Tuy nhiên, không ít người gọi chung mọi dấu hiệu liên quan là "logo Chữ thập đỏ". Cách gọi này chưa chính xác, bởi biểu tượng Chữ thập đỏ và biểu trưng Hội Chữ thập đỏ Việt Nam có mối liên hệ chặt chẽ nhưng không đồng nhất, với ý nghĩa và phạm vi sử dụng riêng.
Theo Sổ tay Biểu tượng Chữ thập đỏ của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, biểu tượng Chữ thập đỏ là hình chữ thập màu đỏ trên nền trắng. Đây là một trong những biểu tượng được luật nhân đạo quốc tế bảo hộ, có hai chức năng cơ bản là bảo vệ và nhận diện.
Biểu tượng được sử dụng với mục đích bảo vệ trong những trường hợp được pháp luật cho phép, đặc biệt trong xung đột vũ trang, nhằm giúp nhận biết những người, cơ sở và phương tiện được hưởng sự bảo vệ theo luật nhân đạo quốc tế. Với mục đích nhận diện, biểu tượng được sử dụng để thể hiện mối liên hệ với Phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế hoặc một Hội quốc gia. Hai mục đích này khác nhau về chức năng và điều kiện sử dụng, không chỉ ở kích thước hay cách thể hiện.
Vì vậy, biểu tượng Chữ thập đỏ không phải là hình ảnh minh họa thông thường để tùy ý sử dụng cho mọi hoạt động y tế, từ thiện hay chăm sóc sức khỏe.
Biểu trưng Hội Chữ thập đỏ Việt Nam có gì khác?
Biểu trưng Hội Chữ thập đỏ Việt Nam là dấu hiệu nhận diện của chính Hội. Biểu trưng được xây dựng trên nền tảng biểu tượng Chữ thập đỏ, kết hợp với các chi tiết đồ họa và tên tổ chức, nhằm thể hiện bản sắc và đặc trưng của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam.
Các chi tiết đồ họa trong biểu trưng góp phần thể hiện bản sắc dân tộc, truyền thống nhân ái và đặc trưng của Hội. Khi giới thiệu ý nghĩa cụ thể của từng thành phần, cần căn cứ vào mẫu biểu trưng và phần thuyết minh chính thức trong tài liệu hướng dẫn nhận diện của Hội.
Có thể hiểu đơn giản, biểu tượng Chữ thập đỏ là thành phần cốt lõi, còn biểu trưng Hội Chữ thập đỏ Việt Nam là tổng thể nhận diện của Hội, trong đó biểu tượng Chữ thập đỏ giữ vị trí quan trọng.
Điểm giống nhau giữa hai dấu hiệu là hình chữ thập đỏ trên nền trắng, cũng là yếu tố dễ gây nhầm lẫn. Tuy nhiên, biểu trưng của Hội có thêm các thành phần đồ họa và tên tổ chức, giúp công chúng nhận biết cụ thể Hội Chữ thập đỏ Việt Nam.
Không phải hoạt động nhân đạo nào cũng được sử dụng Chữ thập đỏ
Sự khác biệt giữa hai dấu hiệu không chỉ nằm ở thiết kế mà còn liên quan trực tiếp đến cách sử dụng trong thực tế.
Trong các hoạt động do Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tổ chức hoặc phối hợp thực hiện, biểu trưng của Hội có thể được sử dụng để nhận diện tổ chức, với điều kiện bảo đảm đúng mục đích, mẫu thiết kế và hướng dẫn sử dụng. Việc sử dụng riêng biểu tượng Chữ thập đỏ trên trang phục, phương tiện hoặc vật dụng phải tuân thủ các quy định tương ứng, không đồng nhất với việc sử dụng biểu trưng của Hội.
Doanh nghiệp hoặc đơn vị tổ chức khám bệnh miễn phí không mặc nhiên được sử dụng biểu tượng Chữ thập đỏ trong logo, trên trang phục, phương tiện hoặc tài liệu quảng cáo chỉ vì hoạt động có mục đích nhân đạo. Việc sử dụng phải thuộc trường hợp được pháp luật cho phép và đáp ứng các điều kiện áp dụng. Mục đích tốt đẹp không đồng nghĩa với quyền sử dụng biểu tượng Chữ thập đỏ.
