Phát hiện nhân tuyến giáp có nhất thiết phải chọc hút tế bào?

Nhưng y học hiện đại đang đặt ra một câu hỏi quan trọng: không phải mọi nhân tuyến giáp đều cần chọc FNA, và không phải mọi ung thư tuyến giáp nhỏ đều cần mổ ngay.

1. Nhân giáp nhỏ có thật sự đáng sợ?

Trong thực hành hằng ngày, rất nhiều người đi siêu âm tuyến giáp rồi được thông báo "có nhân tuyến giáp". Từ giây phút đó, cuộc sống của họ thay đổi. Có người kiêng đậu phụ, sữa đậu nành, hải sản; có người tìm thực phẩm chức năng hoặc đi đắp lá của các "thầy lang" để "làm tiêu u"; có người chọc FNA nhiều lần dù kết quả đều lành tính.

Ở chiều ngược lại, ngày càng nhiều ung thư tuyến giáp rất nhỏ, chỉ 3–5 mm, được phát hiện. Sau đó, một số người được phẫu thuật và tin rằng: "May quá, nếu không phát hiện sớm thì nguy hiểm lắm". Nhưng liệu điều này luôn đúng?

2. Khi nào cần chọc hút tế bào?

Hiện nay, ACR TI-RADS 2017 (hệ thống phân tầng nguy cơ nhân tuyến giáp của Hội Chẩn đoán hình ảnh Hoa Kỳ) là một trong những công cụ được dùng rộng rãi để đánh giá nhân giáp trên siêu âm.

Điểm quan trọng là: TI-RADS không nhằm phát hiện càng nhiều ung thư càng tốt. Mục tiêu là không bỏ sót ung thư có ý nghĩa lâm sàng, đồng thời tránh chẩn đoán quá mức (overdiagnosis) và điều trị quá mức.

Theo ACR TI-RADS 2017, chỉ định chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) được khuyến cáo rõ ràng như sau:

Như vậy, một nhân TR5 nhưng chỉ có kích thước 7 mm thường chưa cần chọc FNA ngay, mà có thể theo dõi định kỳ nếu không có yếu tố nguy cơ đặc biệt

Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ (ATA) cũng có quan điểm tương tự: không phải cứ nghi ngờ là phải chọc hút. Kích thước, đặc điểm siêu âm, nguy cơ lâm sàng và hoàn cảnh người bệnh đều cần được cân nhắc cẩn thận. Tại Châu Á, hệ thống phân loại của Hàn Quốc (Korean TI-RADS) cũng liên tục được cập nhật nhằm hạn chế tối đa các can thiệp không cần thiết.

3. Những bằng chứng khoa học

Ở Việt Nam, khoảng 50–70% người trưởng thành có thể có nhân tuyến giáp nếu siêu âm kỹ. Khoảng 90–95% nhân tuyến giáp là lành tính. ACR TI-RADS và ATA đều không khuyến cáo chọc hút mọi nhân giáp nhỏ.

Nhật Bản là quốc gia tiên phong trong theo dõi chủ động (active surveillance) đối với ung thư tuyến giáp thể nhú nguy cơ thấp ≤ 1 cm ở người bệnh được chọn lọc.

Số ca ung thư tuyến giáp tăng nhanh ở nhiều quốc gia, nhưng tỷ lệ tử vong gần như không tăng tương ứng, gợi ý vai trò của chẩn đoán quá mức.

4. Vì sao cần thận trọng với FNA và phẫu thuật quá mức?

Trong hơn hai thập kỷ qua, nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Mỹ, Nhật Bản ghi nhận số ca ung thư tuyến giáp tăng nhanh, chủ yếu do siêu âm phát hiện các khối u rất nhỏ. Tuy nhiên, tỷ lệ tử vong do ung thư tuyến giáp gần như không thay đổi tương ứng.

Điều này cho thấy nhiều ung thư tuyến giáp thể nhú kích thước rất nhỏ có diễn tiến chậm, thậm chí có thể không bao giờ gây hại trong suốt cuộc đời người bệnh.

Cần lưu ý: Ung thư tuyến giáp thể nhú nguy cơ thấp là thể bệnh tiến triển rất chậm, hiếm khi di căn và có tiên lượng sống rất tốt, vì thế người bệnh có thể hoàn toàn an tâm khi được bác sĩ chỉ định chiến lược "theo dõi chủ động" thay vì phải mổ ngay.

Nếu làm FNA tất cả các nhân nhỏ, chúng ta có thể phát hiện thêm nhiều ung thư "rất sớm", nhưng đồng thời kéo theo nhiều hệ quả: lo lắng kéo dài, phẫu thuật không thật sự cần thiết, dùng hormone tuyến giáp suốt đời và giảm chất lượng cuộc sống.

Trong thực hành lâm sàng, có nhân tuyến giáp không đồng nghĩa với ung thư.

• Không phải mọi nhân tuyến giáp đều cần chọc hút tế bào.
• Không phải mọi ung thư tuyến giáp rất nhỏ đều cần mổ ngay.
• Quyết định điều trị cần dựa trên nguy cơ siêu âm, kích thước nhân, triệu chứng, hạch cổ, tiền sử gia đình và mong muốn của người bệnh.

Theo dõi chủ động là một lựa chọn y học nghiêm túc, an toàn và khoa học, hoàn toàn không phải là "bỏ mặc bệnh".

5. Người bệnh cần nhớ gì?

Nếu được phát hiện nhân tuyến giáp, điều đầu tiên là không nên hoảng sợ. Phần lớn nhân tuyến giáp là lành tính và không cần phẫu thuật. Người bệnh không nên tự kiêng đậu phụ, sữa đậu nành, hải sản hoặc dùng thuốc, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, đắp lá … để "làm tiêu u".

Điều quan trọng nhất là gặp Bác sĩ chuyên khoa nội tiết để được đánh giá đúng nguy cơ. Một quyết định tốt không phải là quyết định can thiệp sớm nhất, mà là quyết định phù hợp nhất đối với cơ địa và tình trạng của từng người.

Lưu ý: Có nhân tuyến giáp không phải là "án tử ung thư". Chọc hút tế bào tuyến giáp bằng kim nhỏ (FNA) là kỹ thuật hữu ích, nhưng cần đúng chỉ định. Phẫu thuật có thể cứu sống người bệnh khi cần thiết, nhưng cũng có thể gây hại nếu làm quá mức. Trong y học hiện đại, can thiệp đúng mức đôi khi quan trọng hơn can thiệp thật sớm.

Xem thêm video được quan tâm