Ngày 16/1, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã thống nhất ban hành Chương trình phối hợp số: 01/CTPH-BNNMT-BDTTG trong phòng ngừa, giảm nhẹ rủi ro thiên tai vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030. Chương trình được triển khai trong bối cảnh thiên tai tại Việt Nam những năm gần đây diễn biến ngày càng cực đoan, phức tạp và khó lường, gây thiệt hại nghiêm trọng về người, tài sản và sinh kế của nhân dân, đặc biệt tại các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa.
Các tỉnh miền núi chịu nhiều thiệt hại do thiên tai.
Mục tiêu chính của chương trình là nâng cao nhận thức, tạo sự đồng thuận, tăng cường phối hợp thực hiện chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về phòng, chống thiên tai và công tác dân tộc, góp phần phát triển kinh tế - xã hội nói chung, lĩnh vực phòng ngừa, giảm nhẹ rủi ro thiên tai nói riêng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN), góp phần hoàn thành các mục tiêu phát triển bền vững đối với đồng bào DTTS&MN.
Nâng cao nhận thức, năng lực về phòng chống thiên tai cho đồng bào dân tộc thiểu và miền núi, cán bộ quản lý các cấp, đội ngũ già làng, trưởng bản, người có uy tín, chức sắc, chức việc các tổ chức tôn giáo, góp phần xây dựng cộng đồng an toàn trước thiên tai.
Chương trình tập trung nâng cao năng lực phòng ngừa, giảm nhẹ rủi ro thiên tai cho cộng đồng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN) thông qua nhiều nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Chương trình tiến hành đánh giá hiện trạng, nhu cầu nâng cao năng lực của đồng bào đối với từng loại hình thiên tai. Trên cơ sở đó, xây dựng tài liệu kỹ thuật, hướng dẫn phòng ngừa, ứng phó với các loại thiên tai chủ yếu, ưu tiên tích hợp kiến thức, kinh nghiệm truyền thống và tri thức địa phương. Công tác đào tạo, tập huấn, tuyên truyền được triển khai rộng khắp cho lực lượng xung kích cơ sở, Người có uy tín, già làng, trưởng bản, chức sắc tôn giáo, phụ nữ, trẻ em, học sinh, hộ gia đình và các nhóm dễ bị tổn thương.
Chương trình cũng chú trọng thực hành đánh giá rủi ro, xây dựng bản đồ rủi ro, tổ chức diễn tập phòng, chống thiên tai có sự tham gia của cộng đồng; đồng thời phát triển các mô hình cộng đồng chủ động phòng ngừa, thích ứng với biến đổi khí hậu, đa dạng hóa sinh kế nhằm giảm nhẹ rủi ro.
Chương trình còn đầu tư xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất bảo đảm an toàn dân cư, công trình chống sạt lở, nơi ở và công trình công cộng an toàn khi xảy ra thiên tai. Cùng với đó là thu thập dữ liệu rủi ro, huy động hiệu quả nguồn lực trong và ngoài nước, đánh giá và nhân rộng các mô hình, cách làm hay.
Việc triển khai chương trình có ý nghĩa quan trọng, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, thúc đẩy phát triển bền vững, thu hẹp khoảng cách vùng miền và chuyển mạnh từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, xây dựng cộng đồng an toàn, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Thiên tai tàn phá nặng nề người và tài sản
Theo số liệu từ Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai, trong hai năm 2024-2025, nước ta liên tiếp hứng chịu nhiều đợt thiên tai, bão, mưa lũ mang tính lịch sử, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, trong đó khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số chịu tác động nặng nề nhất.
Riêng năm 2024, thiên tai đã làm 519 người chết và mất tích, trong đó 405 người tại các tỉnh miền núi phía Bắc; sang năm 2025, tổng số người chết và mất tích là 468 người, trong đó 96 người thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc, phản ánh mức độ dễ bị tổn thương rất cao của khu vực này trước các hình thái thiên tai cực đoan.
Thiên tai năm 2025 diễn ra dồn dập, khốc liệt, trên phạm vi rộng, mang nhiều yếu tố bất thường, vượt mức lịch sử, trong đó:
Đã có 21 cơn bão, áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) trên biển Đông (15 cơn bão và 6 ATNĐ), vượt kỷ lục năm 2017 là 20 cơn (16 cơn bão, 4 ATNĐ trên biển Đông). Các cơn bão (số 5, số 9, số 10, số 11, số 13) di chuyển rất nhanh, cường độ rất mạnh, trái quy luật khi đầu mùa đổ bộ vào Trung Bộ (bão số 3, bão số 5) và những tháng cuối năm vẫn đổ bộ vào khu vực Bắc Bộ (bão số 9, bão số 11); 03 cơn bão rất mạnh đổ bộ vào đất liền khu vực miền Trung và Thủ tướng Chính phủ đã phải thành lập Ban Chỉ đạo tiền phương để chỉ đạo ứng phó (bão số 5, bão số 10 và bão số 13).
Mưa lớn cực đoan, lũ vượt lịch sử trên 18 tuyến sông khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ (sông Cầu, sông Thương, sông Trung, sông Bằng, sông Cà Lồ, sông Lô, sông Ngòi Thia, sông Ngòi Hút, sông Bưởi, sông Mã, sông Yên, sông Cả, sông Bồ, sông Thu Bồn, sông Ba, sông Kỳ Lộ, sông Dinh Ninh Hòa, sông Cam Ly); triều cường vượt lịch sử tại hạ lưu sông Tiền, sông Hậu; ngập lụt rất nghiêm trọng tại các đô thị, vùng trũng thấp, nhất là tại thành phố Hà Giang, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hà Nội, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng,...
Trong năm 2025, thiên tai đã gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, cơ sở hạ tầng, ảnh hưởng đến đời sống, sinh kế của nhân dân và các hoạt động kinh tế xã hội. Tính đến ngày 31/12, thiên tai đã làm 468 người chết, mất tích, 741 người bị thương. Tổng thiệt hại ước tính trên 98.677 tỷ đồng.
