Phạm Thành - “ông vua” kỹ thuật buồng tối

Nói đến nghệ sĩ nhiếp ảnh Phạm Thành, giới nhiếp ảnh nghệ thuật cả nước đều biết bởi ông là cán bộ cựu trào của Ban sáng tác triển lãm Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Việt Nam.

Phạm Thành xuất thân là nông dân, có điều may mắn, ông là người con của làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá - Kim Chung - Hoài Đức (Hà Nội).

Ngày trước, khi kỹ thuật làm ảnh chưa phát triển, chưa có phim màu, giấy làm ảnh màu và dù sau này tuy có nhưng phần mềm ứng dụng kỹ thuật photoshop chưa được du nhập vào Việt Nam thì việc tráng phim, làm ảnh, phóng ảnh, đặc biệt là ảnh đen trắng vẫn là thủ công. Đôi bàn tay thợ ngày ấy là yếu tố góp phần quyết định rất lớn cho sự ra đời của một tấm ảnh. Ngay từ khâu đầu tiên, tráng phim cũng phải biết lúc người chụp, ánh sáng thế nào, để pha thuốc. Hóa chất là cố định nhưng công thức pha chế, kê đơn gia giảm ra sao lại là do con người quyết định. Tráng phim, phóng ảnh thủ công phải che chắn thế nào... đấy chính là thể hiện trình độ của kỹ thuật buồng tối. Rồi khi chấm sửa ảnh, để giải quyết vết bụi, vết xước, những tàn hương, trứng cá, những vết nhăn, vết loang trên mặt... nhưng vẫn giữ được nét riêng, giữ được cái hồn của ảnh, đó là cả một nghệ thuật của đôi bàn tay.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Phạm Thành.

Năm 1968, Phạm Thành được mời về công tác tại Ban sáng tác triển lãm - Hội NSNA - Việt Nam đặc trách làm “Buồng tối kỹ thuật ảnh đen trắng”. Thời chống chiến tranh phá hoại, tấm phim do Phan Thoan chụp ở Quảng Bình cũng được đem ra Hà Nội để ông phóng ảnh, đó là tác phẩm O du kích nhỏ, rồi Từ thần sấm xuống xe trâu của Văn Bảo cũng vậy, qua bàn tay ông làm ra hàng trăm, hàng ngàn tấm ảnh để in trên báo chí và đem đi quốc tế làm công tác đối ngoại, tuyên truyền. Rồi Nữ dân quân của Nguyễn Đình Ưu, Cảnh giác của Mai Nam, Sự trừng phạt đích đáng của Quang Văn... Phạm Thành đã góp phần nâng cao mỹ thuật của tác phẩm ảnh đó, và những năm vừa qua, đa số những tác giả trong số này được nhận Giải thưởng Nhà nước, Giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT, bởi chính từ những tác phẩm nhiếp ảnh trên. Có thể nói nhiều bức ảnh đen trắng của một thế hệ NSNA có tên tuổi của miền Bắc trước đây như Võ An Ninh, Đinh Đăng Định, Đỗ Huân, Lê Vượng, Nguyễn Nhưng, Xuân Liễu... đều qua bàn tay chăm chút của nghệ sĩ Phạm Thành để được trường tồn với thời gian. Từ ngày ấy, giới nhiếp ảnh đã tôn vinh ông là cây đại thụ số 1 ở miền Bắc về kỹ thuật buồng tối ảnh đen trắng.

Năm 2006, vào dịp kỷ niệm 60 năm Ngày toàn quốc kháng chiến và 62 năm Ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam, Ban liên lạc chiến sĩ quyết tử Liên khu II Hà Nội - Trung đoàn Thủ đô chọn lọc 145 ảnh từ 500 bức ảnh sưu tầm được để chuẩn bị làm triển lãm. Trải qua hơn nửa thế kỷ, các bức ảnh đã quá cũ, ố vàng, hư hỏng nhiều, có ảnh không rõ mặt người, có ảnh lại quá nhỏ... Ban tổ chức đã tìm đến, đề nghị Phạm Thành và được ông phục chế, bằng cách phóng ra nhiều lần, mỗi lần phóng là một lần chấm sửa, cho đến lúc những đường nét hiện ra đúng với nguyên mẫu, sinh động.

Không chỉ là người thợ - mà lại là thợ bậc thầy, Phạm Thành còn là NSNA, trở thành hội viên Hội NSNA Việt Nam từ năm 1978. Ông từng có tác phẩm Rau đầu mùa, giải thưởng ảnh nghệ thuật Liên Xô năm 1970; Trong phòng thí nghiệm, giải thưởng Biphôta CHDC Đức 1971, Trên công trường thủy nông Bắc Hưng Hải, giải thưởng ảnh nghệ thuật ở Hunggari và một số ảnh trưng bày triển lãm trong nước.

Không chỉ lớp hậu sinh mà nhiều nhà nhiếp ảnh cùng thời với Phạm Thành coi ông là người có đôi “bàn tay vàng”, có người lại tôn vinh ông là “ông vua” kỹ thuật buồng tối. Đã bước vào ngưỡng tám mươi, nhưng ông vẫn rất nhanh nhẹn, với dáng vẻ hào hoa sẵn có, nụ cười luôn hồ hởi.

Với công lao cống hiến cho nhiếp ảnh, Phạm Thành được tặng thưởng Huy chương vì sự nghiệp VHNT - Việt Nam, Huy chương vì sự nghiệp nhiếp ảnh nghệ thuật Việt Nam.

Nguyễn Ngọc Phan