Tình hình cúm đầu năm 2026 – "làn sóng quen mà lạ"
Theo TS.BS Đào Hữu Thân – Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hà Nội, cúm đầu năm nay đang có những diễn biến đáng lưu ý. Trong mùa cúm 2025–2026, một biến thể mới của vi rút cúm A/H3N2, được gọi là biến thể K, đang trở thành chủng lưu hành chủ yếu tại nhiều quốc gia ở châu Á và trên thế giới.
Dữ liệu từ hệ thống giám sát cúm toàn cầu cho thấy, từ tháng 5 đến tháng 11/2025, biến thể K đã chiếm khoảng một phần ba số ca cúm H3N2 được ghi nhận. Đến tháng 12/2025, chủng này đã xuất hiện tại hơn 34 quốc gia.
Đáng chú ý, Indonesia đã ghi nhận trường hợp tử vong và các ca bệnh nặng do biến thể K, khiến cơ quan y tế nước này phải phát đi cảnh báo và tăng cường giám sát để hạn chế sự lây lan của virus.
Từ xu hướng lây lan trong khu vực và những cảnh báo trên toàn cầu, TS.BS. Đào Hữu Thân nhận định rất có khả năng biến thể K của cúm A/H3N2 đã và đang lưu hành tại Việt Nam, người dân không nên chủ quan và cần chủ động các biện pháp phòng bệnh.
Biến thể K của virus cúm A/H3N2 có gì khác biệt?
Theo BS. Thân, biến thể K của cúm A/H3N2 mới xuất hiện trong năm 2025, với một số thay đổi quan trọng trong cấu trúc vi rút so với các chủng trước đây. Thay đổi này giúp virus dễ lây lan hơn. Về mức độ nặng, cho đến nay, biến thể K chưa có bằng chứng gây bệnh nặng hơn rõ rệt so với chủng cúm A/H3N2 trước, nhưng người dân vẫn cần lưu ý và thận trọng, bởi cúm A/H3N2 nói chung vẫn có thể gây bệnh nặng.
Ai dễ bị ảnh hưởng bởi cúm A/H3N2?
TS.BS Đào Hữu Thân cho biết, không phải ai mắc cúm A/H3N2 cũng có diễn tiến giống nhau. Có những người khi nhiễm cúm rất dễ chuyển nặng, phải nhập viện và thậm chí đối mặt với nguy cơ tử vong cao hơn, đặc biệt là người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.
Ở người cao tuổi, nhất là từ 65 tuổi trở lên, cúm A/H3N2 thường làm tăng rõ rệt nguy cơ nhập viện. Các số liệu theo dõi tại Mỹ cho thấy nhóm tuổi này chiếm khoảng 50–70% các ca nhập viện và tới 70–85% các ca tử vong do cúm.
Với trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, nguy cơ nhập viện do cúm H3N2 cũng cao hơn so với trẻ lớn. Nhóm có tỷ lệ nhập viện cao nhất là trẻ dưới 6 tháng tuổi – lứa tuổi chưa thể tiêm vắc xin cúm. Không chỉ gây bệnh đường hô hấp, cúm H3N2 ở trẻ còn có thể dẫn đến biến chứng thần kinh và làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát. Nguy cơ càng lớn hơn ở trẻ sinh non hoặc có bệnh nền như hen phế quản, bệnh tim, bệnh thần kinh hay béo phì.
Phụ nữ mang thai khi mắc cúm cũng dễ gặp biến chứng hơn. Nhiễm cúm có thể làm tăng nguy cơ nhập viện, biến chứng hô hấp nặng, sinh non và thậm chí mất thai. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhập viện do cúm H3N2 ở phụ nữ mang thai cao gấp khoảng 3 lần so với người không mang thai.
Đáng lo ngại không kém là nhóm người có bệnh nền như tim mạch, thận, phổi, đái tháo đường hoặc béo phì. Ở nhóm này, tỷ lệ nhập viện khi nhiễm cúm H3N2 cao gấp khoảng 7 lần so với người khỏe mạnh.
