(SKDS) – Liên hoan phim tài liệu (PTL) Việt Nam - châu Âu vừa kết thúc tốt đẹp tại Hà Nội (diễn ra từ 8 - 18/6). Tiêu chí cũng như xu hướng tồn tại nói chung của PTL là gần với hiện thực nhất có thể, cùng máy quay đi theo từng câu chuyện, từng số phận để ghi lại hiện thực. Thế nhưng PTL Việt Nam hiện nay lại đang bị nhiều người làm nghề cả trong và ngoài nước phê là… thiếu sự thật, dàn dựng và can thiệp vào hiện thực quá lộ liễu, đồng thời còn lạc hậu và lệch chuẩn so với thế giới.
Lộ diện nhiều điểm yếu
9 bộ PTL Việt Nam đã được công chiếu cùng 9 bộ PTL của các nước châu Âu. Cuộc liên hoan trước khi dừng lại ở việc giao lưu, học hỏi các nước bạn đã làm “lộ diện” nhiều vấn đề của PTL Việt Nam hiện nay.
Vấn đề lớn nhất mà ai cũng có thể nhận thấy ở nhiều PTL của ta là sự dàn dựng và áp đặt quá đáng đến mức giả tạo. Đạo diễn lừng danh người Bỉ Thierry Michel thì thẳng thắn chia sẻ: “Các nhà làm phim quên mất một sự thật là chỉ có lời kể tự nhiên của nhân vật cùng những bối cảnh thật mới vẽ nên hiện thực một cách tốt nhất, gây xúc động nhất”.
 Cảnh phim Luôn ở bên con. |
Một điểm “lệch chuẩn” nữa được chính các bạn làm PTL đến từ châu Âu chỉ ra là: PTL của ta không “ra dáng” một bộ PTL vì nó… quá ngắn. Trên thế giới, thời lượng trên 52 phút được xem là độ dài chuẩn cho một tác phẩm tài liệu. Trong khi đó, ở Việt Nam, các bộ PTL thường chỉ có thời lượng từ 25 - 30 phút. Trong 9 phim tham dự Liên hoan, VN chỉ có duy nhất 1 phim dài 52 phút. Bà Phạm Thị Tuyết - Giám đốc Hãng PTL và Khoa học Việt Nam thừa nhận đúng là chúng ta đang bị lệch chuẩn về vấn đề thời lượng. Lý do được bà Tuyết đưa ra là năng lực của người sản xuất và khả năng tài chính. Chúng ta thiếu những nhà làm phim thật sự tài năng để có thể sản xuất được một bộ phim dài 100 phút mà vẫn cuốn hút người xem, càng không có đủ kinh phí để theo đuổi một hành trình dài như vậy!
Đợi chờ ở các nhà làm phim trẻ
Điểm sáng lớn nhất được ghi nhận bên lề Liên hoan PTL châu Âu - Việt Nam 2012 là những bộ phim được trình chiếu trong chương trình “Đêm của các nhà làm phim trẻ”. Đây là những bộ phim đầu tay của các bạn trẻ ngoài nghề, yêu thích PTL đến từ Doclab (Trung tâm Thử nghiệm về PTL và nghệ thuật video, Hà Nội). Qua các bộ phim này, đã bắt đầu thấy xuất hiện một số cách tiếp cận mới đối với hiện thực, những hình thức thể hiện mới trong cách kể chuyện, theo sát xu hướng chung của PTL thế giới.
Những thước phim Trong hay ngoài tay em, Giấc mơ công nhân của Trần Phương Thảo, Luôn ở bên con của Nguyễn Thị Kim Hải… được đánh giá là những thước phim đầy ắp sự thật. Các nhà làm phim trẻ đã mạnh dạn lựa chọn đề tài khó, chịu khó khảo sát, tìm ra được những nhân vật có bối cảnh lịch sử, ghi lại chân thực hình ảnh xảy ra, dám bứt ra khỏi lối làm phim truyền thống, không làm những thước phim giả sự thật. Điều thú vị là họ không áp đặt mà để nhân vật tự kể chuyện, cũng tức là mở rộng cơ hội tự khám phá và tự đánh giá bộ phim cho khán giả.
Lê Thái An