Nhưng dù ở vị trí nào, mạch xuyên suốt trong hành trình nghề nghiệp của ông vẫn là sự an toàn của người bệnh và việc đào tạo những thế hệ thầy thuốc tiếp nối.
Trong phòng mổ, có một khoảnh khắc người bệnh khép mắt lại. Từ thời điểm ấy, họ không còn biết những gì đang diễn ra quanh mình. Ánh đèn phẫu thuật vẫn sáng. Những thông số trên màn hình monitor vẫn liên tục thay đổi. Ca mổ bắt đầu. Và cũng từ khoảnh khắc ấy, trách nhiệm của người bác sĩ gây mê hồi sức trở nên đặc biệt nặng nề.
Người bệnh có thể nhớ bác sĩ đã phẫu thuật cho mình, nhớ vết mổ, nhớ ngày xuất viện. Nhưng ít người biết rõ người đã đứng phía đầu bàn mổ, theo dõi từng nhịp tim, hơi thở, huyết áp, độ mê... để đưa họ đi qua cuộc phẫu thuật an toàn.
PGS.TS.BS Nguyễn Văn Chinh đã dành phần lớn hành trình nghề nghiệp của mình trong một không gian như thế. Một nghề mà thành công đôi khi được nhận biết bằng điều tưởng như rất bình thường: người bệnh tỉnh lại sau cuộc mổ.
PGS.TS.BS Nguyễn Văn Chinh và các đồng nghiệp sau ca gây mê.
Hơn 27 năm ít khi đứng ở phía trước
Năm 1998, bác sĩ Nguyễn Văn Chinh bắt đầu công tác tại Khoa Gây mê hồi sức, Bệnh viện Bình Dân, TP.HCM. Năm 2008, ông chuyển về Đại học Y Dược TP.HCM và tiếp tục gắn bó với chuyên ngành gây mê hồi sức, đồng thời đảm nhiệm công tác giảng dạy, nghiên cứu và quản lý.
Từ một bác sĩ trực tiếp làm chuyên môn, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí như Phó Trưởng Bộ môn, Trưởng Bộ môn Gây mê hồi sức; lãnh đạo Khoa Điều dưỡng – Kỹ thuật y học; tham gia hoạt động chuyên môn tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM. Từ tháng 3/2024, ông đảm nhiệm chức vụ Phó Hiệu trưởng Đại học Y Dược TP.HCM.
Tính đến nay, PGS.TS.BS Nguyễn Văn Chinh có hơn 27 năm công tác, trong đó khoảng 22 năm trực tiếp làm chuyên môn kỹ thuật y tế. Những con số hành chính ấy chỉ tóm tắt được thời gian. Phía sau chúng là hàng nghìn ngày đứng trong phòng mổ, những ca bệnh cần sự tập trung cao độ và một nguyên tắc gần như tuyệt đối của gây mê hồi sức: không được phép chủ quan trước bất kỳ biến động nào của người bệnh.
Đặc thù của gây mê hồi sức khiến người bác sĩ luôn làm việc trong trạng thái phải quan sát liên tục. Liều thuốc phải phù hợp. Độ mê phải đủ. Hô hấp, tuần hoàn và những chức năng sống quan trọng phải được kiểm soát trong suốt quá trình phẫu thuật. Khi xảy ra bất thường, quyết định phải được đưa ra nhanh và chính xác. Nếu phẫu thuật viên tập trung vào vùng tổn thương cần can thiệp, người bác sĩ gây mê hồi sức giữ một trọng trách khác: duy trì sự ổn định của toàn bộ cơ thể người bệnh trong suốt cuộc mổ. Bởi vậy, nghề này mang trong mình một nghịch lý: khi người bệnh ngủ sâu nhất cũng là lúc người thầy thuốc phải tỉnh táo nhất.
Từ phòng mổ đến câu hỏi: Làm sao để người bệnh được gây mê an toàn hơn?
Nhiều năm làm lâm sàng đưa Nguyễn Văn Chinh đến một câu hỏi tưởng đơn giản nhưng không dễ trả lời: Người bệnh cần được gây mê sâu đến mức nào là phù hợp?
