Những ngày gần đây, cụm từ “virus Hanta” xuất hiện dày đặc trên các bản tin y tế quốc tế sau khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều cơ quan kiểm soát dịch bệnh đồng loạt theo dõi một ổ dịch liên quan tàu du lịch MV Hondius. Theo các báo cáo ban đầu, nhiều hành khách mắc bệnh sau hành trình qua khu vực Nam Mỹ và Nam Đại Tây Dương, trong đó đã ghi nhận các ca tử vong.
Điều khiến giới y tế đặc biệt chú ý là các ca bệnh lần này liên quan đến Andes virus – một chủng virus Hanta hiếm hoi từng được ghi nhận có khả năng lây từ người sang người trong điều kiện tiếp xúc rất gần và kéo dài.
Tuy nhiên, WHO cùng nhiều chuyên gia dịch tễ nhấn mạnh virus này không có khả năng lây lan mạnh như COVID-19.
Hai nhóm bệnh nguy hiểm từ virus Hanta là gì
Virus Hanta là nhóm virus có nguồn gốc từ động vật gặm nhấm, đặc biệt là chuột. Người nhiễm bệnh chủ yếu do tiếp xúc với nước tiểu, phân, nước bọt của chuột mang mầm bệnh hoặc hít phải bụi khí chứa virus phát tán từ chất thải khô của chuột trong kho, nhà bỏ hoang, khu vực ẩm thấp, nơi chứa lương thực.
Các chuyên gia truyền nhiễm cho biết virus Hanta không phải là virus mới. Bệnh đã được ghi nhận nhiều năm tại châu Mỹ, châu Âu và một số khu vực châu Á. Tuy nhiên, số ca bệnh thường không lớn nên ít được chú ý rộng rãi.
Virus này có thể gây ra hai nhóm bệnh nguy hiểm:
- Hội chứng phổi do virus Hanta (HPS) – tổn thương phổi, suy hô hấp cấp
- Sốt xuất huyết kèm hội chứng suy thận (HFRS) – tổn thương thận và rối loạn đông máu
Trong đó, hội chứng phổi do Hanta được đánh giá đặc biệt nguy hiểm vì có thể diễn tiến cực nhanh chỉ sau vài ngày.
Chuột và chất thải của động vật gặm nhấm là nguồn lây chính của virus Hanta sang người.
Virus Hanta lây như thế nào?
Con đường lây chủ yếu vẫn là từ chuột sang người. Các tình huống nguy cơ cao gồm:
- Dọn kho lâu ngày có chuột trú ẩn
- Quét dọn nhà đóng kín lâu ngày
- Tiếp xúc thực phẩm bị chuột cắn phá
- Hít phải bụi chứa virus
- Bị chuột cắn hoặc chạm tay vào chất thải của chuột rồi đưa lên mắt, mũi, miệng
WHO cho biết việc lây từ người sang người là rất hiếm và chủ yếu ghi nhận ở biến thể Andes virus tại Nam Mỹ. Nguy cơ này thường liên quan tiếp xúc gần kéo dài, chăm sóc bệnh nhân hoặc sống chung trong không gian kín.
Các chuyên gia dịch tễ nhận định virus Hanta khó tạo thành đại dịch toàn cầu vì tốc độ lây thấp hơn nhiều so với các virus đường hô hấp như SARS-CoV-2 hay cúm mùa.
Triệu chứng dễ nhầm với cúm thường
Điểm đáng lo là giai đoạn đầu của bệnh rất giống cúm hoặc cảm lạnh thông thường. Người bệnh thường xuất hiện:
- Sốt
- Đau đầu
- Mệt mỏi
- Đau cơ
- Ớn lạnh
- Buồn nôn, tiêu chảy hoặc đau bụng
Sau vài ngày, một số trường hợp chuyển nặng nhanh với các biểu hiện:
- Ho khan
- Tức ngực
- Khó thở
- Thở nhanh
- Tụt huyết áp
- Suy hô hấp cấp
Trên đây chính là điểm khiến virus Hanta nguy hiểm. Nhiều người nghĩ chỉ bị cúm thông thường nên chủ quan, đến khi khó thở mới nhập viện thì bệnh đã tiến triển nặng.
Nhân viên y tế kiểm tra khu vực cách ly liên quan ổ dịch virus Hanta trên tàu du lịch quốc tế năm 2026.
Phân biệt virus Hanta với cúm thường
Dù có biểu hiện ban đầu tương tự, bệnh do virus Hanta thường có một số đặc điểm khác biệt:
| Đặc điểm | Virus Hanta | Cúm thường |
|---|---|---|
| Nguồn lây | Chủ yếu từ chuột | Từ người sang người |
| Thời gian ủ bệnh | 2–8 tuần | 1–4 ngày |
| Triệu chứng tiêu hóa | Thường gặp | Ít gặp hơn |
| Khó thở nặng | Có thể xuất hiện nhanh | Thường nhẹ hơn |
| Nguy cơ suy hô hấp | Cao | Thấp hơn |
| Điều trị đặc hiệu | Chưa có | Có thuốc kháng virus cho một số trường hợp |
Việt Nam có nguy cơ không?
Theo cơ quan y tế Việt Nam, hiện chưa ghi nhận ca bệnh virus Hanta trong nước, nhưng ngành y tế đã phát đi cảnh báo tăng cường giám sát sau các ca bệnh quốc tế.
Bộ Y tế yêu cầu các địa phương theo dõi người nhập cảnh từ vùng có dịch, tăng cường giám sát tại cửa khẩu và cảnh báo nguy cơ lây nhiễm liên quan động vật gặm nhấm.
Các chuyên gia cho rằng Việt Nam không phải khu vực lưu hành mạnh của chủng Andes virus, nhưng nguy cơ sporadic (ca bệnh rải rác) vẫn tồn tại nếu điều kiện vệ sinh môi trường kém, nhiều chuột sinh sống hoặc có nguồn bệnh xâm nhập từ nước ngoài.
Người sống ở khu vực nông thôn, nhà kho, trang trại, nơi chứa nông sản hoặc thường xuyên tiếp xúc môi trường có chuột cần đặc biệt chú ý.
Làm gì để phòng bệnh?
Hiện chưa có vaccine phổ biến và cũng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho virus Hanta. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn và hồi sức tích cực.
Các bác sĩ khuyến cáo:
- Giữ vệ sinh nhà cửa, kho chứa.
- Không quét khô nơi có phân chuột.
- Đeo khẩu trang, găng tay khi dọn kho lâu ngày.
- Diệt chuột và hạn chế chuột xâm nhập nhà ở.
- Bảo quản thực phẩm kín.
- Đi khám sớm nếu sốt, đau cơ kèm khó thở sau khi tiếp xúc môi trường có chuột.
WHO hiện đánh giá nguy cơ lây lan cộng đồng của đợt bùng phát 2026 ở mức thấp, nhưng việc giám sát vẫn được duy trì do bệnh có thời gian ủ bệnh kéo dài và khả năng diễn tiến nặng nhanh ở một số trường hợp.
