Phía sau sự sống được hồi sinh

Để có 9 ca ghép tạng thành công với 40 người được hồi sinh sự sống, phía sau nó là sự chuẩn bị công phu, chu đáo về nhân lực, vật lực. Một đội ngũ bác sĩ có trình độ cao, tác phong chuyên nghiệp luôn nỗ lực và đoàn kết để phối hợp nhịp nhàng với nhau. Ở một BV mà cơ sở vật chất còn hạn chế so với các nước tiên tiến trên thế giới, nhưng các bác sĩ bệnh viện (BV) Việt Đức đã làm nên những điều kỳ diệu giữa cuộc đời. Và trong rất nhiều những nốt nhạc của bản hòa ca chinh phục đỉnh cao y học ấy, có một “nốt nhạc” tuy không trực tiếp thực hiện ca đại phẫu thuật nhưng đã góp phần không nhỏ vào sự thành công của bản hùng ca chiến thắng hôm nay -  đó là Đội Tư vấn hiến tạng BV Việt Đức.

Những phút giây nghẹn lòng!

Có lần vị lãnh đạo đứng đầu của BV ngoại khoa lớn nhất cả nước, PGS.TS. Nguyễn Tiến Quyết, Giám đốc  BV Việt Đức nói rằng: “Khi cái chết của người này lại là sự sống của người khác thì việc hiến tạng từ người chết não là việc hết sức nhân văn”. Nhưng để ai cũng hiểu được chân lý đơn giản ấy lại không phải là điều dễ dàng. Đặt vấn đề xin một phần cơ thể người đã khuất (với người thân của họ) để hiến cho một người khác là việc dường như không tưởng. Thế nhưng đó lại là nhiệm vụ cao cả của một nhóm bác sĩ Đội Tư vấn hiến tạng BV Việt Đức đã và đang làm. Họ đã vượt qua những khó khăn bằng tấm lòng của một lương y như từ mẫu để góp phần “trao” lại cuộc sống thứ hai cho những người không may mắc bệnh hiểm nghèo. Công việc của họ  không thể đo bằng tiền bạc mà chỉ có thể tính bằng tấm lòng!

Trung bình, mỗi năm tại BV Việt Đức có khoảng 1.200-1.300 người bị tai nạn giao thông, tai nạn sinh hoạt không thể phục hồi được. Trong số này, có gần 50% bệnh nhân bị chết não. Đây sẽ là nguồn tạng rất lớn có thể cứu sống hàng nghìn người mắc bệnh hiểm nghèo, mang lại cuộc sống quý giá cho họ nếu thân nhân những người bệnh này tình nguyện hiến tạng cho y học.

Đội Tư vấn hiến tạng được thành lập lúc đầu gồm 6 thành viên, hoạt động tự nguyện. Họ đều là những bác sĩ nội trú còn rất trẻ cả về tuổi đời và tuổi nghề, nhưng họ đã và đang bằng nhiệt huyết của tuổi trẻ và lương tâm của người thầy thuốc. Họ biết trân trọng những người đã khuất và nâng niu những khát khao được sống của người bệnh để góp phần vào sứ mệnh hồi sinh sự sống. Công việc của những tình nguyện viên này tưởng như rất đơn giản nhưng lại trĩu nặng tâm tư, có những khoảng không nghẹt thở giữa bác sĩ và người nhà mà chỉ có ai ở trong hoàn cảnh ấy mới thấm thía. Hằng ngày, ngoài công việc và lịch học tập dày đặc, mỗi thành viên của Đội Tư vấn hiến tạng phải cắt cử nhau trực 24/24 giờ ở Khoa Cấp cứu và mỗi khi có thông tin về trường hợp người chết não, họ lập tức tìm đến  thân nhân người bệnh để bắt đầu một công việc chẳng giống ai - tư vấn để có được sự cảm thông và sự  đồng ý hiến tạng người đã chết. “Dẫu biết rằng đó là thời điểm nhạy cảm nhất nhưng vẫn phải làm bởi nếu đợi đến lúc người thân nguôi ngoai thì nguồn tạng sẽ không sử dụng được nữa” -  một thành viên Đội Tư vấn hiến tạng chia sẻ. BS. Trần Hà Phương (Trưởng nhóm vận động hiến tạng) nhớ như in lần đầu tiên đi thực hiện tư vấn hiến tạng “cái cảm giác thật khó tả, vừa khó nói, vừa nghẹn ngào mà có lúc tưởng chừng như không nói nên lời, mặc dù vẫn biết làm việc đó không phải cho mình. Lại có những lúc thấy đắng lòng và khổ tâm, khi chúng tôi mong có người đồng ý hiến tạng thì cũng có nghĩa là những người đang sắp chết sẽ có cơ hội sống, nhưng mỗi  lần nghe thông báo có người chết não, chúng tôi lại chẳng biết nên vui hay buồn. Có thể vui vì sẽ cứu được những người đang chết dần chết mòn vì bệnh tật, nhưng buồn vì lại có một người sắp phải lìa xa cõi đời này và điều ấy thì chúng tôi lại không bao giờ mong muốn. Đối với Đội Tư vấn hiến tạng, điều khó khăn nhất là làm sao để thay đổi quan niệm, cách nghĩ của người thân về “chết toàn thây” và biến cái chết ấy thành một nghĩa cử cao đẹp giúp hồi sinh những sự sống”.

