Phận đàn bà sau rặng núi

Ẩn sau những rặng núi cao chót vót của huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La còn nhiều số phận những người đàn bà cam phận sống cảnh chồng chung, những bé gái mang thai khi còn là trẻ em. Đây là một phần hệ lụy của buôn bán ma túy gây ra, mà đàn bà của cái huyện cam khó nhất Sơn La này phải gánh chịu. 

Lấy vợ hai, vợ ba, hay bao nhiêu vợ cũng có, vì đàn bà trên này, chồng bị tử hình, tù chung thân vì buôn mà tuý nhiều lắm mà. Cán bộ cứ ở đây một tuần là tao kiếm được cho một đám ngon lành, đảm bảo mà không tốn kém đâu. Lời gạ gẫm của một lão ma men người Mông ở bản Huổi Tao, xã Chiềng Cang, huyện Sông Mã, Sơn La, làm nhiều người phải giật mình tự hỏi sao lạ vậy? 

Vô tư “sắm” vợ hai

Đến ngày hôm nay, Chin vẫn không tin là chồng bỏ mình. Khi Chin mới ở tuổi trăng rằm, đẹp như bông hoa rừng giữa đại ngàn. Anh Páo yêu Chin say đắm. Mối tình đẹp của Chin là niềm mong ước của bao người. 20 mùa trăng, mùa rẫy đã trôi qua . Bị coi là hiếm hoi nhưng cũng có với nhau 4 mặt con. Tình nghĩa phu thê tưởng là vững như mấy dãy núi đá, không gì chia tách họ được. Vậy mà đùng một cái chẳng nói chẳng rằng, Páo mất tích 2 ngày, rồi kéo luôn người đàn bà về nhà đóng cửa ngủ mấy hôm. Khi “gạo đã nấu thành cơm”, Páo mời họ hàng tới đánh chén nói là vợ hai. Theo lý giải của Chin thì sau bao mùa nương, thân đàn bà phải làm như con trâu, con ngựa. Không còn cái eo thon, cái ngực nở nữa  nên nó chán. Bây giờ Chin chỉ có mỗi việc ăn rồi đi làm quần quật thôi, về nhà như một cái bóng, gà lên chuồng là phải dọn ổ nằm một mình. Chẳng thấy Páo đoái hoài gì nữa. 

Mẹ con chị Vàng Thị Lanh bị bỏ rơi.

Chạng vạng chiều, đang ngồi nói chuyện với Chin thì Páo về. Mới ngoài bốn mươi nhưng Páo còn phong độ lắm. Vòm ngực nổi cuồn cuộn như trai bản độ đôi mươi. Páo khoe: "Tao được thế này là nhờ có vợ mới đấy", rồi lý luận: "Cây lim, cây nghiến trên rừng còn sức sống thì tán phải lan rộng. Mình cũng vậy thôi mà. Còn sức thì mình phải lấy vợ hai". Páo còn kể cái phong tục của các cụ, "kéo vợ" hai về nhà vẫn ở chung được đấy thôi. Nghe Páo nói vậy, Chin chẳng nói nửa lời, chỉ còn biết thái hết cây chuối rồi mang ra đổ vào máng cho mấy con lợn đang kêu eng éc đòi ăn.

Ông Thào A So, trưởng bản Huổi Tao, đầu đã hai thứ tóc, con cháu đông đàn dài lũ rồi. Đáng nhẽ ở tuổi này ông phải làm gương cho bọn trẻ. Vậy mà ông vẫn “đua đòi” đi lấy vợ hai. Người vợ hai của ông còn bé. Ông khoe: "Nó trẻ bằng đứa con đầu của mình. Mình còn khỏe mà,  còn khối đàn bà thích mình nữa, nhưng mình chỉ chọn đứa trẻ nhất thôi ". Mặc cho lũ con ngăn cản, ngay cả  lãnh đạo xã cũng phản đối, nhưng ông vẫn say men tình mà bỏ ngoài tai, lại còn thách thức nếu xã mà còn ngăn cấm thì trả lại chức trưởng bản cho xã để được toàn tâm sống cùng vợ hai.

Ngay cả đội ngũ được gọi là trí thức ở vùng này, cũng tự cho mình có quyền bắt thêm vợ, đó là thầy giáo Lò Văn Đảng, ở trường Mường Lầm cũng tự "sắm" cho mình một cô vợ hai. Ông đã có mấy mặt con lại sắp về hưu rồi. Không hiểu sao mà  vẫn  hùng  hục "chinh phục" thêm một sơn nữ nữa. Hôm ông "kéo" vợ về, ông ra chợ mua vài cân thịt rồi tổ chức liên hoan. Ông giới thiệu với bạn bè, hàng xóm. Nhà có người mới, nhiều người đến đánh chén thấy người lạ tưởng là con nuôi thầy Đảng. Nhưng khi đã ngà ngà hơi men, thầy giáo và cô gái trẻ chui tọt vào buồng trong, đóng chặt cửa để động phòng. Lúc đó khách khứa mới té ngửa ra đó là cô vợ mới toanh của thầy giáo.

