Phát hiện, phòng chống vô sinh tại cộng đồng: Chủ động từ nhận thức đến hành động

Y học 360
Vô sinh, hiếm muộn không chỉ bắt nguồn từ những nguyên nhân dễ nhận biết mà có thể tiềm ẩn các yếu tố nguy cơ âm thầm.

Nhận diện sớm nguy cơ, hiểu đúng nguyên nhân và chủ động thăm khám là những bước quan trọng giúp mỗi người bảo vệ sức khỏe sinh sản và nâng cao cơ hội làm cha mẹ.

Vô sinh, hiếm muộn có thể diễn tiến âm thầm ở cả nam và nữ

Vô sinh, hiếm muộn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và diễn tiến âm thầm, không có biểu hiện rõ ràng. Theo GS.TS.BS Nguyễn Đình Tảo, một người dù có thể trạng khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường vẫn có khả năng tồn tại những bất thường liên quan đến cơ quan sinh sản hoặc yếu tố di truyền.

Phát hiện, phòng chống vô sinh tại cộng đồng: Chủ động từ nhận thức đến hành động- Ảnh 1.

GS.TS.BS Nguyễn Đình Tảo - Chủ tịch Hội Hỗ trợ sinh sản Thành phố Hà Nội, ThS.BSNT Vũ Thu Hương - Bác sĩ di truyền Eurofins Gentis và ThS. Nguyễn Văn Huynh - Trưởng phòng R&D Eurofins Gentis.

Ở nữ giới, các dấu hiệu như rối loạn kinh nguyệt, rong kinh, kinh nguyệt kéo dài, béo phì hoặc tiền sử viêm nhiễm đường sinh dục cần được lưu ý. Trong khi đó, ở nam giới, những bất thường về khả năng sinh tinh hoặc đường dẫn tinh cũng có thể không biểu hiện rõ trong sinh hoạt hằng ngày.

Đáng chú ý, vô sinh không phải vấn đề riêng của người phụ nữ. Nguyên nhân có thể xuất phát từ nam giới, nữ giới, cả hai vợ chồng hoặc chưa xác định được. Do đó, việc chủ động thăm khám cần được thực hiện đồng thời ở cả hai người, tránh quan niệm mặc định trách nhiệm thuộc về người vợ.

Bên cạnh các yếu tố nội tiết và bệnh lý cơ quan sinh sản, di truyền cũng là một trong những nguyên nhân cần được quan tâm. Theo ThS.BSNT Vũ Thu Hương, có một số tình huống mà bố mẹ hoàn toàn khỏe mạnh, học tập, làm việc và sinh hoạt bình thường, nhưng vẫn có thể gặp khó khăn trong sinh sản hoặc sinh con mắc bệnh di truyền. Có ba nhóm bất thường di truyền điển hình gồm: Nhóm thứ nhất là trường hợp những người mang gen thể ẩn (hay còn gọi là người lành mang gen bệnh); nhóm thứ hai là các trường hợp bất thường về cấu trúc nhiễm sắc thể dạng cân bằng (nghĩa là một phần vật liệu di truyền được trao đổi giữa các nhiễm sắc thể nhưng không bị mất hoặc thừa đáng kể. Vì vậy, họ vẫn khỏe mạnh và có thể không hề biết mình có bất thường này. Tuy nhiên, trong quá trình tạo trứng hoặc tinh trùng, sự phân chia nhiễm sắc thể có thể tạo ra những giao tử mất hoặc thừa vật liệu di truyền. Điều này có thể dẫn đến khó thụ thai, sảy thai hoặc thai có bất thường nhiễm sắc thể; thứ ba là những bất thường di truyền ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản. Ví dụ, một số nam giới có mất đoạn trên nhiễm sắc thể Y, hoặc một số phụ nữ mang bất thường gen liên quan đến suy buồng trứng sớm. Những tình trạng này có thể ảnh hưởng đến khả năng tạo tinh trùng, trứng hoặc chức năng sinh sản.