Mê quá nông có thể không bảo đảm yêu cầu của cuộc phẫu thuật. Nhưng mê quá sâu cũng không phải lựa chọn tối ưu. Mỗi người bệnh có tuổi tác, thể trạng, bệnh nền và khả năng đáp ứng thuốc khác nhau. Vì vậy, gây mê không thể chỉ là câu chuyện của một liều thuốc áp dụng giống nhau cho mọi trường hợp.
Từ thực tiễn ấy, ông cùng các cộng sự triển khai nghiên cứu "Kiểm soát tình trạng thay đổi độ sâu trong gây mê bằng phương pháp trí tuệ nhân tạo", được nghiệm thu năm 2020. Nghiên cứu hướng tới việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ nhận diện sự thay đổi trạng thái gây mê, qua đó giúp bác sĩ có thêm cơ sở đánh giá và điều chỉnh mức độ gây mê phù hợp với từng người bệnh. Nếu bỏ qua những thuật ngữ kỹ thuật, đích đến của nghiên cứu rất cụ thể: tăng thêm một lớp an toàn cho người bệnh trên bàn mổ.
Những cuốn sách do ông chủ biên.
Việc theo dõi độ sâu gây mê dựa trên các thông số khách quan có thể hỗ trợ bác sĩ điều chỉnh thuốc phù hợp hơn, hạn chế tình trạng gây mê quá nông hoặc quá sâu, góp phần giảm nguy cơ thức tỉnh trong phẫu thuật, rút ngắn thời gian hồi tỉnh và nâng cao chất lượng chăm sóc.
Kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng trong thực hành, góp phần chuẩn hóa quy trình theo dõi độ mê bằng điện não số hóa; đồng thời được chuyển giao thông qua đào tạo, giáo trình và các công bố khoa học. Đó cũng là một cách khác để người bác sĩ bảo vệ người bệnh. Không chỉ bằng kinh nghiệm của đôi tay và sự tỉnh táo trong từng ca mổ, mà bằng nghiên cứu để những ca gây mê sau đó ngày càng an toàn hơn.
COVID-19 đưa người thầy thuốc ra khỏi giới hạn của một chuyên ngành...
Rồi đại dịch COVID-19 xuất hiện. Trong những tháng ngày đặc biệt ấy, ranh giới giữa các chuyên ngành y khoa trở nên nhỏ hơn nhu cầu cấp bách của cộng đồng. BS Nguyễn Văn Chinh cũng bước ra khỏi phạm vi quen thuộc của phòng mổ. Ông tham gia Ban Chỉ đạo phòng, chống dịch COVID-19 của Đại học Y Dược TP.HCM; cùng tập thể lãnh đạo triển khai nhiều hoạt động chuyên môn phục vụ phòng, chống dịch.
Trong giai đoạn triển khai tiêm vaccine phòng COVID-19 trên diện rộng, ông làm trưởng nhóm điều hành và tham gia xây dựng tài liệu hướng dẫn kỹ thuật tiêm vaccine cũng như hướng dẫn xử trí sau tiêm. Phối hợp với HCDC và Sở Y tế TP.HCM, đơn vị đã tổ chức 3 đợt tập huấn trực tuyến cho hơn 10.410 nhân viên y tế về các nội dung liên quan. Con số hơn 10.000 người không chỉ nói lên quy mô của những lớp tập huấn. Mỗi nhân viên y tế sau đó trở về bệnh viện, trung tâm y tế hay điểm tiêm chủng của mình. Kiến thức vì thế tiếp tục được chuyển đến nhiều người hơn nữa.
Những cuốn sách do ông chủ biên.
Trong một hoạt động khác, đơn vị phối hợp với Viện Pasteur TP.HCM triển khai xét nghiệm Realtime PCR SARS-CoV-2 trên các xe xét nghiệm lưu động. Mỗi xe có khả năng xử lý trung bình khoảng 1.000 mẫu mỗi ngày, góp phần hỗ trợ năng lực xét nghiệm và giảm tải cho hệ thống y tế trong giai đoạn dịch bệnh căng thẳng. Bây giờ, những con số ấy có thể đọc qua rất nhanh. Nhưng trong những ngày thành phố giữa tâm dịch, mỗi mẫu xét nghiệm là một con người đang chờ kết quả. Mỗi kết quả có thể dẫn tới một quyết định cách ly, điều trị hoặc trở về bên gia đình.
