Các nhà khoa học đến từ Đại học Michigan và Trường Y học Baylor (Mỹ) vừa công bố một phát hiện mang tính bước ngoặt trong cuộc chiến chống ung thư trên tạp chí uy tín Nature Immunology.
Nghiên cứu này chỉ ra rằng, chiến thuật lẩn trốn mà các khối u ác tính thường dùng để né tránh hàng rào bảo vệ của cơ thể lại vô tình biến chúng thành mục tiêu dễ bị triệt hạ bởi một loại tế bào miễn dịch khác.
Cụ thể, khi các tế bào ung thư cố tình che giấu phân tử MHC lớp I nhằm qua mặt hệ miễn dịch, chúng lại trở nên cực kỳ yếu ớt trước sự tấn công trực tiếp của tế bào T CD4+ thông qua cơ chế ferroptosis - một hình thức tự hủy sinh học phụ thuộc vào sắt.
Chiến thuật lẩn trốn mà các khối u ác tính thường dùng để né tránh hàng rào bảo vệ của cơ thể lại vô tình biến chúng thành mục tiêu dễ bị triệt hạ bởi một loại tế bào miễn dịch khác. Hình minh họa: Artur Plawgo/Getty Images
Để hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của phát hiện này, cần nhìn lại cơ chế giám sát nghiêm ngặt của hệ thống miễn dịch trong cơ thể con người.
Từ trước đến nay, giới y học vẫn duy trì quan niệm kinh điển rằng tế bào T CD8+ mới là "lực lượng đặc nhiệm" chính, đóng vai trò chủ chốt trong việc săn lùng và tiêu diệt các tế bào mang dấu hiệu MHC lớp I bất thường. Trong khi đó, tế bào T CD4+ chủ yếu chỉ đóng vai trò hỗ trợ thông qua phân tử MHC lớp II.
Lợi dụng kẽ hở này, các tế bào ung thư đã tiến hóa bằng cách giảm biểu hiện hoặc xóa bỏ hoàn toàn phân tử MHC lớp I. Đây được xem là chiếc "áo choàng tàng hình" giúp khối u thoát khỏi sự truy quét của tế bào T CD8+ để thoải mái phát triển và di căn.
Tuy nhiên, các thí nghiệm chuyên sâu trên mô hình động vật kết hợp với việc phân tích toàn diện dữ liệu di truyền từ các bệnh nhân ung thư thực tế đã lật ngược hoàn toàn giả định cũ.
Kết quả cho thấy khi không còn phân tử MHC lớp I, tế bào ung thư không những không an toàn hơn mà lại rơi vào tầm ngắm trực tiếp của tế bào T CD4+. Lúc này, thay vì chỉ đóng vai trò "phụ tá", tế bào T CD4+ sẽ chủ động kích hoạt cơ chế ferroptosis để bức tử khối u.
Điều thú vị là cơ chế tự hủy này cũng được quan sát thấy trong mô hình bệnh ghép chống chủ, lý giải nguyên nhân vì sao tế bào T từ người hiến tạng lại tấn công mô ruột của người nhận khi cơ thể thiếu hụt MHC lớp I. Sự tương đồng này càng củng cố thêm tính chính xác và tầm quan trọng của cơ chế miễn dịch mới được phát hiện.
Dù các kết quả nghiên cứu hiện tại chủ yếu dựa trên mô hình chuột và dữ liệu di truyền, nó đã mở ra một tư duy tiếp cận hoàn toàn mới cho nền y học hiện đại trong tương lai.
Thay vì chỉ tập trung mọi nguồn lực vào việc kích hoạt tế bào T CD8+ như các phương pháp truyền thống, các chiến lược điều trị thế hệ mới có thể phối hợp nhịp nhàng cả hai loại tế bào T để tạo ra một gọng kìm kép, tối đa hóa khả năng tiêu diệt tận gốc các khối u cứng đầu.
Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu dự kiến sẽ tiếp tục triển khai các thử nghiệm lâm sàng nhằm làm sáng tỏ các cơ chế chi tiết ở người, đồng thời đánh giá mức độ hiệu quả của hướng đi này đối với nhiều dạng ung thư khác nhau.