1. Vì sao Philippines tạm dừng xuất khẩu khoai mỡ tím?
Bộ Nông nghiệp (DA) đã tạm ngừng vô thời hạn việc xuất khẩu ube tươi - khoai mỡ tím - mà trên mạng xã hội đang dùng từ khoai lang tím, để đảm bảo nguồn cung giống đang khan hiếm, trong bối cảnh Philippines đang tìm cách mở rộng sản xuất trong nước và biến loại cây trồng này thành mặt hàng xuất khẩu mang lại thu nhập lớn hơn.
Cục Công nghiệp Thực vật (BPI) đã áp đặt lệnh đình chỉ vào giữa tháng 8, bao gồm cả củ khoai mỡ tím tươi và vật liệu nhân giống, bất kể lô hàng được vận chuyển để tiêu thụ, trồng trọt hay nghiên cứu.
Bộ trưởng Nông nghiệp Francisco P. Tiu Laurel Jr. cho biết, lệnh hạn chế này nhằm mục đích giữ nguồn giống cây trồng trong nước trong khi ngành nông nghiệp xây dựng năng lực sản xuất.
Trong khi đó, loại khoai mỡ tím này đang trở thành nguyên liệu được ưa chuộng tại nhiều thị trường. Màu tím bắt mắt khiến ube xuất hiện ngày càng nhiều trong các món tráng miệng, đồ uống, bánh và thực phẩm tại Mỹ, Anh và một số quốc gia khác.
Theo Financial Times, loại khoai tím rực rỡ này đã trở thành món ăn quen thuộc trong các chuỗi cà phê toàn cầu và là hiện tượng lan truyền trên Instagram và TikTok, có thể sẽ sớm trở nên khan hiếm. Loại củ này đã len lỏi vào thực đơn của các quán cà phê, tiệm bánh và thậm chí cả những nhà hàng đạt sao Michelin ở Mỹ và Anh. Được sử dụng rộng rãi trong cà phê latte, bánh ngọt và các món tráng miệng, khoai mỡ được ca ngợi là matcha mới.
Trước sức ép về nguồn cung, Philippines lựa chọn ưu tiên thị trường trong nước và củng cố sản xuất trước khi tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu.
Philippines vừa ban hành lệnh tạm dừng xuất khẩu khoai mỡ tím tươi trong bối cảnh nguồn cung trong nước giảm và nhu cầu quốc tế tăng mạnh. Ảnh DA.
2. Khoai mỡ tím có thể mang lại những lợi ích sức khỏe nào?
2.1 Màu tím tạo nên sức hút về thị giác cho món ăn
Ube là một loại khoai mỡ có màu tím, thường được sử dụng trong ẩm thực Philippines. Loại củ này có vị ngọt nhẹ và cung cấp chất xơ, tinh bột kháng, cùng một số vitamin, khoáng chất và các hợp chất chống oxy hóa.
Điểm đáng chú ý nhất ở khoai mỡ tím là anthocyanin – nhóm sắc tố thực vật tạo nên màu tím đặc trưng. Anthocyanin cũng hiện diện trong nhiều thực phẩm có màu đỏ, tím hoặc xanh như quả mọng và bắp cải tím. Đây là nhóm hợp chất có hoạt tính chống oxy hóa. Chế độ ăn giàu thực phẩm chứa anthocyanin được nghiên cứu về mối liên quan với sức khỏe tim mạch và các chỉ dấu viêm, nhưng không nên hiểu rằng riêng khoai lang tím có thể phòng hoặc điều trị bệnh tim mạch.
2.2 Bổ sung các hợp chất chống oxy hóa
Theo health, màu tím đậm của khoai mỡ tím đến từ anthocyanin. Các hợp chất chống oxy hóa này có khả năng giúp bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do và stress oxy hóa. Một tổng quan hệ thống được công bố trên Food & Function năm 2024 đã đánh giá tác động của thực phẩm và sản phẩm bổ sung chứa anthocyanin đối với stress oxy hóa, tình trạng viêm và một số chỉ dấu liên quan đến sức khỏe tim mạch.
Điều này góp phần lý giải vì sao các thực phẩm giàu sắc tố thực vật, trong đó có thực phẩm màu tím, ngày càng được quan tâm trong chế độ ăn lành mạnh.
2.3. Cung cấp chất xơ và tinh bột kháng có lợi cho đường ruột
Khoai mỡ tím cung cấp chất xơ và tinh bột kháng. Tinh bột kháng là dạng carbohydrate không được tiêu hóa hoàn toàn ở ruột non mà đi xuống đại tràng, nơi một phần được hệ vi khuẩn đường ruột lên men. Quá trình này tạo ra các acid béo chuỗi ngắn (SCFA), những chất chuyển hóa có vai trò đối với môi trường và hàng rào bảo vệ của đại tràng.
Chất xơ trong khoai mỡ tím cũng góp phần duy trì nhu động ruột và có thể hỗ trợ một hệ vi sinh đường ruột đa dạng hơn.