Và phía sau toàn bộ hệ thống ấy là những cán bộ y tế cũng đang đối diện với nguy cơ lây nhiễm như bất kỳ ai. Nếu trong phòng mổ, người bác sĩ gây mê tập trung bảo vệ một người bệnh, thì trong đại dịch, phạm vi của trách nhiệm được mở rộng ra cộng đồng.
Một người thầy và những người bệnh ông chưa từng gặp...
Nếu phòng mổ là một phần quan trọng trong cuộc đời nghề nghiệp của Nguyễn Văn Chinh thì giảng đường tạo nên một phần khác không kém phần bền bỉ. Trong nhiều năm, ông đồng thời đảm nhận hai vai trò: bác sĩ và giảng viên. Hai công việc có những thước đo rất khác nhau. Trong phòng mổ, kết quả có thể được nhìn thấy sau vài giờ. Một cuộc phẫu thuật kết thúc. Người bệnh tỉnh lại.
Trên giảng đường, kết quả đôi khi chỉ xuất hiện sau nhiều năm. Một sinh viên trở thành bác sĩ. Một bác sĩ trẻ trưởng thành thành chuyên gia. Người học trò ngày nào rồi lại đứng cạnh một người bệnh khác, ở một bệnh viện khác, tại một địa phương mà người thầy có thể chưa từng đến.
PGS.TS.BS Nguyễn Văn Chinh tham gia biên soạn, chủ biên nhiều giáo trình và tài liệu đào tạo, trong đó có "Kỹ thuật Gây tê cơ bản", "Kỹ thuật Gây mê cơ bản", "Thuốc thiết yếu dùng trong Gây mê hồi sức" cùng nhiều tài liệu chuyên ngành khác. Từ năm 2020 đến năm 2026, ông đã hướng dẫn thành công 38 học viên sau đại học, gồm nghiên cứu sinh, học viên cao học, bác sĩ chuyên khoa và bác sĩ nội trú. Con số ấy không lớn nếu đặt cạnh quy mô hàng nghìn sinh viên của một trường đại học y khoa.
Nhưng đào tạo sau đại học không phải câu chuyện của số lượng. Mỗi bác sĩ chuyên khoa được đào tạo bài bản sẽ tiếp tục chăm sóc rất nhiều người bệnh trong suốt cuộc đời nghề nghiệp của mình. Ở góc nhìn ấy, người thầy không chỉ chữa cho những người bệnh mình gặp trực tiếp. Tri thức ông truyền lại còn tiếp tục được sử dụng để chăm sóc những bệnh nhân mà ông có thể không bao giờ biết tên.
PGS.TS.BS Nguyễn Văn Chinh và các đồng nghiệp.
Từ một người làm chuyên môn đến trách nhiệm xây dựng đội ngũ
Quá trình công tác đưa BS Nguyễn Văn Chinh từ phòng mổ đến những vị trí quản lý ngày càng có phạm vi rộng hơn. Từ năm 2010, ông giữ vai trò Trưởng Bộ môn Gây mê hồi sức. Sau đó, ông đảm nhiệm trách nhiệm lãnh đạo Khoa Điều dưỡng – Kỹ thuật y học và từ tháng 3/2024 là Phó Hiệu trưởng Đại học Y Dược TP.HCM.
Sự thay đổi vị trí cũng đồng nghĩa phạm vi trách nhiệm thay đổi. Từ việc chăm sóc một người bệnh cụ thể, câu chuyện dần mở rộng thành đào tạo nhân lực, xây dựng chương trình và phát triển các ngành học.
Trong quá trình tham gia quản lý, ông cùng tập thể triển khai thêm các chương trình đào tạo mới, trong đó có chương trình cử nhân Hộ sinh, các chương trình liên thông, đào tạo sau đại học và chương trình Tiến sĩ Gây mê hồi sức.
Ở vị trí quản lý một cơ sở đào tạo y khoa, kết quả công việc không còn được tính bằng một ca gây mê thành công. Đó còn là chất lượng của một chương trình đào tạo, năng lực của đội ngũ giảng viên và những thế hệ nhân lực y tế sẽ bước vào bệnh viện trong tương lai.