Trong hoạt động tài trợ, logo của nhà tài trợ cần được phân biệt rõ với biểu trưng của Hội. Việc sử dụng biểu trưng phải tuân thủ mẫu thiết kế và hướng dẫn nhận diện của Hội; không tự ý thay đổi màu sắc, tỷ lệ, cấu trúc hoặc ghép thêm chi tiết làm sai lệch mẫu chuẩn. Đồng thời, không sử dụng riêng hình chữ thập đỏ để tạo dấu hiệu mới gây nhầm lẫn hoặc trái quy định về bảo hộ biểu tượng.
Tránh nhầm biểu tượng nhân đạo với biểu tượng minh họa y tế
Trong truyền thông, hình chữ thập đỏ đôi khi được sử dụng làm hình minh họa cho bệnh viện, xe cấp cứu hoặc các chiến dịch y tế vì bị nhầm là biểu tượng chung của ngành y. Cách sử dụng này có thể khiến công chúng hiểu sai về ý nghĩa và chức năng của biểu tượng.
Một nhầm lẫn khác là cho rằng biểu trưng Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đồng nghĩa với biểu tượng bảo vệ. Việc một cá nhân hoặc phương tiện mang biểu trưng Hội Chữ thập đỏ Việt Nam trong thời bình không đồng nghĩa với việc cá nhân hoặc phương tiện đó đương nhiên được hưởng quy chế bảo vệ theo luật nhân đạo quốc tế trong xung đột vũ trang. Việc sử dụng biểu tượng với mục đích bảo vệ phải đáp ứng các điều kiện theo Công ước Geneva, các nghị định thư bổ sung có liên quan và quy định pháp luật áp dụng.
Chức năng nhận diện tổ chức và chức năng bảo vệ trong xung đột vũ trang là hai vấn đề khác nhau. Việc sử dụng biểu tượng với mục đích nhận diện phải bảo đảm không gây nhầm lẫn với biểu tượng dùng cho mục đích bảo vệ.
Điều này càng quan trọng khi hoạt động Chữ thập đỏ xuất hiện trên nhiều nền tảng, từ biển hiệu, đồng phục, phương tiện đến website, mạng xã hội và sản phẩm truyền thông. Chỉ một thao tác thiết kế tưởng nhỏ, như tách riêng hình chữ thập đỏ từ biểu trưng để đặt lên sản phẩm thương mại, cũng có thể gây hiểu nhầm về chủ thể hoặc mối liên hệ với Hội.
Đối với cơ quan báo chí và đơn vị truyền thông, sử dụng đúng biểu trưng Hội Chữ thập đỏ Việt Nam giúp xác định rõ chủ thể tổ chức hoặc tham gia hoạt động. Trong khi đó, hình ảnh biểu tượng Chữ thập đỏ cần được sử dụng phù hợp với mục đích và bối cảnh, không biến thành hình minh họa chung cho mọi vấn đề y tế, bệnh viện hay cứu trợ.
Việc sử dụng các biểu tượng Chữ thập đỏ, Trăng lưỡi liềm đỏ và Pha lê đỏ được điều chỉnh bởi luật nhân đạo quốc tế và các quy định pháp luật có liên quan. Tại Việt Nam, Điều 14 và Điều 15 Luật Hoạt động Chữ thập đỏ số 11/2008/QH12 quy định về biểu tượng Chữ thập đỏ và việc sử dụng biểu tượng; khoản 7 Điều 6 nghiêm cấm hành vi sử dụng biểu tượng Chữ thập đỏ trái pháp luật. Việc sử dụng biểu tượng trong xung đột vũ trang còn phải tuân thủ các Công ước Geneva và nghị định thư bổ sung có liên quan mà Việt Nam là thành viên.
Vì vậy, khi nhìn thấy hình chữ thập đỏ trên nền trắng, cần đặt ra những câu hỏi: Đây là biểu tượng Chữ thập đỏ hay biểu trưng Hội Chữ thập đỏ Việt Nam? Được sử dụng nhằm bảo vệ hay nhận diện? Ai đang sử dụng và trong hoàn cảnh nào?
Hiểu đúng sự khác biệt giữa biểu tượng Chữ thập đỏ và biểu trưng Hội Chữ thập đỏ Việt Nam là cơ sở để sử dụng đúng quy định, bảo vệ ý nghĩa nhân đạo và tránh gây nhầm lẫn cho công chúng. Mỗi dấu hiệu có chức năng và phạm vi sử dụng riêng, cần được tôn trọng trong hoạt động thực tiễn cũng như trong truyền thông.
PV