2.4 Có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Dù có vị ngọt tự nhiên, khoai mỡ tím chứa chất xơ và tinh bột kháng, những thành phần có thể làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thu carbohydrate. Một số nghiên cứu cho thấy tinh bột kháng có thể làm giảm mức tăng đường huyết và đáp ứng insulin sau ăn. Các nghiên cứu về nhóm thực phẩm giàu anthocyanin cũng ghi nhận những mối liên quan với một số chỉ số kiểm soát đường huyết.
Tuy nhiên, người mắc đái tháo đường vẫn cần tính khoai mỡ tím vào tổng lượng carbohydrate của khẩu phần. Cách chế biến và lượng ăn cũng ảnh hưởng đến đáp ứng đường huyết.
2.5 Cung cấp một số vitamin và khoáng chất
Khoai mỡ tím chứa một số vitamin và khoáng chất như vitamin C, vitamin A và kali. Vitamin C tham gia vào chức năng miễn dịch, sức khỏe da và hoạt động chống oxy hóa. Vitamin A cần thiết cho thị lực và chức năng miễn dịch. Trong khi đó, kali đóng vai trò trong cân bằng dịch, hoạt động thần kinh và co cơ.
Tuy nhiên, khoai mỡ tím không phải nguồn cung cấp nổi bật của tất cả các vi chất này. Giá trị của nó nằm ở việc góp phần bổ sung đa dạng thực phẩm và chất dinh dưỡng trong chế độ ăn.
2.6 Có thể góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch
Khoai mỡ tím chứa chất xơ, kali và anthocyanin – những thành phần được quan tâm trong nghiên cứu về sức khỏe tim mạch. Chế độ ăn giàu chất xơ có liên quan đến mức cholesterol LDL thấp hơn. Kali trong chế độ ăn cũng có vai trò trong điều hòa huyết áp thông qua ảnh hưởng đến cân bằng natri và chức năng mạch máu.
Vì vậy, đưa khoai mỡ tím vào một chế độ ăn đa dạng, giàu rau quả và ít thực phẩm siêu chế biến có thể là một lựa chọn có lợi cho sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, không nên xem khoai mỡ tím như một thực phẩm có tác dụng điều trị tăng huyết áp hoặc rối loạn cholesterol.
2.7 Tốt cho sức khỏe não bộ
Các hợp chất chống oxy hóa trong khoai mỡ tím cũng được nghiên cứu về khả năng tác động đến stress oxy hóa và tình trạng viêm liên quan đến não. Một số tổng quan và phân tích tổng hợp về anthocyanin trong chế độ ăn ghi nhận mối liên quan giữa việc bổ sung các nguồn anthocyanin và một số khía cạnh của chức năng nhận thức như sự chú ý, chức năng điều hành và trí nhớ.
2.8 Chất xơ và tinh bột kháng có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Chất xơ giúp tăng cảm giác no và làm chậm quá trình tiêu hóa, từ đó có thể góp phần hạn chế lượng thức ăn nạp vào. Tinh bột kháng cũng được nghiên cứu về khả năng tăng cảm giác no và tác động đến hệ vi sinh đường ruột. Đây là một trong những lý do thực phẩm giàu chất xơ và tinh bột kháng thường được đưa vào chế độ ăn hỗ trợ kiểm soát cân nặng.
Dù vậy, khoai mỡ tím vẫn cung cấp carbohydrate và năng lượng. Lợi ích đối với cân nặng phụ thuộc vào tổng thể chế độ ăn, khẩu phần và mức độ vận động chứ không chỉ một loại thực phẩm.
2.9 Cung cấp chất dinh dưỡng
Theo thông tin dinh dưỡng được Health sử dụng, 100g khoai mỡ tím cung cấp khoảng:
- 120 kcal;
- 27g carbohydrate;
- 4g chất xơ;
- 1g protein;
- gần như không có chất béo.
Như vậy, điểm đáng chú ý của khoai mỡ tím không chỉ nằm ở màu sắc mà còn ở sự kết hợp giữa carbohydrate, chất xơ, tinh bột kháng và các hợp chất thực vật.
3. Ăn khoai mỡ tím thế nào để tận dụng giá trị dinh dưỡng?
Khoai mỡ tím có thể được chế biến tương tự nhiều loại khoai khác như hấp, luộc hoặc nướng. Có thể nghiền khoai làm món ăn kèm, thêm vào sinh tố, yến mạch hoặc sử dụng trong một số món bánh. Điều quan trọng là ưu tiên cách chế biến ít thêm đường và chất béo, đặc biệt khi mục tiêu là kiểm soát năng lượng, đường huyết hoặc cân nặng.
Sự quan tâm ngày càng lớn đối với ube – khoai mỡ tím có thể bắt nguồn từ sự kết hợp giữa màu sắc đặc trưng, giá trị ẩm thực và thành phần dinh dưỡng. Việc Philippines tạm dừng xuất khẩu khoai mỡ tím tươi vì thế không chỉ là câu chuyện về nguồn cung, mà còn cho thấy sức hút ngày càng tăng của một loại củ từng chủ yếu được biết đến trong ẩm thực địa phương.