 Còn BS. Nguyễn Quang Nghĩa, Khoa Phẫu thuật gan mật lại cứng rắn và kinh nghiệm hơn: “Người đi tư vấn hiến tạng lúc này vừa phải biết sử dụng những chứng cứ khoa học, đó là những kết quả chẩn đoán của hội đồng chuyên môn để giải thích cho người thân hiểu là người nhà của họ không thể sống được, đồng thời để tiếp xúc thân nhân người bệnh trong lúc này là nhiệm vụ cực kỳ khó khăn, người tư vấn phải là một nhà tâm lý giỏi. Mình đến với người nhà bệnh nhân phải bằng tấm chân tình, sự cảm thông chia sẻ sâu sắc, thậm chí bác sĩ còn mời người nhà bệnh nhân về phòng mình chăm lo chu đáo từ bữa ăn giấc ngủ”.

Sau khi gặp gỡ thân nhân người chết não thì luôn luôn cầm trên tay máy điện thoại để bất cứ lúc nào người nhà cũng có thể gọi điện liên hệ với bệnh viện, bác sĩ. Việc nghe tiếng chuông điện thoại cũng là phút giây vô cùng căng thẳng hồi hộp bởi lúc đó sẽ biết được ai đó có cơ hội sống hay không?

Hoa hồng là sự sống được hồi sinh

Công việc của một tư vấn viên hiến tạng gặp rất nhiều khó khăn, bởi lẽ đến với gia đình người chết lúc này chia sẻ để họ nguôi ngoai đã là chuyện khó nhưng lại phải đặt vấn đề ngay với gia đình để họ đồng ý hiến tạng. Nhiều gia đình bệnh nhân ý tứ hơn thì không nói gì, có những gia đình do quá xúc động đã không ngần ngại “mắng” vào mặt bác sĩ, nhưng vì công việc họ vẫn phải làm. Và sự khó khăn không chỉ dừng lại ở đó, “đã có những khoảnh khắc tưởng như thành công trong tầm tay, đó là lúc gia đình người chết não đã đồng ý ký vào đơn tình nguyện hiến tạng và mọi thứ đã chuẩn bị xong hết… Và trong một phút tiếc nuối, BS. Nguyễn Quang Nghĩa kể cho chúng tôi một câu chuyện trong rất nhiều những câu chuyện về ghép tạng mà các anh thường xuyên đối mặt. Đó là  trường hợp một thanh niên bị tai nạn đã chết não, sau khi người nhà được tư vấn đã đồng ý ký vào đơn tình nguyện hiến tạng, BV đã lập tức thông báo cho hai bệnh nhân ở miền Nam ra ngay và hai bệnh nhân ở phía Bắc về kế hoạch ghép tạng. 4 bệnh nhân này trước đó đã phải hoãn làm phẫu thuật và lần này có người hiến tạng họ lại được triệu tập đến BV và tất nhiên phải làm kiểm tra khám sức khỏe từ đầu. Về phía người chết não sẽ có hội đồng chuyên môn gồm có bác sĩ pháp y, bác sĩ thần kinh và bác sĩ gây mê hồi sức… đánh giá, thẩm định, khẳng định bệnh nhân không có khả năng hồi phục. Bên cạnh đó là một nhóm các bác sĩ khác sẽ phải làm các test chẩn đoán, hồi sức để giữ ổn định tạng, chờ ghép… công đoạn rất tỉ mỉ và đòi hỏi sự điều phối kết hợp nhịp nhàng vì chỉ cần sai một ly là đi một dặm. Đặc biệt, kíp mổ phải huy động đến 150 người. 4 bệnh nhân đã sẵn sàng và được đưa lên bàn mổ thì người nhà bệnh nhân bỗng nhiên đến gặp bác sĩ và không đồng ý hiến tạng nữa, thậm chí nhiều người còn buông những lời khiếm nhã với bác sĩ: “Hiến cái gì mà hiến, cho cái gì mà cho, vớ vẩn…!”. Chính PGS. TS. Nguyễn Tiến Quyết cũng thừa nhận, không ít lần ông bị người nhà bệnh nhân “mắng” thẳng vào mặt. Tuy vậy, BS cũng không thể trách thân nhân vì đó là tâm lý dễ hiểu của con người khi mất đi người thân. Thực tế nhiều người còn chưa hiểu biết đầy đủ về người chết não - vì khi họ thấy tim còn đập, mũi còn thở… có nghĩa là vẫn còn sống “còn nước còn tát” nên sinh ra hiểu lầm bác sĩ và cho rằng thấy cứu được mà không cứu. Hơn thế, quan niệm “chết phải toàn thây” đã ăn sâu vào đời sống nếp nghĩ của nhân dân vì thế việc vận động hiến tạng càng khó khăn hơn. PGS.TS. Nguyễn Tiến Quyết cho rằng: “Công việc của người tư vấn hiến tạng là vô cùng quan trọng, vì nếu không có người hiến tạng thì cũng không có cái gì mà ghép, điều quan trọng hơn là phải phân tích cho người nhà nạn nhân biết việc hiến tạng cứu người là một việc làm đầy ý nghĩa hết sức nhân văn và vô cùng cao cả”.

Vì một sự sống được hồi sinh và vì một cái chết không vô nghĩa và  vì sứ mệnh cứu người cao cả của người thầy thuốc, các bác sĩ vẫn lặng thầm vượt qua khó khăn, rào cản đến bên thân nhân người chết não, những mong cái chết thành bất tử, biến cái chết mang ý nghĩa nhân văn và để ngay trên cái chết ấy hồi sinh một sự sống. Có ai đó đã nói rằng: “Trong cuộc đời tôi đã gặp rất nhiều người  làm nghề tư vấn, tư vấn bảo hiểm, tư vấn bất động sản… và những người tư vấn đó có những khoản hoa hồng rất lớn là tiền. Nhưng tư vấn hiến tạng lại là nghề đặc biệt bởi hoa hồng dành cho họ không phải là tiền, trên hết đó là sự sống của một con người và sự sống ấy đáng giá hơn tất cả những thứ trên đời này!”.

Vĩ Cầm