Sau 2 đêm 1 ngày dán lưng vào sàn tàu cùng cảm giác bồng bềnh, lắc lư, cuối cùng tôi cũng được mọi người báo tin vui đã đến đảo Trường Sa lớn và chuẩn bị lên đảo. Toàn đảo ra đón tàu. Tôi lên đảo trong vòng tay của đồng đội, với những nụ cười, ánh mắt, những lời thăm hỏi như đón một người thân thiết nhất trở về sau những ngày xa cách.
Được đi công tác tại quần đảo Trường Sa là trách nhiệm và cũng là niềm vinh dự lớn đối với chúng tôi. Biết là sẽ khó khăn, thiếu thốn và phải làm việc hết sức độc lập nên trước khi ra đảo tôi chuẩn bị rất kỹ những kiến thức và thực hành các cấp cứu ngoại khoa, đặc biệt là xử lý các trường hợp bụng ngoại khoa, điều trị nội khoa tổng quát... Ngoài ra tôi còn mang đến cả tạ sách về chuyên môn ra đảo để đọc, bổ sung thêm kiến thức cho mình.
 Khám bệnh cho người dân tại Trường Sa. Ảnh: CTV |
Nhiệm vụ của tổ quân y chúng tôi trên đảo lúc đó là: Kiểm tra, đôn đốc tham mưu cho toàn đảo công tác vệ sinh môi trường, xử lý rác thải, vỏ hộp, phòng ngừa không để dịch bệnh xảy ra; Quản lý tốt nguồn nước ngọt để khống chế không cho muỗi phát triển; Quản lý tốt nguồn thức ăn thừa để khống chế ruồi; Phun thuốc diệt ruồi, muỗi, dán hàng tháng... Về công tác điều trị, thu dung, xử lý, khám điều trị tất cả các trường hợp cấp cứu, bệnh lý thông thường trong toàn đảo, các tàu quân sự, tàu cá của ta hoạt động quanh khu vực đảo Trường Sa; Cấp cứu các trường hợp bệnh nhân nặng chuyển từ các đảo nhỏ xung quanh hoặc từ các nhà dân đến và huấn luyện cho cán bộ, chiến sĩ trên đảo về kỹ thuật cấp cứu, nếp sống vệ sinh khoa học, các chuyên đề về HIV/AIDS, tác hại của thuốc lá, ngộ độc cá nóc, sốt xuất huyết Dengue...
Tổ quân y đảo Trường Sa lớn lúc đó được biên chế 1 bác sĩ (là tôi), 2 y sĩ và 1 y tá. Về xây dựng thì khá chính quy gồm 2 phòng bệnh (mỗi phòng 6 giường), 1 phòng mổ, 1 kho thuốc, 1 phòng điều trị, phòng ở cho nhân viên... Nhưng về trang thiết bị phục vụ cho chẩn đoán và điều trị thì vô cùng thiếu thốn, chỉ đơn giản là 2 bộ tiểu phẫu và một bộ trung phẫu. Đối với các bệnh như cảm cúm, hắt hơi, sổ mũi, thậm chí là các ca tiểu phẫu hay phẫu thuật viêm ruột thừa thì không có vấn đề gì.
