Lâu nay tồn tại cụm từ - “phạt cho tồn tại”, có nghĩa là khi một công trình xây dựng sai phép bị đội quản lý quy tắc đô thị đến lập biên bản, đáng lẽ ra công trình đó phải bị đình chỉ, thậm chí phải tháo dỡ trả lại nguyên trạng ban đầu. Nhưng người lập biên bản cứ lập, người xây cứ xây. Có công trình xây dựng đến 6 tầng ngay giữa phố thị, với vài lần bị lập biên bản vẫn ngang nhiên hoàn tất công trình.
Hình thức “phạt” cho tồn tại, bây giờ tương đối phổ biến trong các ngành, các lĩnh vực, không chỉ là ngành xây dựng mà ngành giao thông cũng “nóng” lên với vấn đề này. Một lái xe cho biết, một chiếc xe chở quá tải trọng 60 tấn/30 tấn (trọng tải cho phép) lưu hành xuyên Việt là chuyện bình thường; nếu bị phát hiện đáng lẽ ra phải san bớt tải, hay bị tạm giữ phương tiện thì chỉ bị nộp phạt là xe vẫn lưu thông. Các tài xế xe khách, dù “nhồi nhét” khách quá tải bao nhiêu, nhưng họ vẫn qua mặt được lực lượng tuần tra, kiểm soát trên đường và cũng chỉ nộp phạt khi bị phát hiện... là xong! Thực tế, số xe phải sang bớt khách hoặc bị tạm giữ phương tiện là rất ít so với số vi phạm. Có nghĩa là dù bị phạt nhưng cho tồn tại (tức xe vẫn lưu thông) thì yếu tố mất an toàn giao thông cũng không giảm đi. Đây là vấn đề được không ít Ban An toàn giao thông đặc biệt quan tâm và cố gắng khắc phục trong năm An toàn giao thông quốc gia 2012.
Vẫn là vấn đề “nhồi nhét”, chuyện như đã thành thông lệ, cứ vào dịp cuối năm, khi nhu cầu đi lại của người dân tăng cao là chuyện nhà xe hành hành khách lại nóng lên với các vụ vi phạm liên tục bị các lực lượng chức năng bắt giữ và xử lý. Nào là nhồi nhét khách quá số lượng quy định, để khách ngồi cả dưới thùng chở hàng ở gầm xe như chở vật, nào là chặt chém khách không thương tiếc, rồi tai nạn giao thông nghiêm trọng do lái xe chạy nhanh phóng ẩu, đánh nhau tranh giành khách…
Chuyện đó năm nào cũng xảy ra, cảnh sát giao thông tăng cường kiểm tra, kiểm soát, ngành chủ quản thì tăng tuyến, tăng xe, quyết tâm phục vụ tốt… nhưng xem ra chứng nào vẫn tật ấy rất khó sửa. Đem việc này ra mổ xẻ mới hay lỗi cả khách và cả chủ xe. Trong khi chủ xe thì tham tiền mà bất chấp cả luật lệ, khách thì muốn đi nhanh, được việc, ngại chờ lâu và rất ngại vào bến mua vé; cảnh sát giao thông thì phạt “cho tồn tại”, không kiên quyết nên điều tưởng như đơn giản lại hóa ra thành nghịch lý khó sửa cả khách, chủ xe và thể chế quy định.
Đây là nghịch lý mà ai cũng biết, ngành chủ quản và cả cảnh sát giao thông... đều biết nhưng nó cứ tái diễn năm này sang năm khác.
Chúng ta đang hội nhập sâu, toàn diện vào khu vực và quốc tế, để dịch vụ vận tải hành khách phát triển bền vững, văn minh, lịch sự. Bên cạnh đó, mục tiêu lớn hơn về an toàn giao thông là phấn đấu giảm tối thiểu số vụ tai nạn, số người chết và số người bị thương với nhiều giải pháp thiết thực như tập trung tuyên truyền, phổ biến luật về trật tự an toàn giao thông (TTATGT); tăng cường tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm TTATGT... Nhưng thiết nghĩ, nếu tất cả những nghịch lý trên không được giải quyết dứt điểm, các cơ quan chức năng không kiên quyết chấm dứt tình trạng “phạt” cho tồn tại thì trật tự kỷ cương và mục tiêu đề ra rất khó thực hiện.
Quốc Việt