Phát triển kinh tế bạc: Lấy chăm sóc sức khỏe người cao tuổi làm nền tảng

Sáng 29/10, tại TPHCM, Tạp chí Kinh tế - Tài chính phối hợp với Bảo hiểm xã hội TPHCM tổ chức tọa đàm "Phát triển kinh tế bạc – kiến tạo trụ cột an sinh bền vững", với sự tham dự của đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia y tế, kinh tế, bảo hiểm xã hội và cộng đồng doanh nghiệp.

Tọa đàm tập trung nhận diện những thách thức từ tốc độ già hóa dân số, đồng thời tìm kiếm giải pháp phát triển hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ dành cho người cao tuổi, trong đó chăm sóc sức khỏe giữ vai trò nền tảng.

Chuyển từ điều trị bệnh sang chăm sóc sức khỏe liên tục

Phát biểu đề dẫn tại tọa đàm, BS.CKII Đào Văn Sinh - Trưởng Đại diện Văn phòng Bộ Y tế tại TPHCM nhấn mạnh, Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi nhân khẩu học với tốc độ già hóa thuộc nhóm nhanh trên thế giới.

Năm 2011, nước ta bắt đầu giai đoạn già hóa dân số khi tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên chiếm 7% dân số. Đến năm 2021, nhóm tuổi này đã tăng lên khoảng 8,16 triệu người, tương đương 8,3%. Dự báo đến năm 2036, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn dân số già, khi người từ 65 tuổi trở lên chiếm 14% dân số. Số người cao tuổi dự kiến đạt khoảng 16,8 triệu vào năm 2039 và 25,2 triệu vào năm 2069.

Theo BS.CKII Đào Văn Sinh, những thay đổi này đòi hỏi hệ thống y tế phải chủ động thích ứng. Thách thức không chỉ nằm ở nhu cầu khám chữa bệnh gia tăng mà còn ở việc tổ chức các dịch vụ phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn và nâng cao chất lượng sống.

Người cao tuổi thường mắc đồng thời nhiều bệnh mạn tính, cần theo dõi, điều trị lâu dài và hỗ trợ trong sinh hoạt. Vì vậy, mô hình chăm sóc chủ yếu dựa vào bệnh viện sẽ khó đáp ứng đầy đủ những nhu cầu ngày càng đa dạng.

"Chúng ta cần chuyển mạnh từ điều trị sang chủ động phòng bệnh; từ chăm sóc theo từng đợt bệnh sang quản lý sức khỏe liên tục theo vòng đời; từ việc chỉ phụ thuộc vào bệnh viện sang phát triển mạng lưới chăm sóc tại cộng đồng, tại nhà và các cơ sở chăm sóc dài hạn" - BS.CKII Đào Văn Sinh nhấn mạnh.

Ông cho rằng, mục tiêu quan trọng không chỉ là kéo dài tuổi thọ mà còn phải gia tăng số năm sống khỏe mạnh, giúp người cao tuổi duy trì khả năng vận động, tính độc lập và chất lượng cuộc sống. Từ góc nhìn này, phát triển kinh tế bạc cần gắn chặt với đổi mới mô hình chăm sóc sức khỏe. Đây không đơn thuần là lĩnh vực dưỡng lão mà là hệ sinh thái bao gồm y tế, dược phẩm, thiết bị hỗ trợ, công nghệ, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, bảo hiểm và các dịch vụ phục vụ đời sống.

Để lĩnh vực này phát triển thực chất, đại diện Văn phòng Bộ Y tế tại TPHCM đề cập ba yêu cầu trọng tâm. 

Trước hết, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách và tiêu chuẩn chất lượng cho các mô hình chăm sóc người cao tuổi chuyên nghiệp, từ chăm sóc tại nhà đến cơ sở dưỡng lão và chăm sóc dài hạn.

Tiếp đó, phải khơi thông nguồn lực xã hội, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư hạ tầng, cung ứng dịch vụ, đồng thời tăng cường kết nối giữa hệ thống y tế công lập và y tế tư nhân. Cuối cùng là xây dựng cơ chế tài chính và bảo đảm an sinh bền vững. Trong đó, bảo hiểm y tế tiếp tục giữ vai trò quan trọng, song cần nghiên cứu thêm các hình thức bảo hiểm bổ sung, chăm sóc dài hạn và tích lũy tài chính để người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già.