Vì sao cúm thường gia tăng vào dịp Tết Nguyên đán?
BS Thân cho biết, Tết Nguyên đán thường là thời điểm số ca cúm tăng do đặc điểm giao lưu đi lại nhiều. Trước, trong và sau Tết, mọi người đi về quê, thăm họ hàng, dự lễ hội, du lịch, mua sắm, từ nơi này sang nơi khác, từ tỉnh này sang tỉnh khác và thậm chí cả các quốc gia, điều này tạo điều kiện cho bệnh cúm lây lan mạnh hơn.
Không chỉ vậy, nhịp sống trong những ngày Tết thường bị thay đổi, đảo lộn: thức khuya, ngủ ít, ăn nhiều đồ đạm, đồ ngọt, dầu mỡ và dùng rượu bia nhiều hơn. Những thay đổi tưởng như nhỏ này lại khiến cơ thể mệt mỏi, rối loạn chuyển hóa, sức đề kháng suy giảm, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho vi rútvi rút cúm xâm nhập và gây bệnh.
Bên cạnh yếu tố sinh hoạt, thời tiết đầu năm lại thay đổi thất thường, nhiệt độ lạnh sâu góp phần làm vi rút cúm dễ tồn tại và lây lan hơn trong cộng đồng.
Vắc xin cúm hiện nay có hiệu quả như thế nào?
BS. Thân chia sẻ: "Vắc xin cúm mùa 2025–2026 vẫn phát huy hiệu quả đối với biến thể K của cúm A/H3N2 đang lưu hành. Nhiều người băn khoăn sự phù hợp của vắc xin với biến thể vi rút mới, và dữ liệu thực tế tại Anh vào mùa thu 2025 cho thấy vắc xin vẫn giúp giảm đáng kể gánh nặng bệnh do biến thể K:
• Ở trẻ em, nguy cơ phải nhập viện hoặc cấp cứu giảm từ 72–75%.
• Ở người lớn, nguy cơ này giảm từ 32–39%.
Mẹ bầu tiêm vắc xin cúm giúp truyền kháng thể sang thai nhi, bảo vệ bé 6 tháng đầu.
Trong số các loại vắc xin hiện nay, vắc xin cúm tứ giá đã được chứng minh có hiệu quả bảo vệ trước 4 chủng vi rút cúm, trong đó có A/H3N2. Cụ thể, trong mùa cúm 2018–2019, khi chủng A/H3N2 chiếm khoảng 24% số ca lưu hành, vắc xin cúm tứ giá giúp giảm tới 72% nguy cơ mắc cúm và giảm 86% nguy cơ phải nhập viện do cúm ở người mẹ.
Không chỉ bảo vệ mẹ, tiêm vắc xin trong thai kỳ còn giúp truyền kháng thể cho thai nhi: ở trẻ dưới 6 tháng tuổi, nguy cơ mắc cúm giảm 64,5% và nguy cơ phải đi khám bác sĩ vì cúm giảm 65%. Có thể nói, tiêm vắc xin cúm cho phụ nữ mang thai không chỉ là bảo vệ người mẹ mà còn là món quà miễn dịch đầu đời dành cho em bé ngay từ trong bụng mẹ."
Tết là dịp sum vầy, vui vẻ, nhưng cũng là thời điểm cúm dễ bùng phát. Chủ động phòng bệnh ngay từ sớm, đặc biệt bằng cách tiêm vắc xin cúm đúng thời điểm, kết hợp với các thói quen phòng bệnh như rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người, che miệng khi ho, hắt hơi, ăn uống – nghỉ ngơi điều độ và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường, sẽ giúp mỗi gia đình đón Tết khỏe mạnh và trọn vẹn hơn. Đừng chờ đến khi bệnh nặng mới lo điều trị, hãy phòng cúm từ sớm, trước Tết, để bảo vệ chính mình và những người thân yêu.
Ngân Nguyễn