Hơn 5.100 loài thực vật được sử dụng làm thuốc
Theo Bộ Y tế, Việt Nam là quốc gia có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú và đa dạng, với nhiều loài quý hiếm, đặc hữu, có giá trị cao về y học và kinh tế.
Theo Danh mục cây thuốc Việt Nam, cả nước hiện có hơn 5.100 loài thực vật, 408 loài động vật và 75 loại khoáng vật được sử dụng làm thuốc. Đây là nguồn tài nguyên quý giá, tạo lợi thế đặc biệt quan trọng để phát triển y học cổ truyền, công nghiệp dược và kinh tế sinh học của đất nước.
Trong nhiều năm qua, Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển dược liệu và y học cổ truyền. Nổi bật là Quyết định số 376/QĐ-TTg ngày 17/3/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp dược, dược liệu sản xuất trong nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 25/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ về phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam trong giai đoạn mới.
Một vườn trồng dược liệu tại Lào Cai. Ảnh: PV
Việc đưa nội dung phát triển dược liệu vào các Chương trình mục tiêu quốc gia thể hiện rõ quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong phát triển ngành dược liệu gắn với giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống người dân.
Tuy nhiên, tiềm năng lớn cũng đi cùng không ít thách thức. Việc nuôi trồng, khai thác dược liệu còn nhỏ lẻ, phân tán; chất lượng chưa đồng đều; công nghệ sơ chế, chế biến sâu còn hạn chế; chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ chưa bền vững. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế cũng chưa tương xứng với tiềm năng.
Bên cạnh đó, nhiều loài dược liệu quý đang đứng trước nguy cơ suy giảm nguồn gen. Công tác nghiên cứu khoa học, phát triển giống, ứng dụng công nghệ cao trong nuôi trồng, bảo quản và chế biến chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc xây dựng thương hiệu quốc gia cho dược liệu Việt Nam cũng cần được đầu tư mạnh mẽ hơn.
Hình thành vùng dược liệu hàng hóa quy mô lớn
Phát biểu tại một hội thảo gần đây, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho rằng, để ngành dược liệu Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và hiệu quả, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị; sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương; đồng thời có sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, các nhà khoa học và người dân.
Theo định hướng của Bộ Y tế, thời gian tới sẽ tập trung hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến lĩnh vực dược liệu theo hướng đồng bộ, thống nhất, trọng tâm là Luật Y dược cổ truyền.
Cùng với đó, Bộ Y tế xác định tăng cường đầu tư cho điều tra, bảo tồn tài nguyên dược liệu; xây dựng các vùng trồng đạt tiêu chuẩn GACP-WHO; xây dựng và ban hành tiêu chuẩn quốc gia đối với dược liệu, vị thuốc cổ truyền và thuốc cổ truyền.
Năng lực của hệ thống kiểm nghiệm từ Trung ương đến địa phương cũng sẽ được nâng cao nhằm kiểm soát chặt chẽ chất lượng dược liệu. Ngành y tế đồng thời đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư, hỗ trợ người dân về kỹ thuật, giống, tiêu chuẩn chất lượng và xây dựng đầu ra ổn định, từng bước hình thành các vùng dược liệu hàng hóa quy mô lớn.
Bộ Y tế cũng định hướng xây dựng chương trình phát triển sản phẩm quốc gia về dược liệu; đẩy mạnh truyền thông về lợi ích của dược liệu, thuốc cổ truyền; tăng cường hợp tác quốc tế trong quản lý, nghiên cứu và phát triển dược liệu.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng là triển khai nội dung "Hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý" thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035. Đây được xác định là một hướng đi nhằm phát huy lợi thế tài nguyên bản địa, nâng cao giá trị dược liệu, đồng thời góp phần tạo sinh kế, cải thiện đời sống người dân tại các vùng có tiềm năng phát triển dược liệu.
