Theo quy định, người bệnh mắc sốt rét bao gồm những người bệnh xác định mắc sốt rét và người bệnh sốt rét lâm sàng. Mặc dù hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh sốt rét đã được tập huấn nhưng một số cán bộ trạm y tế xã chưa nắm vững được các đặc điểm để chẩn đoán sốt rét lâm sàng.
Trong hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh sốt rét của Bộ Y tế quy định, việc xác định ca bệnh sốt rét và thống kê người bệnh mắc sốt rét bao gồm những người bệnh được xác định mắc sốt rét và người bệnh sốt rét lâm sàng.
Người bệnh được xác định mắc sốt rét là người có ký sinh trùng sốt rét ở trong máu. Khi xét nghiệm lam máu soi bằng kính hiển vi phát hiện ký sinh trùng sốt rét thể vô tính hoặc thử nghiệm bằng test chẩn đoán nhanh có kết quả dương tính.
Người bệnh sốt rét lâm sàng còn được gọi là người nghi ngờ mắc sốt rét khi chưa được xét nghiệm máu hoặc xét nghiệm máu có kết quả âm tính với ký sinh trùng hay chưa có kết quả xét nghiệm nhưng có đủ 4 đặc điểm cần thiết cần phải xác định rõ:
- Người bệnh bị sốt với triệu chứng điển hình của cơn sốt rét qua 3 giai đoạn: rét run, sốt và ra mồ hôi; hoặc có triệu chứng không điển hình của cơn sốt rét như sốt không thành cơn, người bệnh chỉ thấy ớn lạnh, gai rét, nhiệt độ đo được ở nách bằng hoặc trên 37oC hay sốt cao liên tục, sốt dao động. Người bệnh có sốt trong 3 ngày gần đây.
- Khi người bệnh bị sốt nhưng không tìm thấy các nguyên nhân gây sốt khác.
- Người bệnh đang ở hoặc qua lại vùng sốt rét lưu hành, có tiền sử mắc sốt rét trong 2 năm gần đây.
- Khi nghi ngờ người bệnh bị mắc bệnh sốt rét có thể điều trị thử, nếu trong 3 ngày đầu điều trị bằng thuốc sốt rét, bệnh có đáp ứng tốt.
Ở các cơ sở y tế, nếu xét nghiệm lam máu phát hiện được ký sinh trùng hoặc thử nghiệm test chẩn đoán nhanh cho kết quả dương tính thì cơ sở xác định bệnh rất dễ dàng. Trên thực tế, việc xét nghiệm lam máu với kết quả trả lời tùy thuộc vào chất lượng của xét nghiệm viên nên có thể có những sai sót làm cho chẩn đoán bị nhầm lẫn. Vì vậy muốn chẩn đoán khẳng định sốt rét lâm sàng, cán bộ y tế phải tuân thủ việc xem xét 4 đặc điểm cần thiết đã nêu ở trên, không nên vội vàng kết luận và đưa vào thống kê báo cáo sốt rét.
Ngoài ra, ở một số ít cơ sở y tế, nhân viên y tế khi cấp thuốc tự điều trị cho các đối tượng vào vùng sốt rét lưu hành nặng hoặc ra khỏi khu vực được bảo vệ trên 1 tuần như đi rừng, ngủ rẫy, qua lại biên giới vùng sốt rét ... cũng đã thống kê vào số bệnh nhân sốt rét lâm sàng để báo cáo số thuốc đã sử dụng với tuyến trên.
Như vậy, sốt rét tăng có thể do chẩn đoán sai sốt rét lâm sàng hoặc tăng do thống kê báo cáo không đúng từ những đối tượng được cấp thuốc tự điều trị. Các cơ sở y tế cần quan tâm đến vấn đề này để nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị bảo đảm yêu cầu, đạt hiệu quả tốt.
TTƯT. BS. Nguyễn Võ Hinh