BS.CKII Đào Văn Sinh nhận định, với lợi thế về kinh tế, khoa học và y tế, TPHCM có nhiều điều kiện phát triển những mô hình chăm sóc sức khỏe phù hợp. Vấn đề đặt ra là kết nối hiệu quả giữa y tế, bảo hiểm và dịch vụ chăm sóc dài hạn, bảo đảm người cao tuổi được tiếp cận dịch vụ chất lượng với chi phí hợp lý.

Cùng quan điểm, nhà báo Nguyễn Hải Hồng - Phó Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế - Tài chính cho rằng, phát triển kinh tế bạc không chỉ mở ra thị trường mới cho doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống, phát huy vai trò người cao tuổi và củng cố nền tảng an sinh xã hội.

Khơi thông nguồn lực, xây dựng hệ sinh thái kinh tế bạc

Theo thông tin từ Ban tổ chức, đến cuối năm 2025, TPHCM có khoảng 1,6-1,7 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 11-12% dân số. Trong bối cảnh tuổi thọ tăng, mức sinh giảm, nhu cầu chăm sóc sức khỏe và các dịch vụ dành cho người cao tuổi được dự báo tiếp tục gia tăng.

Thị trường chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam được dự báo có thể tăng từ 2,3 tỷ USD năm 2024 lên 3,6 tỷ USD vào năm 2032. Đây là dư địa để phát triển các dịch vụ y tế, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, chăm sóc tại nhà, nhà ở phù hợp và các sản phẩm tài chính.

Tuy nhiên, cơ hội kinh tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân, nhất là những người cao tuổi có thu nhập trung bình và thấp. Trên tinh thần đó, tọa đàm được tổ chức thành hai phiên thảo luận, tập trung vào những vấn đề cốt lõi của chăm sóc sức khỏe và phát triển kinh tế bạc.

Ở lĩnh vực y tế, các diễn giả trao đổi về gánh nặng bệnh mạn tính, khoảng cách giữa tuổi thọ và số năm sống khỏe mạnh; giải pháp khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc bệnh, quản lý sức khỏe liên tục và phát huy vai trò y tế cơ sở.

Một nội dung đáng chú ý là xây dựng mạng lưới chăm sóc liên thông giữa bệnh viện chuyên sâu, cơ sở phục hồi chức năng, trung tâm chăm sóc và dịch vụ tại nhà. Mô hình này hướng đến đáp ứng nhu cầu của những người mắc nhiều bệnh mạn tính, suy giảm khả năng vận động hoặc cần hỗ trợ lâu dài.

Các nội dung thảo luận cũng gắn với định hướng của Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quyết định số 1116/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Ở góc độ kinh tế và an sinh, chương trình đặt trọng tâm vào vai trò của bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm hưu trí bổ sung; khả năng huy động vốn và thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển dịch vụ. Những vướng mắc liên quan đến đất đai, thuế, tín dụng, cơ chế hợp tác công - tư và tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ cũng được đưa vào chương trình trao đổi, nhằm tìm kiếm giải pháp phù hợp với thực tiễn.

Ban tổ chức kỳ vọng các ý kiến tại tọa đàm sẽ góp phần thúc đẩy sự liên kết giữa cơ quan quản lý, cơ sở y tế, doanh nghiệp và cộng đồng, qua đó hình thành những mô hình chăm sóc người cao tuổi có chất lượng, bền vững và phù hợp khả năng chi trả.

BS.CKII Đào Văn Sinh nhấn mạnh, già hóa dân số là xu thế không thể đảo ngược, nhưng hoàn toàn có thể chủ động thích ứng, biến thách thức thành cơ hội. Phát triển kinh tế bạc không chỉ nhằm hình thành thị trường mới mà còn kiến tạo hệ sinh thái chăm sóc, bảo vệ và phát huy giá trị người cao tuổi, trong đó y tế là nền tảng, an sinh xã hội là điểm tựa.

Những điều cần biết về 'kinh tế bạc'

Thời gian gần đây, khái niệm “kinh tế bạc” (Silver Economy) được nhắc đến như một xu hướng nổi bật, gắn liền với quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh trên phạm vi toàn cầu.