Để định hướng và phân nhóm các bất thường có thể có, tiền sử gia đình, tiền sử sảy thai liên tiếp, thai sản bất thường hoặc sinh con mắc bệnh là những thông tin quan trọng cần được khai thác khi đánh giá sức khỏe sinh sản.

Chủ động thăm khám và tư vấn di truyền để bảo vệ cơ hội sinh sản

Các chuyên gia khuyến cáo, mỗi người nên chủ động quan tâm đến sức khỏe sinh sản từ trước khi kết hôn hoặc có kế hoạch mang thai, thay vì chỉ thăm khám khi gặp khó khăn trong việc có con.

Theo GS.TS.BS Nguyễn Đình Tảo, tuổi tác là yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh sản của phụ nữ. Dự trữ buồng trứng và chất lượng noãn suy giảm theo thời gian, kéo theo những ảnh hưởng đến khả năng thụ thai, chất lượng phôi và nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể. Với các cặp vợ chồng mong con, việc thăm khám chuyên khoa được khuyến nghị khi chưa có thai sau 12 tháng quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai.

Bên cạnh thăm khám lâm sàng, tư vấn và xét nghiệm di truyền giúp nhận diện những nguy cơ tiềm ẩn, từ đó định hướng lựa chọn sinh sản phù hợp. Theo BS. Vũ Thu Hương, không phải tất cả các cặp vợ chồng đều cần xét nghiệm di truyền; việc chỉ định cần căn cứ vào tiền sử cá nhân, gia đình và đặc điểm lâm sàng.

Với các cặp đôi chuẩn bị kết hôn hoặc có kế hoạch sinh con, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm sàng lọc người mang gen bệnh lặn thể ẩn, nhiễm sắc thể đồ. Đặc biệt, nếu cả hai vợ chồng cùng mang biến thể gây bệnh trên một gen, con sinh ra có nguy cơ mắc bệnh di truyền.

Phát hiện, phòng chống vô sinh tại cộng đồng: Chủ động từ nhận thức đến hành động- Ảnh 2.

GS.TS.BS Nguyễn Đình Tảo - Chủ tịch Hội Hỗ trợ sinh sản Thành phố Hà Nội, ThS.BSNT Vũ Thu Hương - Bác sĩ di truyền Eurofins Gentis.

Xét nghiệm di truyền từ cơ bản đến chuyên sâu cũng có thể được chỉ định ở nam giới có số lượng tinh trùng rất thấp hoặc không có tinh trùng, các cặp vợ chồng có tiền sử sảy thai liên tiếp, thai lưu, sinh con mắc bệnh di truyền hoặc thất bại hỗ trợ sinh sản nhiều lần. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm cần được diễn giải trong bối cảnh lâm sàng cụ thể, bởi mỗi phương pháp đều có phạm vi phát hiện và giới hạn nhất định, không thể loại trừ hoàn toàn mọi nguy cơ.

Do đó, tư vấn trước và sau xét nghiệm là cần thiết để các gia đình hiểu đúng kết quả, chủ động lựa chọn phương án phù hợp. Song song với đó, duy trì cân nặng hợp lý, dinh dưỡng khoa học, hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá và phòng ngừa bệnh lý viêm nhiễm đường sinh dục cũng là những yếu tố quan trọng góp phần bảo vệ sức khỏe sinh sản ở cả nam và nữ.

Công nghệ xét nghiệm di truyền mở rộng lựa chọn trong hỗ trợ sinh sản

Cùng với sự phát triển của y học sinh sản, các công nghệ xét nghiệm di truyền ngày càng hỗ trợ hiệu quả hơn trong việc tìm kiếm nguyên nhân vô sinh, đánh giá nguy cơ di truyền và định hướng lựa chọn phôi trong các trường hợp có chỉ định.

