Quảng Trị có gần 30% dân số nằm trong vùng sốt rét lưu hành nặng và vừa, đặc biệt 2 huyện miền núi Hướng Hoá và Đăk Rông; 100% số xã đều nằm trong vùng sốt rét nặng. Với sự chỉ đạo trực tiếp của chính quyền các cấp và sự hỗ trợ của các ban, ngành, đoàn thể, tổ chức xã hội, các tổ chức chính phủ, phi chính phủ các nước, đặc biệt là sự theo dõi, chỉ đạo và giúp đỡ về chuyên môn kỹ thuật, vật tư của Viện Sốt rét- KST-CT Trung ương, Viện Sốt rét – KST-CT khu vực Quy Nhơn, nhiều năm qua ngành y tế Quảng Trị đã tập trung mọi biện pháp triển khai và thực hiện chiến lược quốc gia phòng chống sốt rét và đã đạt được kết quả nhất định. Tỷ lệ mắc sốt rét hàng năm giảm từ 5-7%, tử vong do sốt rét đã giảm so với 5 năm trước đây, không để dịch sốt rét xảy ra.
Nhìn lại hoạt động phòng chống sốt rét nhiều năm qua, Quảng Trị đã thực hiện đầy đủ chiến lược phòng chống sốt rét của chương trình quốc gia hoạch định đó là:
Phòng chống véc-tơ diệt muỗi sốt rét bằng cung cấp màn, tẩm màn và phun hoá chất diệt muỗi; Giám sát, phát hiện, quản lý điều trị sớm bệnh nhân sốt rét với cung cấp đủ thuốc sốt rét đến tận thôn bản; Tăng thêm số lượng cụm kính hiển vi, chất lượng soi lam tìm ký sinh trùng sốt rét của đội ngũ kỹ thuật viên đã có nhiều tiến bộ; Không ngừng đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng phun tẩm, chẩn đoán và điều trị sốt rét cho cán bộ tuyến y tế cơ sở.
 Phát màn chống muỗi cho bà con dân tộc thiểu số vùng sâu. Ảnh: TL |
Các biện pháp xã hội hoá phòng chống sốt rét như truyền thông giáo dục sức khoẻ, hội thi kiến thức thực hành phòng chống sốt rét, phối hợp với chính quyền, các đoàn thể, các tổ chức chính trị xã hội vận động nằm màn có tẩm hoá chất, khi vào rừng qua biên giới mang theo màn và thuốc sốt rét để tự điều trị, thuốc sốt rét được cấp không thu tiền đã được đẩy mạnh.
Mặc dù nỗ lực phòng chống sốt rét đã góp phần thực hiện các mục tiêu giảm mắc, giảm chết, không để dịch xảy ra, xã hội hoá công tác phòng chống sốt rét, nhưng đến nay cũng chưa thể khẳng định sốt rét ở Quảng Trị ổn định và các yếu tố bền vững đã được duy trì vì vậy nguy cơ sốt rét gia tăng đột biến và xảy ra dịch là khó lường.
Khó khăn, thách thức
Vì sao sốt rét ở Quảng Trị vẫn không ổn định là vấn đề đang được các cấp chính quyền của tỉnh và cả các viện chuyên ngành sốt rét Trung ương và ngành y tế tỉnh đang hết sức quan tâm. Để sốt rét ở Quảng Trị ổn định và mang tính bền vững trên cơ sở mục tiêu và chiến lược của Chương trình sốt rét quốc gia mà Bộ Y tế đề ra, thiết nghĩ Quảng Trị căn cứ vào tình hình thực tế biến động dịch tễ sốt rét trong nhiều năm qua cần có giải pháp riêng, phù hợp, đồng bộ cả từ ngành y tế, người dân và kể cả vấn đề chỉ đạo và quan tâm tạo điều kiện của chính quyền và ngành y tế các huyện, tỉnh của 2 nước Việt - Lào có chung biên giới.
Cần nhìn nhận đầy đủ các khó khăn, thách thức trong hoạt động phòng chống sốt rét ở Quảng Trị đó là:
Số ca mắc sốt rét ở Quảng Trị tập trung ở 2 huyện Hướng Hoá, Đăk Rông, đặc biệt khoảng 60% số mắc sốt rét, sốt rét ác tính, tử vong hàng năm tập trung ở huyện Hướng Hoá và gần 70% bệnh nhân sốt rét chủ yếu ở các xã vùng Lìa. Số mắc sốt rét ở độ tuổi dưới 15 chiếm khoảng 50%, điều này chứng tỏ sự lan truyền sốt rét tại các thôn bản ở các xã vùng Lìa rất cao, đặc biệt các bản sát hai bên biên giới, đây chính là nguyên nhân và nguy cơ tiềm tàng của sự gia tăng người mắc sốt rét và nguy cơ xảy ra dịch sốt rét, khi các hoạt động phòng chống sốt rét không được tiến hành thường xuyên, liên tục, chỉ cần lơ là là sốt rét sẽ bùng phát.
Qua điều tra côn trùng, muỗi truyền bệnh sốt rét có mặt thường xuyên tại các điểm điều tra, điều này dễ nhận thấy muỗi sốt rét có thể tấn công con người bất cứ lúc nào, đặc biệt người dân không có thói quen ngủ màn. Qua điều tra tỷ lệ người dân ngủ màn tại các xã vùng sốt rét lưu hành nặng mới chỉ đạt từ 30 - 50%. Theo nghiên cứu của các nhà chuyên môn, tỷ lệ người dân nằm màn có tẩm hoá chất đạt từ 70% trở lên mới có tác dụng phòng chống sốt rét, chưa nói đến việc nằm màn phải đúng theo hương dẫn của cán bộ y tế. Như vậy cho đến nay tỷ lệ nằm màn thấp như đã nêu trên thì sẽ một trong các nguyên nhân làm số mắc sốt rét dai dẳng và không ổn định.
BS. Phùng Xuân Tý