1. Vì sao đồ uống có đường, thực phẩm siêu chế biến lại nguy hiểm với trẻ?
Thực phẩm siêu chế biến không đơn thuần là đồ ăn được nấu chín hay đóng hộp. Theo hệ thống phân loại thực phẩm NOVA, đây là các sản phẩm công nghiệp được chiết xuất từ chất béo, đường, tinh bột, kết hợp với hàng loạt chất nhũ hóa, chất tạo màu, chất làm ngọt nhân tạo và hương liệu. Những sản phẩm này thường được thiết kế để kích thích vị giác tối đa, khiến trẻ dễ rơi vào trạng thái thèm ăn liên tục.
Các nghiên cứu cho thấy, việc tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến gia tăng đáng kể nguy cơ béo phì và đái tháo đường type 2, dù mức độ cụ thể còn khác nhau giữa các nghiên cứu. Tại Việt Nam, khảo sát của Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho thấy mức tiêu thụ nước giải khát, đồ uống có đường đã tăng mạnh trong 15 năm qua, kéo theo tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em học đường tại khu vực đô thị vượt mốc 40%.
Đồ uống có đường khi vào cơ thể giải phóng lượng lớn đường dạng lỏng vào máu với tốc độ rất nhanh. Khác với đường trong hoa quả tươi vốn đi kèm chất xơ, đường trong nước ngọt không kích hoạt đầy đủ tín hiệu no của hormone leptin, khiến trẻ tiếp tục nạp thêm năng lượng mà không hề hay biết. Hệ quả là tuyến tụy phải hoạt động quá tải để tiết insulin, dẫn đến tích mỡ tại gan, kháng insulin, hư hại men răng và làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột.
Đồ uống có đường và thực phẩm siêu chế biến không chỉ ảnh hưởng đến cân nặng hay vóc dáng, mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng sống lâu dài của trẻ.
2. Làm gì để bảo vệ trẻ?
Bảo vệ trẻ từ gia đình
Gia đình là nơi hình thành vị giác và khẩu vị của trẻ ngay từ những năm tháng đầu đời. Nguyên tắc đơn giản nhất là không lưu trữ: Trẻ sẽ không thể uống nước ngọt hay ăn bánh kẹo nếu những thứ này không có sẵn trong tủ lạnh hay kệ bếp; nên thay thế bằng nước lọc, trà thảo mộc hoặc sữa tươi, sữa hạt không đường.
Cha mẹ cũng nên tập thói quen đọc bảng thành phần trước khi mua bất kỳ sản phẩm đóng gói nào. Nếu sản phẩm chứa hơn 5 thành phần hoặc có nhiều hóa chất khó đọc như chất làm dày, chất điều vị, siro bắp có hàm lượng fructose cao, đó nhiều khả năng là thực phẩm siêu chế biến. Bên cạnh đó, tăng cường bữa ăn gia đình từ thực phẩm tươi sống, đồng thời cho trẻ cùng tham gia đi chợ, nhặt rau, nấu nướng sẽ giúp trẻ trân trọng món ăn tự nhiên hơn.
Bảo vệ trẻ từ nhà trường
Nhà trường là nơi trẻ dành phần lớn thời gian trong ngày và dễ chịu ảnh hưởng từ bạn bè. Việc xây dựng căng tin không kinh doanh nước ngọt có gas, trà sữa, mì ăn liền hay đồ chiên rán, thay vào đó ưu tiên hoa quả tươi và nước lọc, là bước đi cần thiết.
Chính quyền địa phương cũng cần phối hợp với nhà trường thiết lập vùng đệm an toàn quanh cổng trường, hạn chế các gian hàng tự phát bán đồ ăn nhanh, nước ngọt không rõ nguồn gốc. Việc lồng ghép giáo dục về tác hại của đường, chất phụ gia và kỹ năng đọc nhãn thực phẩm vào chương trình học cũng góp phần trang bị cho trẻ khả năng tự bảo vệ mình.
Từ chính sách
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhiều lần khẳng định các biện pháp thay đổi hành vi cá nhân khó thành công nếu thiếu sự hỗ trợ từ chính sách công. Việc áp thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường có thể làm tăng giá bán lẻ, từ đó giảm khả năng tiếp cận của trẻ và khuyến khích nhà sản xuất giảm hàm lượng đường trong sản phẩm.
Thắt chặt quảng cáo thực phẩm siêu chế biến và đồ uống có đường nhắm vào trẻ em trên truyền hình, mạng xã hội, cũng như hạn chế sử dụng hình ảnh nhân vật hoạt hình để tiếp thị đồ ăn không lành mạnh, là những biện pháp đã được nhiều quốc gia áp dụng. Bên cạnh đó, việc dán nhãn cảnh báo dinh dưỡng rõ ràng ở mặt trước bao bì đối với sản phẩm vượt ngưỡng đường, muối, chất béo bão hòa cũng giúp người tiêu dùng dễ dàng đưa ra lựa chọn phù hợp hơn.
Giúp trẻ lớn lên trong môi trường ít đường, ít hóa chất cũng là cách giúp trẻ cảm nhận vị ngọt tự nhiên của trái cây, vị bùi của ngũ cốc và niềm vui từ những bữa ăn lành mạnh. Với trẻ đã có dấu hiệu thừa cân hoặc rối loạn chuyển hóa, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng tư vấn cụ thể.
Mời xem thêm video được quan tâm:
8 loại nước ép trái cây giúp giảm cân lành mạnh.