Theo ThS. Nguyễn Văn Huynh - Trưởng phòng R&D Eurofins Gentis, xét nghiệm di truyền hiện nay có thể khảo sát bất thường ở nhiều cấp độ, từ nhiễm sắc thể đến gen. Tùy theo biểu hiện lâm sàng và nghi ngờ ban đầu, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm phù hợp để đánh giá những nguyên nhân liên quan đến khả năng sinh sản.

Phát hiện, phòng chống vô sinh tại cộng đồng: Chủ động từ nhận thức đến hành động- Ảnh 3.

GS.TS.BS Nguyễn Đình Tảo - Chủ tịch Hội Hỗ trợ sinh sản Thành phố Hà Nội và ThS. Nguyễn Văn Huynh - Trưởng phòng R&D Eurofins Gentis.

Trong quá trình thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), xét nghiệm di truyền trước làm tổ (PGT) có thể được cân nhắc đối với những trường hợp có nguy cơ truyền bệnh di truyền hoặc có tiền sử bất thường nhiễm sắc thể.

Tùy thuộc vào tiền sử gia đình và dạng bất thường di truyền đã xác định hoặc nghi ngờ, bác sĩ sẽ tư vấn lựa chọn kỹ thuật phù hợp, từ đánh giá bất thường nhiễm sắc thể đến sàng lọc các bệnh lý đơn gen. Đáng chú ý, Eurofins Gentis cho biết đã phát triển các panel xét nghiệm PGT-M sẵn có cho hơn 100 bệnh đơn gen đồng thời có khả năng thiết kế, tối ưu xét nghiệm theo những bệnh lý cụ thể của từng gia đình.

Về năng lực chuyên môn, ThS. Nguyễn Văn Huynh cho biết Eurofins Gentis chú trọng duy trì hệ thống quản lý chất lượng, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 15189 và CAP. Eurofins Gentis luôn không ngừng đầu tư, cập nhật công nghệ xét nghiệm di truyền, góp phần hỗ trợ bác sĩ và các trung tâm hỗ trợ sinh sản trong công tác chẩn đoán, tư vấn và điều trị.

Nâng cao nhận thức cộng đồng trong chăm sóc sức khỏe sinh sản

Từ những phân tích của các chuyên gia tại chương trình, có thể thấy việc phòng ngừa, phát hiện và điều trị vô sinh, hiếm muộn cần sự phối hợp giữa ngành y tế và sự chủ động của mỗi cá nhân, gia đình. Kiến thức về sức khỏe sinh sản cần được trang bị từ sớm ngay ở lứa tuổi vị thành niên đồng thời tiếp tục được bổ sung trong giai đoạn chuẩn bị kết hôn và trước khi có kế hoạch mang thai.

Đối với các cặp vợ chồng mong con, thăm khám đúng thời điểm, đánh giá sức khỏe sinh sản của cả hai người và tuân thủ tư vấn của bác sĩ là những yếu tố quan trọng giúp xác định nguyên nhân, lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Trong trường hợp có dấu hiệu hoặc tiền sử nghi ngờ bất thường di truyền, việc phối hợp giữa bác sĩ chuyên khoa hỗ trợ sinh sản và chuyên gia di truyền giúp đánh giá nguy cơ, chỉ định xét nghiệm cần thiết và tư vấn các lựa chọn sinh sản phù hợp với từng trường hợp.

Thông qua chương trình, Eurofins Gentis hướng đến việc cung cấp thông tin y khoa có cơ sở khoa học, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về sức khỏe sinh sản và vai trò của xét nghiệm di truyền. Chủ động tìm hiểu kiến thức, nhận diện các yếu tố nguy cơ và thăm khám chuyên khoa khi cần thiết là những bước quan trọng giúp mỗi người bảo vệ sức khỏe sinh sản đồng thời có sự chuẩn bị tốt hơn cho kế hoạch sinh con.

Hiền Trang



Ý kiến của bạn