Cam phận buông xuôi

Chị Tòng Thị Ăn - Chủ tịch Hội phụ nữ xã Huổi Một, đưa cho tôi bản danh sách ghi rõ những người vi phạm Luật Hôn nhân gia đình của xã. Mới thống kê sơ sơ cũng đến 12 vị đã công khai có vợ hai. Người trẻ nhất là Giàng Bả Cha, 35 tuổi ở bản Hợp Tiến, còn già nhất là Giàng Bả Lệnh, 70 tuổi ở bản Bá Thong. Chị Ăn cho biết: Hầu hết ở những gia đình có vợ hai đều xảy ra mâu thuẫn, người chồng đánh đập vợ cả. Nhiều bà vợ cũng không bằng lòng để chồng mình lấy thêm vợ nữa, như chị Vàng Thị Lanh, bản Hội Hợp, đã bị chồng đánh hàng chục bận. Xã có đến hoà giải, can ngăn nhưng anh chồng lại giở cái lí của người Mông ra nói:  "Hồi tao cưới nó phải mất trâu, mất bò, cả bản ăn, ai cũng biết nó là vợ rồi, giờ tao muốn làm gì là quyền của tao chứ?". Đến cán bộ xã cũng bó tay. Cực chẳng đã, chị Lanh đành phải im lặng, mặc anh chồng đẩy chị và cô con gái 9 tuổi xuống nhà ngang, để dành nhà lớn cho cô vợ bé Vàng Thị Chư. Từ khi có vợ bé, anh Cha cũng bắt chị Lanh ăn riêng, không cho bén mảng lên nhà trên, nhưng  chị vẫn phải còng lưng ra làm nương, để lo sao cho cơm trắng, rượu thơm cho chồng, nếu không thì cứ liệu hồn!  Chỉ có cô con gái nhớ bố quá thỉnh thoảng lò dò lên ngó nghiêng, nhưng nhìn thấy bóng vợ  hai của bố nó lại phải lủi thật nhanh không bị ăn đòn vô lý.

Vợ chồng trẻ con.

Cũng tại bản Hội Hợp,  kể từ khi anh chồng có vợ hai. Chị Vàng Thị Si lúc nào mặt cũng sưng vù lên, vì luôn bị chồng tát, lưng thì vết bầm này chồng lên vết tím khác. Chồng chị rất vũ phu, cứ rượu vào là  hắn nóng mắt, đêm nó  đánh đêm, ngày hắn nện ngày. Nhiều lần không chịu nổi những trận đòn thừa sống thiếu chết, chị Si đã bỏ lên rừng, tìm cây lá ngón, làm một miếng cho nhẹ nợ. Nhưng khi đưa lên miệng, chị lại nghĩ đến 7 đứa con nheo nhóc. Thế là đành phải sống quay về chịu trận.

Rất khó ngăn chặn  

Theo những con số thống kê về số vụ bắt vợ hai mà Hội phụ nữ huyện Sông Mã nắm được ở 3 xã: Mường Lầm, Huổi Một, Chiềng Cang cũng 41 trường hợp. Chị Tòng Thị Tiện - Chủ tịch hội cho biết, đây là những con số do chi hội cơ sở báo cáo. Con số thực tế có thể lớn gấp nhiều lần vì một số xã vùng sâu không thống kê được.

Cuộc sống lam lũ, vất vả.

Nguyên nhân  là vấn đề đăng ký kết hôn ở nhiều xã vùng cao vẫn bị coi nhẹ. Trai gái ưng nhau thì về ở với nhau, từ khi họ chưa đủ tuổi kết hôn. Đặc biệt là với những đôi vợ chồng đã ở cái tuổi ngũ thập - thuộc về thế hệ trước thì không biết đăng ký kết hôn là gì? Do vậy, khi các ông đòi lấy vợ hai thì các bà vợ đuối lý. Hơn nữa, phụ nữ ở đây lại hoàn toàn phụ thuộc kinh tế vào nhà chồng. Do vậy, đa phần họ cam phận sống cảnh "chồng chung", rất ít phụ nữ dám phá bỏ luật tục tìm một cuộc sống mới cho mình. Có những đôi vợ chồng cũng tân tiến, mang đơn ra toà án huyện hẳn hoi để tính chuyện ly dị. Nhưng khi toà hỏi giấy đăng ký kết hôn thì không có, thế là ông chồng được thể tự bỏ vợ, và đương nhiên ra sống vơi vợ hai trẻ hơn đẹp hơn.

Phóng sự của Nguyễn Gia Tưởng