Phát hiện mối liên hệ giữa DNA và 5 đặc điểm tính cách lớn của con người

"Cha nào con nấy" từ lâu đã là câu thành ngữ quen thuộc trong mọi gia đình để chỉ thế hệ con cái có những nét tính cách tương đồng thế hệ bố mẹ. Song phải đến thời gian gần đây, câu thành ngữ này mới được giới nghiên cứu soi chiếu dưới lăng kính di truyền học hiện đại. 

Kết quả từ một công trình mới được công bố trên tạp chí Nature hồi đầu tháng 9 cho thấy, tính cách thực sự có bóng dáng trong chuỗi DNA, dù sự hiện diện ấy mờ nhạt và phân tán hơn nhiều so với hình dung của số đông.

Công trình quy mô trên, do nhiều nhà khoa học thuộc Liên minh Revived Genomics of Personality thực hiện dưới sự điều phối của Đại học bang Michigan (Mỹ), thu hút sự tham gia của hơn 1 triệu người từ khắp nơi trên thế giới. 

Những người tham gia đã cung cấp mẫu sinh phẩm và hoàn thành các bảng hỏi tâm lý xoay quanh 5 đặc điểm lớn bao gồm tính hướng ngoại, độ dễ chịu, mức độ tận tâm, sự bất ổn cảm xúc cùng tính cởi mở. 

Đối với những ai đã quen thuộc với các bài trắc nghiệm tâm lý phổ biến, giới chuyên môn luôn ưa chuộng mô hình 5 đặc điểm lớn vì phương pháp này không ép con người vào những khuôn mẫu cố định. Mỗi đặc điểm được đo đạc trên 1 thang liên tục, giúp xác định vị trí của từng cá nhân thay vì xếp họ vào 1 nhóm biệt lập. 

Để tìm kiếm mối liên hệ tinh tế giữa gen và các thang đo này, các nhà khoa học đã áp dụng phương pháp quét toàn bộ hệ gen nhằm so sánh DNA trên quy mô lớn. Kết quả đã ghi nhận hàng nghìn biến thể gắn liền với ít nhất 1 trong 5 đặc điểm tính cách nói trên.

Con số lớn lao này dễ khiến người ta lầm tưởng rằng khoa học đã tìm ra những gen quyết định tính cách con người. Thực tế hoàn toàn ngược lại, khi không có bất kỳ gen đơn lẻ nào mang tính quyết định như vậy. 

“Không có một ‘gen tính cách’ duy nhất. Tính cách gắn với nhiều biến thể di truyền, nhưng ngay cả tác động lớn nhất của từng biến thể vẫn rất nhỏ", Phó Giáo sư Ted Schwaba thuộc khoa Tâm lý học của Đại học Michigan và là tác giả chính của nghiên cứu cho hay. "Tuy nhiên, dù mỗi biến thể riêng lẻ ít tạo ra khác biệt, tác động của nhiều biến thể gộp lại có thể đáng kể hơn”.

Ông Michel Nivard, nhà dịch tễ học di truyền tại Đại học Bristol (Anh) và là đồng tác giả nghiên cứu, ví von rằng một biến thể hướng ngoại trung bình cũng chỉ đủ sức nhích vị trí của một người lên một chút rất nhỏ trên thang phân vị.

Vậy tổng cộng gen chiếm bao nhiêu phần? Các phân tích thực tế cho thấy những biến thể di truyền phổ biến chỉ giải thích được một tỷ lệ nhỏ sự khác biệt về tính cách giữa người với người. 

Mức độ này thấp hơn đáng kể so với những ước tính từng được đưa ra từ những nghiên cứu trên các cặp song sinh trước đây. Song điểm đáng chú ý là kết quả phân tích mới đây rất sạch sẽ khi không bị nhiễu bởi hoàn cảnh gia đình hay điều kiện kinh tế xã hội, vốn thường làm lệch lạc các dữ liệu về học vấn hay thu nhập. 

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc môi trường sống trở nên kém quan trọng. Giáo sư Brent Roberts, nhà tâm lý học tại Đại học Illinois (Mỹ), khẳng định gen và môi trường luôn phối hợp nhịp nhàng với nhau giống như sự đồng điệu của một cặp đôi trên sàn nhảy.

Dữ liệu di truyền cũng hé lộ nhiều mối liên hệ thú vị giữa tính cách và đời sống thực tế hằng ngày. Những người mang nhiều biến thể gắn liền với tính tận tâm thường có chỉ số khối cơ thể thấp hơn cùng tỷ lệ hút thuốc và nhập viện thấp hơn, trong khi các biến thể liên quan đến sự bất ổn cảm xúc lại đi kèm với nguy cơ cao hơn đối với một số rối loạn tâm thần. 

Dù vậy, các tác giả luôn giữ sự thận trọng khi nhấn mạnh những phân tích nhân quả mới chỉ dừng lại ở mức độ ghi nhận khả năng tác động. Khoa học vẫn khẳng định mạnh mẽ rằng, DNA chỉ có tính chất ảnh hưởng chứ tuyệt đối không thể quyết định tính cách hay tương lai của bất kỳ ai.

“Những phát hiện này cho chúng ta một công cụ mới để nghiên cứu vì sao tính cách gắn với nhiều khía cạnh của sức khỏe và hành vi. Nhưng chúng cũng củng cố một điểm quan trọng: DNA ảnh hưởng chứ không quyết định tính cách hay tương lai của chúng ta”, Giáo sư Henry Kranzler của Đại học Pennsylvania, đồng tác giả nghiên cứu, kết luận.