Một chủng người cổ có tên khoa học là Homo floresiensis, từng sinh sống tại đảo Flores thuộc Indonesia, từ lâu đã trở thành một trong những ẩn số lớn nhất đối với giới nhân chủng học thế giới.
Được phát hiện lần đầu tiên vào năm 2003 tại hang Liang Bua trên đảo Flores, chủng người này trở nên đặc biệt với chiều cao trung bình khi trưởng thành chỉ khoảng 1m, đặc điểm giúp họ có thêm biệt danh là "Hobbit", dựa theo tên chủng người lùn giả tưởng trong các tác phẩm nổi tiếng của đại văn hào J.R.R. Tolkien.
Và mới đây, một nghiên cứu được xuất bản trên tạp chí American Journal of Biological Anthropology đã công bố thêm những phát hiện quan trọng, làm sáng tỏ cách thức di chuyển của chủng người độc đáo này.
Hộp sọ (trái) và tạo hình 3D mô phỏng khuôn mặt của chủng người Homo floresiensis. Ảnh: Emőke Dénes và Cicero Moraes.
Nhóm các nhà nghiên cứu, do nhà nhân chủng học sinh học Kristi Lewton tại Đại học Nam California (Mỹ) dẫn dắt, đã tiến hành phân tích chuyên sâu bộ xương chậu của cá thể mang ký hiệu LB 1. Đây là một cá thể Homo floresiensis nữ giới trưởng thành, từng sống trong khoảng thời gian từ 100.000 đến 60.000 năm trước.
Bằng phương pháp chụp cắt lớp vi tính quét tia X siêu nhỏ, nhóm chuyên gia đã dựng lại hình ảnh chi tiết và so sánh cấu trúc xương chậu của LB 1 với xương chậu của người hiện đại, các loài tinh tinh, vượn người Châu Phi cùng 26 mẫu hóa thạch người cổ khác.
Kết quả phân tích cho thấy, hầu hết các chỉ số đo đạc trên xương chậu của người Homo floresiensis đều nằm trong phạm vi biến thiên của người hiện đại (Homo sapiens).
Xương chậu của họ thể hiện mối liên hệ gần gũi với các nhóm người thuộc chi Homo sống ở Kỷ Băng hà, chẳng hạn như Homo erectus, thay vì mang nhiều đặc điểm của vượn người cổ xưa như hóa thạch Lucy nổi tiếng.
Nhờ xây dựng được phương pháp đo lường mới đối với độ xòe xương cánh chậu, các nhà khoa học đã khắc phục được những mâu thuẫn từ các nghiên cứu trước đó và khẳng định tư thế di chuyển bằng hai chân của người Homo floresiensis giống người Hiện đại hơn nhiều so với hình dung trước đây.
Hài cốt của một cá thể người Homo floresiensis mang ký hiệu LB 1. Ảnh:Ghedoghedo
Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh sự tương đồng trên không đồng nghĩa với việc chủng người này có cách thức vận động hoàn toàn giống hệt người Hiện đại chúng ta.
Cấu trúc xương chậu chỉ gợi mở một hình thức di chuyển bằng 2 chân với tốc độ tương đối chậm. Trong khi đó, cơ thể của họ không được thiết kế để di chuyển nhanh hoặc đi quãng đường dài, đồng thời không loại trừ khả năng họ vẫn giữ thói quen leo trèo cây.
Điều này hoàn toàn phù hợp với bức tranh tổng thể về bộ xương của người Homo floresiensis vốn sở hữu sự pha trộn kỳ lạ, với xương bàn tay mang nét cổ xưa giống vượn người phương Nam, trong khi phần vai và xương tay trên lại mang đặc tính của người hiện đại.
Đánh giá về công trình này, nhà cổ nhân chủng học Caley Orr từ Đại học Colorado cơ sở Denver (Mỹ) nhận định các kết quả thu được rất nhất quán với những so sánh định lượng hạn chế mà nhóm của ông từng công bố. Dù vậy, phát hiện mới này lại khiến câu hỏi về nguồn gốc tiến hóa của người Homo floresiensis trở nên phức tạp hơn.
Hiện tại, giới khoa học vẫn tồn tại 2 giả thuyết chính, đó là chủng Homo floresiensis có thể là hậu duệ của loài Homo erectus đã trải qua quá trình thu nhỏ kích thước do sống biệt lập trên đảo, hoặc tiến hóa từ một quần thể người cổ thuộc chi Homo có vóc dáng nhỏ bé tồn tại sớm hơn.
Chuyên gia Kristi Lewton chia sẻ rằng, những bằng chứng từ xương chậu chưa thể giúp giới nghiên cứu đưa ra lựa chọn cuối cùng giữa hai giả thuyết. Việc xác định chính xác dòng máu của người Homo floresiensis vẫn là thách thức lớn nếu chỉ dựa vào hình thái xương.
Trong tương lai, các phân tích di truyền học tiên tiến như nghiên cứu DNA cổ đại hoặc các chuỗi protein có thể sẽ mang lại câu trả lời thỏa đáng, giúp giải mã trọn vẹn bức màn bí ẩn về nguồn gốc của chủng người tí hon này.