Đời sống văn hóa - văn nghệ năm 2010 đã khép lại với “dư chấn” từ các cuộc thi hát, rồi ồn ào giải thưởng, danh hiệu… Không khí vẻ như xôm tụ khi chương trình hay các cuộc liên tục diễn ra thu hút sự quan tâm của dư luận và khán giả. Thế nhưng, cái đích lớn nhất trong các hoạt động hay sự kiện văn hoá - văn nghệ là tìm kiếm cái mới cho năm 2011 thì còn phải… đốt đuốc đi tìm.
Sau 5 năm tổ chức liên tục, mỗi tháng 1 liveshow và tính trung bình mỗi năm có trên 100 bài hát mới, chương trình Bài hát Việt đã giới thiệu hơn 500 ca khúc của các tác giả hầu hết ở độ tuổi 20 - 30. Vậy mà ở các cuộc thi hát với đa phần thí sinh ở lứa tuổi 18 - 20, các ca khúc họ chọn quanh đi quẩn lại vẫn là những bài quen thuộc. Liveshow Vietnam Idol (VNI) hôm thứ bảy, Uyên Linh vừa hát Đường cong thì Chủ nhật, ở Sao Mai điểm hẹn (SMĐH), Mỹ Như lại xài ca khúc này. Trước đó, Uyên Linh và Mai Hương hát song ca Anh mãi là… thì năm trước, Hoàng Nghiệp cũng thử sức với ca khúc này… Đấy còn là bài tương đối mới, còn hầu hết các ca khúc xuất hiện ở hai cuộc thi hát này đều được các ca sĩ thành danh thể hiện, theo tiếng nước ngoài là cover. Việc này khác với khai phá ca khúc mới.
Kết quả VNI do khán giả bình chọn nên khó có thể trách khán giả. Giải SMĐH do Hội đồng nghệ thuật trao thì hơi băn khoăn. Nếu như các năm trước, khi Tùng Dương đăng quang với giải thưởng này, dẫu còn những ý kiến trái chiều về giọng hát và phong cách biểu diễn của anh, nhưng phải thừa nhận anh đem đến một luồng gió mới với những ca khúc dân gian đương đại của Lê Minh Sơn lần đầu xuất hiện trên sân khấu. Ở thời điểm đó, anh là người có khả năng mở ra một xu hướng âm nhạc mới và lấp ló những sáng tạo đặc biệt. Còn với Uyên Linh hay Minh Chuyên - hai người đoạt những giải thưởng cao nhất ở hai sân chơi nói trên, chưa thấy những tín hiệu vui đó. Mặc dù Uyên Linh trở thành hiện tượng tại VNI nhưng việc cô có trở thành hiện tượng trong làng nhạc Việt thì còn phải chờ. “Tôi buồn vì từng ngồi chấm rất nhiều cuộc thi hát gần đây, nhưng chưa tìm được một người thực sự tài năng nổi bật” - ca sĩ Thanh Lam đã thốt lên như vậy với báo giới.
Lại nói về khán giả. Có người đổ lỗi cho công chúng chỉ thích nghe những bài hát xưa hay các ca khúc quen thuộc nên để được bình chọn, người đi thi chỉ hát những bài quen, những bản “hit” chứ không mạo hiểm khai phá bài mới. Bài càng dễ nghe, tình cảm sướt mướt ru lòng người càng nhiều khả năng thu hút tin nhắn bình chọn và thiện cảm của công chúng. Dĩ nhiên, thách thức nếu người hát sau không vượt qua được cái bóng của những đàn anh, đàn chị trước đó.
 Uyên Linh và Mai Hương. |
Về phía ca sĩ, có ý kiến cho rằng, những bài hát vẫn được khán giả yêu thích thì các ca sĩ có quyền hát đi hát lại. Nhạc mới mà không hay thì sao bắt ca sĩ phải chọn? Ngay cả các ca sĩ thành danh thì việc họ xuất hiện ở nhiều chương trình nhưng chỉ hát một bài quen thuộc không còn xa lạ. Mỹ Linh hát Hương ngọc lan chẳng biết bao lần trên truyền hình. Đoan Trang nhảy nhót khắp nơi với Guốc mộc cùng quần jean, áo dài… Còn với các thí sinh chân ướt chân ráo bước vào các “sân chơi” ca nhạc họ phải tìm những gì để hấp dẫn khán giả.
Thị trường âm nhạc là nơi chấp nhận nhiều thị hiếu, nhiều dòng nhạc, nhiều mẫu hình ca sĩ khác nhau… Các cuộc thi hát hay những sân chơi âm nhạc cung cấp cho thị trường những gương mặt khác nhau, đáp ứng những thị hiếu khác nhau đó. Thế nhưng, trong hành trình phát triển, nghệ sĩ ở mẫu hình nào đều phải hướng đến cái mới và sáng tạo cái mới cho khán giả. Trọng trách này đặt lên vai những người trẻ. Nói đúng hơn, việc tạo ra cái riêng của bản thân, cao hơn nữa là góp phần định hướng thẩm mỹ và làm mới nhu cầu thưởng thức cho khán giả buộc nghệ sĩ phải đi tiên phong trong việc sáng tạo và đem đến cái khác, cái mới, chứ không chạy theo lối mòn và chiều chuộng những đôi tai dễ nghe. Dẫu mỗi ca sĩ xác định một con đường riêng và một lớp khán giả của riêng họ, nhưng cần thấy được vai trò và trọng trách của mình.
Vậy những bài hát quen thuộc đến mức nhàm chán trong các cuộc thi có phải do thí sinh lười và muốn an toàn? Nhạc sĩ Huy Tuấn - Giám đốc âm nhạc VNI cho rằng, điều này xuất phát từ format các cuộc thi. “Nếu đòi hỏi bài mới thì phải có ai sáng tác chứ các cuộc thi có mời nhạc sĩ sáng tác ca khúc mới cho ca sĩ đâu”. Rõ ràng các cuộc thi như VNI thì còn đặt hàng Huy Tuấn sáng tác ca khúc cho người thắng cuộc, còn SMĐH và nhiều những cuộc thi khác thì không có bài hát mới nào mà format “ăn sẵn” những bài hát cũ.
Đến lượt mình, những cuộc thi trên truyền hình với mức độ lan toả rộng rãi, với các thí sinh chỉ hát đi hát lại những bài cũ, rồi lúc bước lên sân khấu sau cuộc thi vẫn những bài quen thuộc đó càng khiến đời sống âm nhạc nhàm chán và cũ kỹ hơn. Ở đây lại phải “đánh động” đến vai trò của những người tổ chức, nhà sản xuất… Chính họ góp phần quan trọng nếu như không nói là quyết định tạo nên những “món ăn” trên thị trường âm nhạc. Rất tiếc là vai trò điều tiết của hội nghề nghiệp hay những tổ chức chuyên môn cũng như cơ quan quản lý còn chưa hiệu quả nên thị trường âm nhạc vẫn phát triển theo kiểu… tự phát (!).
Đốt đuốc đi tìm cái mới mà còn khó, nói gì tới việc cứ ngồi… chờ…
Mai Chi