Nhưng điểm xuất phát của mọi công việc vẫn quay về một câu hỏi rất căn bản của nghề y: Làm thế nào để người bệnh được chăm sóc tốt hơn?
Danh hiệu có thể được ghi trên giấy, sự cống hiến được ghi bằng năm tháng. Năm 2020, Nguyễn Văn Chinh được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Thầy thuốc Ưu tú. Năm 2021, ông được tặng Huân chương Lao động hạng Ba. Ông còn nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cùng nhiều bằng khen, danh hiệu thi đua của Bộ Y tế, UBND TP.HCM và Đại học Y Dược TP.HCM.
Nhưng nghề y có những thành quả rất khó ghi hết trong một quyết định khen thưởng. Đó có thể là một cuộc gây mê kết thúc an toàn. Một người bệnh tỉnh lại bình thường sau phẫu thuật. Một bác sĩ trẻ biết phải xử trí thế nào trước tình huống nguy cấp bởi đã được người thầy truyền lại kinh nghiệm. Một công trình nghiên cứu giúp quy trình chuyên môn tốt hơn. Hay một lớp tập huấn giữa những ngày dịch bệnh giúp nhân viên y tế ở nhiều đơn vị vững vàng hơn khi trở lại tuyến đầu.Những thành quả ấy không nhất thiết phải mang tên người tạo ra chúng. Nhưng chính ở đó, hai chữ "thầm lặng" hiện lên rõ ràng nhất.
Khi người bệnh tỉnh lại...
Một cuộc gây mê bắt đầu bằng việc người bệnh từ từ khép mắt. Nhưng với người làm gây mê hồi sức, khoảnh khắc được chờ đợi nhất lại nằm ở phía cuối cuộc mổ. Nhịp thở ổn định. Các chỉ số sinh tồn trở về giới hạn an toàn. Ý thức dần hồi phục. Người bệnh mở mắt. Cuộc phẫu thuật trở thành một phần đã đi qua, còn người bác sĩ lại chuẩn bị cho một người bệnh tiếp theo.
Hơn 27 năm kể từ ngày bác sĩ trẻ Nguyễn Văn Chinh bước vào nghề, chiếc áo blouse của ông đã đi qua nhiều không gian: từ Bệnh viện Bình Dân đến Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, từ phòng mổ đến giảng đường, từ phòng nghiên cứu đến những hoạt động chống dịch. Chức vụ thay đổi. Phạm vi trách nhiệm lớn dần. Nhưng có một điều xuyên suốt hành trình ấy: sự an toàn của người bệnh và trách nhiệm đào tạo những người sẽ tiếp tục chăm sóc họ trong tương lai.
Hơn 27 năm kể từ ngày Nguyễn Văn Chinh bước vào nghề, chiếc áo blouse của ông đã đi qua nhiều không gian: từ Bệnh viện Bình Dân đến Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, từ phòng mổ đến giảng đường, từ phòng nghiên cứu đến những hoạt động chống dịch.
Sự hy sinh trong nghề y không phải lúc nào cũng nằm ở những khoảnh khắc dữ dội. Đôi khi, nó được đo bằng hàng chục năm làm đi làm lại một công việc mà không cho phép mình dễ dãi. Bằng những năm nghiên cứu để một quy trình trở nên an toàn hơn. Bằng những giờ đứng lớp để học trò có thể vững vàng hơn khi bước vào phòng mổ. Bằng việc nhận thêm một phần trách nhiệm khi cộng đồng cần đến mình.
Và đôi khi, sự hy sinh ấy chỉ gói lại trong một hình ảnh rất giản dị:
Khi người bệnh ngủ, người thầy thuốc vẫn thức.
Thức để dõi theo một nhịp tim.
Thức để gìn giữ một hơi thở.
Và thức cho đến khi đôi mắt người bệnh mở ra sau cuộc mổ.
Rồi lại lặng lẽ bước sang người bệnh tiếp theo.
PGS.TS.BS Nguyễn Văn Chinh và các học trò, đồng nghiệp.
