Điều đáng lo ngại là ở giai đoạn đầu, xơ gan thường diễn biến âm thầm, ít biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng, làm giảm hiệu quả điều trị và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh. Vì vậy, việc nhận biết các dấu hiệu sớm và chủ động tầm soát đóng vai trò rất quan trọng.
Phát hiện xơ gan qua các dấu hiệu cảnh báo
Phần lớn người bệnh xơ gan giai đoạn sớm gần như không có triệu chứng đặc hiệu. Một số người chỉ cảm thấy mệt mỏi, giảm sức lao động hoặc chán ăn nhưng thường chủ quan cho rằng đó là biểu hiện của tuổi tác hoặc căng thẳng trong cuộc sống.
Khi tình trạng tổn thương gan tiến triển nặng hơn, người bệnh có thể xuất hiện nhiều triệu chứng rõ rệt như:
- Mệt mỏi kéo dài, suy nhược cơ thể.
- Chán ăn, ăn không ngon miệng.
- Sụt cân không rõ nguyên nhân.
- Đầy bụng, khó tiêu.
- Đau tức vùng hạ sườn phải.
- Buồn nôn hoặc nôn.
Ở giai đoạn muộn hơn, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện đặc trưng của suy giảm chức năng gan như vàng da, vàng mắt, ngứa da, phù chân hoặc bụng to do cổ trướng.
Một số trường hợp còn có những thay đổi về nhận thức và hành vi như giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ, hay quên, ngủ gà hoặc lú lẫn. Đây có thể là dấu hiệu của bệnh não gan - một biến chứng nguy hiểm của xơ gan.
Bên cạnh đó, sự rối loạn nội tiết do gan suy giảm chức năng cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản. Ở phụ nữ, chu kỳ kinh nguyệt có thể trở nên thất thường hoặc mất kinh. Ở nam giới, người bệnh có thể giảm ham muốn tình dục, rối loạn cương dương, thậm chí xuất hiện tình trạng vú to bất thường.
Một số triệu chứng khác cũng cần được lưu ý như:
- Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen do xuất huyết tiêu hóa.
- Nước tiểu sẫm màu.
- Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân.
- Yếu cơ.
- Đau nhức xương khớp.
- Loãng xương hoặc dễ gãy xương.
Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng xuất hiện đầy đủ các triệu chứng trên. Nhiều dấu hiệu cũng có thể gặp ở các bệnh lý khác, vì vậy việc thăm khám chuyên khoa là rất cần thiết để xác định chính xác nguyên nhân.
Xơ gan không hình thành trong thời gian ngắn mà là kết quả của quá trình tổn thương gan kéo dài nhiều năm.
Những người có nguy cơ cao cần tầm soát sớm
Xơ gan không hình thành trong thời gian ngắn mà là kết quả của quá trình tổn thương gan kéo dài nhiều năm. Các nguyên nhân thường gặp dẫn đến xơ gan gồm:
- Uống nhiều rượu bia trong thời gian dài.
- Viêm gan B mạn tính.
- Viêm gan C mạn tính.
- Gan nhiễm mỡ không do rượu.
- Các bệnh gan tự miễn.
- Rối loạn chuyển hóa gây tổn thương gan kéo dài.
Những người thuộc các nhóm nguy cơ trên cần được theo dõi sức khỏe gan định kỳ ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng. Người có tiền sử viêm gan virus, nghiện rượu hoặc mắc các bệnh lý chuyển hóa nên thực hiện khám gan mật định kỳ để phát hiện sớm các tổn thương gan trước khi tiến triển thành xơ gan.
Xét nghiệm giúp phát hiện sớm xơ gan
Hiện nay, nhiều phương pháp hiện đại có thể giúp phát hiện sớm bệnh xơ gan ngay cả khi người bệnh chưa có biểu hiện lâm sàng rõ rệt.
- Xét nghiệm máu
Đây là bước đánh giá ban đầu giúp bác sĩ phát hiện các bất thường liên quan đến chức năng gan. Các chỉ số men gan, bilirubin, albumin, tỷ lệ đông máu hoặc số lượng tiểu cầu có thể phản ánh mức độ tổn thương gan cũng như khả năng hoạt động của cơ quan này. Ngoài ra, xét nghiệm máu còn giúp phát hiện các nguyên nhân gây bệnh như viêm gan B, viêm gan C hoặc các bệnh lý chuyển hóa liên quan.
- Siêu âm và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh
Siêu âm gan là kỹ thuật đơn giản, không xâm lấn và được sử dụng phổ biến trong sàng lọc bệnh gan. Thông qua siêu âm, bác sĩ có thể đánh giá kích thước gan, cấu trúc nhu mô gan, phát hiện tình trạng xơ hóa, cổ trướng hoặc các khối u bất thường. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định chụp cắt lớp vi tính (CT scan) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) để đánh giá chi tiết hơn các tổn thương gan và các biến chứng liên quan.
- Sinh thiết gan
Sinh thiết gan được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán mức độ xơ hóa gan. Mặc dù có độ chính xác cao, sinh thiết gan thường chỉ được chỉ định trong những trường hợp cần thiết khi các phương pháp khác chưa đủ cơ sở để chẩn đoán.
Tóm lại: xơ gan là bệnh lý có thể phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện từ sớm. Do vậy mỗi người nên chủ động khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt là những người thuộc nhóm nguy cơ cao. Việc tầm soát gan mật ít nhất 1 - 2 lần mỗi năm không chỉ giúp phát hiện sớm xơ gan mà còn giúp nhận diện các bệnh lý gan khác ngay từ giai đoạn đầu.
