Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên do Bộ GD&ĐT vừa công bố đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Bên cạnh mục tiêu phát triển năng lực liên ngành, những thay đổi về mô hình lớp học và phương thức tuyển sinh theo ba khối (Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội, Ngoại ngữ) đã dấy lên nhiều tranh luận, lo ngại về áp lực cho học sinh và tính công bằng trong tuyển sinh.
Áp lực gia tăng cận mùa thi
Dự thảo quy định cấu trúc bài thi mới đã dấy lên nhiều lo lắng trong cộng đồng phụ huynh có con chuẩn bị thi vào lớp 10 THPT chuyên. Thực tế ghi nhận từ dư luận và các cộng đồng phụ huynh cho thấy sự lúng túng phổ biến trong việc hình dung cấu trúc thi mới, đặc biệt ở nhóm học sinh đã định hướng thi vào các lớp chuyên Tự nhiên, Xã hội hay Ngoại ngữ.
Nhiều gia đình cho biết, chiến lược học tập của học sinh chuyên vốn là đường dài, được hoạch định kỹ lưỡng từ những năm đầu cấp THCS với việc tập trung tối đa nguồn lực, thời gian và chi phí cho một môn sở trường. Việc chuyển sang thi tổ hợp kết hợp bài thi Toán hoặc Văn nâng cao nhân hệ số khiến không ít phụ huynh rơi vào thế bị động. Họ lo ngại các em không đủ thời gian xoay xở bổ sung kiến thức cho các môn còn lại trong tổ hợp khi kỳ thi đã cận kề.
Mặt khác, dư luận cũng băn khoăn về tính bình đẳng giữa các nhóm thí sinh. Việc lấy điểm Toán hoặc Ngữ văn làm trọng số chính cho cả khối thi dễ dẫn đến rủi ro loại bỏ những học sinh có năng lực tư duy chuyên sâu nổi trội ở các môn thành phần như Sinh học, Vật lý, Hóa học, Lịch sử hay Địa lý chỉ vì điểm môn điều kiện không vượt trội.
Trước thực tế đó, nhiều phụ huynh kiến nghị cơ quan quản lý cần xem xét điều chỉnh lộ trình áp dụng phương thức mới từ 2 đến 3 năm, hoặc bắt đầu triển khai với lứa học sinh lớp 6 hiện tại để bảo đảm tính nhân văn và sự ổn định tâm lý cho lứa học sinh cuối cấp.
Ở góc độ cơ sở đào tạo, TS. Vũ Văn Tiến, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Đại học Sư phạm Hà Nội cho biết, nhà trường hiện chưa xây dựng phương án tuyển sinh cho năm học tới và đang chờ hướng dẫn từ Bộ.
Theo ông Tiến, thí sinh thi trường chuyên cần quá trình chuẩn bị dài hạn, nếu thay đổi đột ngột sẽ tạo áp lực lớn cho cả học sinh, phụ huynh và nhà trường. Từ đó, ông đề xuất giải pháp linh hoạt: duy trì kỳ thi tuyển sinh đơn môn như hiện nay để chọn đúng nhân tài chuyên sâu, sau khi học sinh trúng tuyển vào lớp 10 mới tổ chức học tập, trải nghiệm theo tổ hợp trong học kỳ I để tư vấn, định hướng môn chuyên sâu phù hợp.
Thí sinh tham dự kỳ thi tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội. Ảnh: TL
Giải đáp từ cơ quan quản lý
Trước những băn khoăn của dư luận, trả lời báo chí, ông Thái Văn Tài - Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD&ĐT) khẳng định việc chuyển sang ba khối chuyên không xóa bỏ việc học chuyên sâu theo môn, mà nhằm đặt năng khiếu của học sinh trên một nền tảng tri thức rộng và liên môn hơn.
Học sinh sẽ trải nghiệm, học chuyên đề định hướng trong học kỳ I lớp 10, trước khi lựa chọn môn học chuyên sâu ổn định từ học kỳ II và suốt năm lớp 11. Mục tiêu của quy định là vừa phát triển thế mạnh nổi trội, vừa tránh việc ép học sinh định hướng chuyên biệt quá sớm.
Về phương thức thi, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông lý giải bài thi đọc hiểu được xây dựng dựa trên chuẩn kiến thức THCS nhằm đánh giá tư duy logic, khả năng lập luận và giải quyết vấn đề chứ không đánh đố hay kiểm tra kiến thức nâng cao.
Điều này giúp mở rộng cơ hội phát hiện học sinh tiềm năng và giảm áp lực luyện thi chuyên sâu từ sớm. Đối với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, nhà trường sẽ chủ động phát hiện học sinh có năng khiếu đặc biệt qua quá trình học tập và dự án ngay từ đầu để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng riêng, không lo bị gián đoạn hay lỡ cơ hội.
Đặc biệt về lộ trình, đại diện Bộ GD&ĐT nhấn mạnh mốc thời gian áp dụng từ năm học 2027-2028 chỉ là dự kiến mang tính linh hoạt, phụ thuộc vào điều kiện chuẩn bị thực tế của từng địa phương và cơ sở giáo dục. Những học sinh đã trúng tuyển trước thời điểm quy định mới có hiệu lực vẫn được đảm bảo học theo chương trình cũ đến hết cấp.
Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục ghi nhận ý kiến đa chiều, đồng thời sớm nghiên cứu công bố cấu trúc, định dạng đề thi minh họa để học sinh và phụ huynh chủ động chuẩn bị, giải tỏa tâm lý hoang mang. "Bộ sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến của địa phương, nhà trường, chuyên gia, giáo viên, phụ huynh và học sinh để đánh giá kỹ tác động của lộ trình. Nếu thực tiễn cho thấy cần điều chỉnh thời điểm hoặc bổ sung giải pháp chuyển tiếp, Bộ sẽ nghiên cứu, tiếp thu".
