Việc làm chủ, kiểm soát an toàn chất thải không chỉ chủ động bảo vệ môi trường bệnh viện mà còn là nền tảng quan trọng giúp Bộ Y tế thực hiện thành công nhiệm vụ 17.1.4 thuộc Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 – 2030.
Chuẩn hóa quy trình và chủ động trước nguy cơ
Để hiện thực hóa mục tiêu giảm thiểu tác động môi trường và hướng tới y tế xanh, Bộ Y tế đã nhanh chóng cụ thể hóa hành lang pháp lý bằng việc rà soát, bổ sung trách nhiệm của các cơ sở khám, chữa bệnh. Việc ban hành Thông tư 20/2021/TT-BYT (tại Khoản đ, Mục 3, Điều 15) đã bắt buộc các cơ sở y tế phải xây dựng phương án xử lý trong cả những tình huống rác thải nguy hại gia tăng bất thường do dịch bệnh hoặc thiên tai bất khả kháng.
Song song với hoàn thiện chính sách, công tác đào tạo và nâng cao năng lực ứng phó được triển khai đồng bộ từ trung ương đến địa phương. Bộ Y tế đã tổ chức chuỗi lớp tập huấn, xây dựng kịch bản chuẩn hóa và thực hiện diễn tập thí điểm (tiêu biểu như tại BVĐK Hội An). Đặc biệt, giai đoạn 2024 - 2025, các lớp hướng dẫn lập kế hoạch ứng phó sự cố liên tục được cập nhật theo Thông tư số 41/2025/TT-BNNMT, giúp đội ngũ quản lý y tế tại TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng và nhiều địa phương nâng cao độ sẵn sàng thực chiến.
Diễn tập xử lý chất thải y tế tại BV K (ảnh N.H)
Kiểm soát an toàn sự cố - minh chứng cho năng lực ứng phó tại chỗ
Theo Báo cáo tổng kết của Cục Phòng bệnh, tính đến tháng 3/2026, toàn ngành Y tế ghi nhận 74 sự cố môi trường do chất thải trong suốt 5 năm (2021 - 2025). Trong đó, 90% là các sự cố rò rỉ, rơi vãi hoặc hỏng hóc kỹ thuật hệ thống xử lý; 10% còn lại đến từ tác động ngập lụt do mưa bão.
Điểm sáng nổi bật là 100% các sự cố đều được phát hiện sớm, khoanh vùng và xử lý triệt để ngay trong khuôn viên cơ sở y tế, không để xảy ra tình trạng lây lan hay ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Ngay cả khi xảy ra sự cố hỏng hóc lò đốt hay thiết bị xử lý chất thải rắn, các bệnh viện đã chủ động kích hoạt phương án phối hợp với các đơn vị chức năng bên ngoài để thu gom, xử lý đúng chuẩn.
Kết quả triển khai tại hệ thống y tế ghi nhận những con số ấn tượng:
- 100% Sở Y tế đã ban hành văn bản chỉ đạo, lồng ghép hướng dẫn;
- 100% đơn vị trực thuộc Bộ Y tế hoàn thành ban hành Kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố.
- Trên 80% cơ sở y tế đưa nội dung kiểm tra, giám sát ứng phó sự cố môi trường vào tiêu chí đánh giá chất lượng bệnh viện hàng năm.
- 74% đơn vị trực thuộc Bộ và 33,2% đơn vị thuộc Sở Y tế đã tổ chức diễn tập thực tế.
Đột phá giai đoạn 2026 - 2030: Hướng tới mô hình Y tế Xanh, Bền vững
Mặc dù đạt được nhiều thành tựu quan trọng, ngành y tế cũng nhìn nhận thẳng thắn những thách thức còn tồn tại như kinh phí cho công tác ứng phó chủ yếu phải lồng ghép, nhân lực phụ trách môi trường tại một số nơi còn kiêm nhiệm, hay tỷ lệ diễn tập ở tuyến dưới chưa đồng đều.
Để khắc phục hạn chế và tiếp tục đẩy mạnh nhiệm vụ về tăng trưởng xanh, Bộ Y tế xác định các giải pháp trọng tâm cho giai đoạn 2026 – 2030:
Rà soát và đồng bộ hóa thể chế: Bố trí nguồn lực sửa đổi, cập nhật các hướng dẫn chuyên môn phù hợp với Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi, Quyết định số 11/2025/QĐ-TTg và Thông tư 41/2025/TT-BNNMT.
Huy động ngân sách đầu tư hạ tầng: Đề xuất UBND các tỉnh, thành phố bố trí nguồn ngân sách riêng biệt nhằm giúp các bệnh viện nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, khí thải và trang bị vật tư chuyên dụng cho công tác phòng ngừa sự cố.
Ứng dụng khoa học và làm mới kịch bản: Giao các Viện chuyên ngành (như Viện Sức khỏe nghề nghiệp và Môi trường) đẩy mạnh nghiên cứu, đánh giá nguy cơ thực tế tại từng tuyến bệnh viện; tổ chức làm mới các kịch bản diễn tập và chuẩn hóa năng lực cho nhân viên y tế.
Bằng việc chủ động kiểm soát rác thải y tế từ nguồn và nâng cao năng lực ứng phó sự cố, ngành Y tế không chỉ bảo vệ an toàn môi trường sống cho người bệnh mà còn khẳng định quyết tâm đồng hành cùng Chính phủ trong mục tiêu phát triển xanh và bền vững.