Phù chân không phải là một bệnh lý đơn lẻ mà là dấu hiệu có thể gặp trong nhiều tình trạng sức khỏe khác nhau.
Nguyên nhân gây phù thường liên quan đến sự mất cân bằng áp lực trong lòng mạch, giảm áp lực keo của huyết tương, tổn thương thành mạch hoặc rối loạn dẫn lưu bạch huyết. Vì vậy, khi phù chân kéo dài hoặc đi kèm các triệu chứng bất thường, người bệnh không nên chủ quan mà cần thăm khám để tìm nguyên nhân.
Phù chân là tình trạng sưng do dịch tích tụ bất thường trong các mô kẽ, thường biểu hiện ở bàn chân, cổ chân hoặc cẳng chân. Mức độ phù có thể khác nhau, từ nhẹ, thoáng qua đến kéo dài, gây căng tức, khó chịu và hạn chế vận động. Việc điều trị cần dựa trên nguyên nhân cụ thể, thay vì chỉ tìm cách giảm tình trạng sưng.
1. Những nguyên nhân thường gặp gây phù chân
Xác định đúng nguyên nhân là yếu tố quan trọng để có hướng điều trị phù hợp. Một số nhóm nguyên nhân thường gặp gồm:
Bệnh lý tim mạch: Suy tim có thể làm giảm khả năng bơm máu của tim, khiến máu ứ lại trong hệ tĩnh mạch, đặc biệt ở chi dưới và gây phù. Phù do suy tim thường xuất hiện ở cả hai chân và có thể đi kèm khó thở, mệt khi gắng sức hoặc khó thở khi nằm.
Bệnh lý thận: Một số bệnh thận, đặc biệt là hội chứng thận hư, có thể làm mất protein qua nước tiểu, khiến nồng độ albumin trong máu giảm và dịch thoát từ lòng mạch ra mô kẽ. Suy thận cũng có thể gây giữ nước và muối, từ đó dẫn đến phù. Trong một số trường hợp, phù không chỉ xuất hiện ở chân mà còn có thể thấy ở mặt, đặc biệt vào buổi sáng.
Bệnh lý gan: Xơ gan có thể gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa và làm giảm khả năng tổng hợp albumin của gan. Những thay đổi này góp phần gây phù chân và có thể kèm cổ trướng. Người bệnh xơ gan cần được theo dõi và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế biến chứng.
Suy tĩnh mạch mạn tính: Khi các van tĩnh mạch hoạt động kém, máu dễ bị ứ đọng ở chi dưới, làm tăng áp lực trong tĩnh mạch và gây phù. Tình trạng này thường gặp ở người phải đứng hoặc ngồi trong thời gian dài. Phù có thể tăng vào cuối ngày và giảm khi nghỉ ngơi, kê cao chân.
Tác dụng không mong muốn của thuốc: Một số thuốc có thể gây phù ngoại biên, trong đó có thuốc điều trị tăng huyết áp thuộc nhóm chẹn kênh canxi, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) và một số thuốc nội tiết. Khi xuất hiện phù sau khi bắt đầu dùng thuốc, người bệnh cần thông báo với bác sĩ để được đánh giá. Không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều.
Các nguyên nhân khác: Thai kỳ, thừa cân, ít vận động hoặc thay đổi nội tiết trước kỳ kinh có thể gây phù nhẹ, thường mang tính tạm thời. Ngoài ra, phù một bên chân cũng có thể liên quan đến các vấn đề tại tĩnh mạch và cần được đánh giá nếu xuất hiện đột ngột.
Phù chân kéo dài, tái diễn hoặc không rõ nguyên nhân nên được thăm khám thay vì tự điều trị tại nhà. Ảnh Minh Hiếu
2. Làm gì khi bị phù chân?
Điều trị phù chân phụ thuộc vào nguyên nhân. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc lợi tiểu hoặc các biện pháp điều trị khác khi chưa xác định rõ nguyên nhân.
Sau khi được thăm khám và có hướng điều trị, người bệnh cần lưu ý:
Tuân thủ phác đồ điều trị: Không tự ý ngừng thuốc, giảm hoặc tăng liều khi thấy tình trạng phù thuyên giảm. Kiểm soát tốt bệnh nền có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát phù.
Hạn chế muối: Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng giữ nước, đặc biệt ở người mắc suy tim, bệnh thận hoặc xơ gan. Lượng muối cụ thể cần được điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe và khuyến cáo của bác sĩ; không nên tự áp dụng chế độ ăn quá nghiêm ngặt.
Kê cao chân khi nghỉ: Với phù do suy tĩnh mạch, kê cao chân khi nằm hoặc ngồi có thể hỗ trợ máu tĩnh mạch trở về tim và giảm cảm giác nặng chân. Có thể thực hiện nhiều lần trong ngày, tùy tình trạng của người bệnh.
Sử dụng vớ áp lực khi có chỉ định: Vớ áp lực có thể giúp cải thiện dòng máu tĩnh mạch và hạn chế phù ở người suy tĩnh mạch mạn tính. Tuy nhiên, không phải trường hợp phù chân nào cũng phù hợp với biện pháp này, đặc biệt ở người mắc bệnh động mạch ngoại biên. Vì vậy, nên sử dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Duy trì vận động phù hợp: Tránh ngồi hoặc đứng bất động quá lâu. Các hoạt động nhẹ nhàng, phù hợp với sức khỏe có thể hỗ trợ tuần hoàn và hạn chế ứ trệ ở chân.
3. Khi nào phù chân cần đi khám ngay?
Phù chân kéo dài, tái diễn hoặc không rõ nguyên nhân nên được thăm khám thay vì tự điều trị tại nhà. Đặc biệt, người bệnh cần đi khám sớm khi phù kèm tiểu ít, tăng cân nhanh, mệt nhiều hoặc xuất hiện các biểu hiện bất thường khác.
Nếu phù chân đi kèm khó thở, đau hoặc tức ngực, khó thở khi nằm, tím tái, choáng hoặc ngất, người bệnh cần được cấp cứu vì đây có thể là dấu hiệu của vấn đề tim mạch hoặc hô hấp nghiêm trọng.
Đặc biệt, chân đột ngột sưng, đau, nóng hoặc đỏ, nhất là khi chỉ xảy ra ở một bên chân, cần được đánh giá khẩn cấp để loại trừ huyết khối tĩnh mạch sâu. Nếu cục máu đông di chuyển lên phổi, người bệnh có thể bị thuyên tắc phổi, một biến chứng nguy hiểm đến tính mạng.
