Ngoài thuế là khoản đóng góp theo trách nhiệm công dân với đất nước, các loại phí hiện nay được đóng góp theo trách nhiệm sử dụng công ích.
Dù kinh tế đang khó khăn, doanh nghiêp tư nhân phá sản không ít, người thất nghiệp nhiều hơn và vật giá thị trường gia tăng nhưng người dân hiện nay vẫn thông cảm khó khăn chung, đang chắt bóp đồng tiền eo hẹp trong nhà để đóng các loại phí, quỹ như quỹ an ninh quốc phòng, quỹ phòng chống lụt bão, cứu trợ người nghèo, phí sinh hoạt phụ nữ, phí chữ thập đỏ, người cao tuổi, phí vỉa hè, phí vệ sinh, phí ôtô, phí xe máy, phí xây dựng... Đó là thái độ tích cực của dân rất đáng ghi nhận dẫu ai cũng biết rằng đồng tiền của dân như chiếc chăn hẹp, đắp vào càng nhiều loại phí, quỹ thì cuộc sống thường nhật sẽ bị “hở” và đi xuống.
Từ 1/1/2012, phí bảo trì đường bộ sẽ bắt đầu được thu với ôtô tại cơ sở đăng kiểm và xe máy tại tổ dân phố. Thế nhưng các phường trong TP. Hà Nội hình như chưa sẵn sàng cho việc thu phí đã có hiệu lực này.
Các vị tổ trưởng dân phố bấy nay đã quá tải trong công việc cầm cuốn sổ, cây bút đến các hộ gia đình để thu phí, quỹ. Vì đất nước và sự phát triển xã hội thì cả người thu, người nộp chắc chả ai ngại nhưng điều người dân quan tâm là sự minh bạch và công bằng trong việc sử dụng phí, quỹ.
Về sự công bằng trong thu phí bảo trì đường bộ đã thấy ngay những bất hợp lý. Nhu cầu sử dụng xe máy của mọi người khác nhau nhưng vẫn bị thu cùng mức phí. Ôtô, xe máy riêng không phải ai cũng sử dụng như nhau. Người sử dụng ôtô riêng hàng ngày, người cả tháng chỉ đôi lần đưa gia đình về quê hoặc xe máy chở khách (xe ôm) và xe máy hàng ngày là phương tiện đi làm nhưng đều chịu phí như nhau! Vấn đề không hẳn là đóng phí bao nhiêu mà cần hơn là sự công xã hội. Rồi người sử dụng ôtô, xe máy trong thành phố với người ở vùng đường xuống cấp, đầy ổ gà và bụi cũng “bình đẳng” trong nộp phí liệu có nên chăng?
Chúng ta đã có phí giao thông trong đó bao gồm phí bảo trì và tất cả những gì được liên quan đến phương tiện giao thông. Phí này đã thực hiện thu trên xăng vô cùng hợp lý và vô cùng đơn giản trích thu từ doanh thu xăng dầu. Giờ thêm phí bảo trì đường bộ liệu có phải phí chồng phí?! Nếu phí giao thông không đủ chi thì tăng phí giao thông thay vì lại đặt ra thêm phí bảo trì đường bộ cho phức tạp thêm? Thu trên xăng dầu là hợp lý nhất, ai chạy nhiều thì đóng nhiều, ai chạy ít thì đóng ít cũng là một khía cạnh của sự công bằng.
Sự minh bạch trong việc sử dụng phí sẽ đem lại niềm tin cho dân. Người dân sẽ ủng hộ và hồ hởi đóng phí nếu như họ biết đồng tiền mình chắt bóp bỏ ra sẽ để làm gì? Cụ thể như sửa đường, làm đường, nâng cấp, làm cầu vượt với kế hoạch cụ thể đến với người dân có công bố kết quả. Nếu không, dân có quyền nghi ngại việc thu phí đường bộ rồi đổ tiền vào xây trụ sở, hoặc sử dụng tiền đó để làm việc riêng, đầu tư ngoài ngành.
Khi phí bảo trì đường bộ rất chung chung có tính cả nước nhưng việc thu do phường, xã thực hiện với dân, qua nhiều tầng nấc đi thu liệu có phải trích lại cho bộ máy thu phí và rồi đồng tiền của dân đóng góp cho việc bảo trì đường bộ sẽ thực sự nằm trên những con đường là bao nhiêu? Phí không như thuế, nó mang tính tự nguyện (dù là tự nguyện bắt buộc) nhiều hơn cũng dễ sinh ra thất thoát và rồi hiệu quả của tiền dân bỏ ra cho việc thu phí này sẽ thế nào là những câu hỏi cần có lời giải đáp công khai và minh bạch.
Quản lý giao thông thuộc ngành giao thông với kinh phí được nhân dân cấp và ngành giao thông phải biết sử dụng tiền dân có hiệu quả. Không thể vì quản lý yếu kém để rồi dân phải gánh thêm những phí nảy sinh thay cho trách nhiệm của ngành quản lý. Đã có lúc ngành điện tăng giá điện chỉ vì lý do “thất thoát điện”, không lẽ ngành giao thông lại tiếp tục chuyện bị dư luận không đồng tình?
Chuyện thêm phí bảo trì đường bộ có thể không lớn so với thu nhập của một người nếu chỉ có một loại phí nhưng đằng sau nó là thái độ và trách nhiệm với dân của ngành giao thông. Đất nước còn khó khăn, thu nhập của các hộ gia đình đang cực kỳ thiếu thốn thì càng cần được nới sức dân thay vì có thêm nhiều loại phí. Những chất xám dành cho ý tưởng thêm phí nếu được dành cho việc chống tham nhũng để không có những Vinashin, Vinaline chắc giao thông chúng ta sẽ phát triển hơn nhiều mà vẫn không cần phải thêm phí.
Lưu Thủy