Thính giác là một trong những giác quan quan trọng, giữ vai trò quyết định trong quá trình tiếp nhận âm thanh, học nói và phát triển ngôn ngữ của trẻ. Tuy nhiên, nhiều trường hợp trẻ bị suy giảm thính lực không được phát hiện sớm do cha mẹ chủ quan hoặc nhầm lẫn với tình trạng chậm nói thông thường.
Việc bỏ lỡ "giai đoạn vàng" để can thiệp có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng giao tiếp, học tập và hòa nhập xã hội của trẻ trong tương lai.
Ở trẻ em, tình trạng điếc được chia thành hai nhóm chính gồm điếc bẩm sinh và điếc mắc phải.
Điếc bẩm sinh là tình trạng trẻ bị suy giảm khả năng nghe ngay từ khi sinh ra. Đây không phải là tình trạng phổ biến nhưng có thể để lại hậu quả lâu dài nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời.
Nguyên nhân gây điếc bẩm sinh khá đa dạng, trong đó có yếu tố di truyền, bất thường về gen hoặc việc người mẹ trong thai kỳ tiếp xúc với các tác nhân ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ thần kinh thính giác ở thai nhi.
Ngoài ra, một số trường hợp trẻ có thể bị tổn thương thính giác trong quá trình chuyển dạ và sinh nở như sinh khó, thiếu oxy não hoặc chấn thương vùng đầu.
Bên cạnh đó, trẻ cũng có thể bị suy giảm thính lực mắc phải sau khi sinh. Nguyên nhân có thể do chấn thương, tai nạn hoặc mắc các bệnh lý ảnh hưởng đến tai và hệ thần kinh thính giác như viêm tai giữa kéo dài, viêm màng não, các bệnh nhiễm virus nặng hoặc một số tình trạng viêm nhiễm khác.
Nếu không được điều trị đúng cách, những bệnh lý này có thể gây tổn thương hệ thống dẫn truyền âm thanh hoặc các tế bào thần kinh thính giác, làm suy giảm khả năng nghe của trẻ.
Biểu hiện sớm khi trẻ bị suy giảm thính lực
Trong những năm đầu đời, nhiều cha mẹ thường quan tâm đến việc trẻ biết nói sớm hay muộn mà chưa chú ý rằng khả năng nghe chính là nền tảng để hình thành ngôn ngữ.
Trẻ sơ sinh bị suy giảm thính lực thường không có biểu hiện rõ ràng bên ngoài. Vì vậy, chỉ quan sát bằng mắt thường rất khó nhận biết trẻ có gặp vấn đề về thính giác hay không.
Nhiều gia đình chỉ phát hiện bất thường khi trẻ lớn hơn, xuất hiện các dấu hiệu như chậm nói, không phản ứng khi được gọi tên hoặc khả năng giao tiếp kém hơn so với trẻ cùng lứa tuổi. Khi đó, trẻ có thể đã bỏ lỡ giai đoạn quan trọng để can thiệp phát triển ngôn ngữ.
Các chuyên gia khuyến cáo, trẻ nên được sàng lọc thính lực ngay sau sinh hoặc trong những tháng đầu đời, đặc biệt trước 6 tháng tuổi. Việc phát hiện sớm giúp bác sĩ xây dựng kế hoạch điều trị, hỗ trợ phù hợp, từ đó tăng khả năng phát triển ngôn ngữ và hòa nhập cộng đồng của trẻ.
Suy giảm thính lực ở trẻ có thể ảnh hưởng đến khả năng học nói, giao tiếp và hòa nhập xã hội.
Trẻ bị điếc không đồng nghĩa với câm bẩm sinh
Nhiều người vẫn cho rằng trẻ bị điếc đồng nghĩa với việc không thể nói được. Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn trẻ điếc bẩm sinh không bị câm bẩm sinh.
Việc trẻ không thể nói thường là hậu quả của tình trạng mất khả năng nghe xảy ra trước giai đoạn trẻ học nói. Khi không tiếp nhận được âm thanh từ môi trường xung quanh, trẻ không thể bắt chước tiếng nói, không có cơ hội luyện tập phát âm và gặp khó khăn trong quá trình hình thành ngôn ngữ.
Ngoài ra, một số gia đình vì nghĩ con không nghe được nên hạn chế trò chuyện hoặc ít tương tác với trẻ. Điều này vô tình khiến khả năng giao tiếp và phát triển ngôn ngữ của trẻ bị ảnh hưởng nhiều hơn.
Vì vậy, ngay cả khi trẻ bị suy giảm thính lực, cha mẹ vẫn cần duy trì việc trò chuyện, tương tác thường xuyên và phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia để hỗ trợ trẻ phát triển ngôn ngữ tốt nhất.
Các phương pháp can thiệp hiện đại giúp trẻ hòa nhập
Hiện nay, với sự phát triển của y học, nhiều trẻ suy giảm thính lực có thể được hỗ trợ hiệu quả thông qua các phương pháp điều trị và phục hồi chức năng phù hợp với từng mức độ bệnh.
Đối với trường hợp giảm thính lực từ nhẹ đến nặng, trẻ có thể được chỉ định sử dụng máy trợ thính nhằm khuếch đại âm thanh, giúp cải thiện khả năng tiếp nhận âm thanh.
Trong trường hợp mất thính lực nặng hoặc điếc sâu, phương pháp cấy ốc tai điện tử có thể mang lại cơ hội nghe và phát triển ngôn ngữ cho trẻ nếu được thực hiện đúng thời điểm.
Bên cạnh các thiết bị hỗ trợ nghe, trẻ cần tham gia các chương trình phục hồi chức năng thính giác, trị liệu ngôn ngữ và học các phương pháp giao tiếp phù hợp như ngôn ngữ ký hiệu. Quá trình này đòi hỏi sự kiên trì của trẻ, sự đồng hành của gia đình và sự hỗ trợ từ đội ngũ chuyên môn.
Phát hiện sớm để bảo vệ khả năng nghe và tương lai của trẻ
Điếc ở trẻ có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến khả năng học tập, giao tiếp và sự phát triển tâm lý - xã hội. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách, nhiều trẻ vẫn có thể phát triển ngôn ngữ, học tập và hòa nhập cộng đồng.
Vì vậy, cha mẹ không nên chờ đến khi trẻ có biểu hiện chậm nói mới đưa con đi kiểm tra. Việc sàng lọc thính lực ngay sau sinh, theo dõi phản ứng của trẻ với âm thanh trong quá trình phát triển và thăm khám chuyên khoa khi có dấu hiệu nghi ngờ là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ khả năng nghe và tương lai của trẻ.
