDS các cấp trong hoạt động cung cấp dịch vụ phải điều phối kịp thời thuốc, sinh phẩm, vật tư... cho các dịch vụ.
Mục tiêu của chiến dịch là 90% phụ nữ mang thai được tư vấn về HIV/AIDS và 60% phụ nữ mang thai được tư vấn tự nguyện xét nghiệm HIV; 100% phụ nữ mang thai và con của họ (số quản lý được) nhận được gói dịch vụ toàn diện dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con và 90% bà mẹ nhiễm HIV và con của họ (số quản lý được) được tiếp tục theo dõi và chăm sóc sau khi sinh...
PV: Xin cảm ơn ông!
Thu Hương (thực hiện)
Dịch vụ chăm sóc và điều trị toàn diện dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con - Cung cấp thông tin về dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con cho các bà mẹ; - Tư vấn, xét nghiệm HIV tự nguyện cho phụ nữ mang thai tập trung cho nhóm phụ nữ có nguy cơ lây nhiễm HIV; - Tư vấn, chăm sóc và điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con cho bà mẹ mang thai nhiễm HIV và trẻ sinh ra từ họ; - Cung cấp sữa cho trẻ sinh ra từ các bà mẹ nhiễm HIV đến 6 tháng tuổi; - Giới thiệu chuyển tiếp những phụ nữ và trẻ em nhiễm HIV tới các dịch vụ phù hợp. |