Theo luật sư Trần Tiến Quân - Đoàn luật sư tỉnh Thanh Hóa, thực tế có không ít vụ việc tranh chấp đất đai giữa các hộ gia đình, đặc biệt là với hàng xóm, đã dẫn đến mâu thuẫn kéo dài, thậm chí gây mất đoàn kết trong khu dân cư. Khi xảy ra những sự việc như vậy, người dân cần thật bình tĩnh để xử lý vấn đề, tránh nóng vội dẫn đến xảy ra xô xát.
Theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 91/2019/NĐ-CP, lấn đất là hành vi người sử dụng đất tự ý dịch chuyển mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích sử dụng mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc không được người sử dụng hợp pháp phần đất bị lấn chấp thuận.
Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 3 Nghị định 91/2019/NĐ-CP cũng quy định chiếm đất là việc sử dụng đất trong các trường hợp như: Tự ý sử dụng đất khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép; Tự ý sử dụng đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác mà không được sự đồng ý; Tiếp tục sử dụng đất đã hết thời hạn được Nhà nước giao, cho thuê mà không được gia hạn (trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp); Sử dụng đất trên thực địa khi chưa hoàn tất thủ tục giao đất, cho thuê đất theo quy định.
Khi phát hiện hàng xóm xây lấn sang đất nhà mình, người dân cần thật bình tĩnh để xử lý vấn đề, tránh nóng vội dẫn đến xảy ra xô xát. (Ảnh minh họa - AI).
"Như vậy, có thể nhận biết hành vi lấn chiếm đất khi hàng xóm tự ý xây dựng công trình, trồng cây, mở cửa sổ, xây tường rào hoặc dịch chuyển mốc giới, ranh giới thửa đất lấn sang phần đất của bạn mà không có sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền hoặc không có thỏa thuận hợp pháp giữa hai bên gia đình", luật sư Quân cho hay.
Cần làm gì khi phát hiện hàng xóm lấn chiếm đất?
Luật sư Trần Tiến Quân cho rằng, tranh chấp do hàng xóm lấn chiếm đất được xác định là tranh chấp về quyền sử dụng đất. Để giải quyết vấn đề, đầu tiên cần yêu cầu hàng xóm tạm dừng mọi hoạt động xây dựng hoặc trồng trọt, để tiến hành thương lượng, hòa giải.
Khoản 1 Điều 235 Luật Đất đai 2024 khuyến khích các bên tranh chấp đất đai tự thương lượng, hòa giải để giải quyết mâu thuẫn. Người bị lấn chiếm đất nên trao đổi trực tiếp với hàng xóm để yêu cầu trả lại phần diện tích đất bị lấn chiếm. Trong trường hợp các bên không thể tự hòa giải, người bị lấn chiếm có thể gửi đơn yêu cầu hòa giải đến Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nơi có đất tranh chấp.
Chủ tịch UBND cấp xã sẽ thành lập Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai. Thời hạn tổ chức hòa giải không quá 30 ngày kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu. Nếu hòa giải thành và có thay đổi về ranh giới, diện tích đất, trong thời hạn 30 ngày, các bên phải gửi văn bản kết quả hòa giải đến cơ quan đăng ký đất đai có thẩm quyền để thực hiện thủ tục điều chỉnh, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định.
Trường hợp hòa giải không thành, người bị lấn chiếm có quyền khởi kiện theo quy định pháp luật. Nếu có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy tờ hợp pháp về đất đai, tranh chấp sẽ do Tòa án nhân dân có thẩm quyền giải quyết.
Trường hợp không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy tờ liên quan thì người bị lấn chiếm được lựa chọn một trong hai hình thức: Nộp đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp tại UBND cấp có thẩm quyền theo khoản 3 Điều 236 Luật Đất đai 2024; Khởi kiện trực tiếp tại Tòa án theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.