Trong điều kiện vô cùng thiếu thốn ấy, tôi không thể nào quên được ca mổ cấp cứu cho trường hợp bệnh nhân Nguyễn Đình Thiện, nhân viên Công ty Dịch vụ hàng hải Việt Nam khi ấy bị viêm tuỵ hoại tử cấp. Đây là trường hợp rất nguy hiểm. Đứng trước tình thế nếu chuyển vào đất liền thì không kịp, bệnh nhân sẽ chết trên đường đi, nhưng nếu mổ, bệnh nhân có thể sống nhưng cũng có thể tử vong vì điều kiện về cơ sở vật chất, về thuốc, về trang thiết bị ở đây không đảm bảo cho một cuộc đại phẫu. Cân nhắc một hồi và cuối cùng tôi quyết định mổ và vô cùng lo lắng nếu không thành công. Quả nhiên khi mổ xong, các quai ruột giãn lớn và cứng lại khiến tôi không đóng được ổ bụng. Lúc này có thể khẳng định 95% bệnh nhân có thể tử vong. Tôi loay hoay với 5% hy vọng còn lại. Nếu như ở trong đất liền thì sự việc này với tôi thật đơn giản: chỉ cần gây mê, đặt nội khí quản, cho thở máy, dùng thuốc giãn cơ... và tiến hành một cuộc phẫu thuật bình thường. Nếu có khó khăn gì đã có sự giúp đỡ của đồng nghiệp, nhưng ở đây giữa đại dương mênh mông chỉ có một mình tôi là bác sĩ, không có máy thở nên tôi không dám dùng thuốc giãn cơ ngay từ đầu, vì nếu dùng nguy cơ suy hô hấp sẽ cao và bệnh nhân sẽ tử vong vì suy hô hấp. Đầu tôi căng ra và huy động tất cả những gì có thể làm để cứu sống người bệnh. Thế rồi sau một hồi hút dịch và khí ở bụng ra bằng phương pháp thủ công kết hợp với dùng thuốc (mặc dù làm như vậy rất dễ gây nhiễm trùng và nguy hiểm nhưng trong trường hợp bất khả kháng này tôi vẫn phải làm) và may mắn đã đến, quai ruột của bệnh nhân đã mềm lại và tôi đóng được ổ bụng. Đến khi bệnh nhân tỉnh, tôi mới thở phào nhẹ nhõm. Niềm hạnh phúc dâng trào và tôi không thể ngờ rằng mình đã thành công một ca đại phẫu trong điều kiện vô cùng khó khăn và thiếu thốn: không có bác sĩ phụ mổ, gây mê; không máy thở, điện tim, không ôxy, không nội khí quản và không có cả thiết bị mổ đại phẫu... Hai ngày sau đó bệnh nhân được chuyển bằng máy bay vào đất liền điều trị tiếp. Sau lần thực hiện ca đại phẫu ấy, vì quá căng thẳng và lo lắng nên tôi đã bị ốm và trầm cảm mất một thời gian.
Trên các đảo hôm nay đã có những căn nhà kiên cố mọc lên với nền đá hoa sạch sẽ. Cơ sở vật chất cho lính đảo có thể sẽ không còn thiếu thốn như trước nữa, nhưng điều mà các chiến sĩ ở đây mong muốn nhất là thường xuyên được gặp người trong đất liền đến thăm đảo để cùng trò chuyện và nắm bắt thông tin của đất liền. Do vậy cứ mỗi lần tàu cập cảng để tiếp tế thông tin, lương thực hay mỗi lần đảo có khách đến thăm (như các đoàn nhà văn, nhà báo đến công tác hay các đoàn văn công đến biểu diễn...) là một lần cán bộ chiến sĩ lại phấn chấn, chộn rộn hẳn lên với việc đón khách, đọc thư nhà, viết thư hồi âm và tranh thủ tự sáng tạo một số món quà lưu niệm mang đậm dấu ấn biển đảo từ vỏ ốc, san hô. Những món quà ấy thể hiện sự nâng niu, trân trọng, thể hiện tình cảm của “biển” dành cho “bờ”.
Trong những “hương vị” ấy của đất liền thì những lá thư là quan trọng nhất. Câu đầu tiên họ thường hỏi nhau là: “Cậu nhận được nhiều thư không?”. Nhiều thư đồng nghĩa với hạnh phúc, còn nếu ai đó không nhận được lá thư nào là một bất hạnh lớn. Mỗi lần nhận được thư, trong lòng chúng tôi vui mừng khôn tả. Những lá thư chúng tôi đọc đến thuộc lòng tới từng dấu chấm, dấu phẩy. Đọc một mình rồi đọc cho nhau nghe. Có người đọc từ sáng đến tối lại trùm chăn thắp đèn đọc để cảm nhận cho hết hương vị của quê nhà... Nắm bắt được thông tin, biết gia đình khoẻ mạnh nên chúng tôi rất yên tâm công tác. Giữa biển cả mênh mông chỉ có sóng và gió, những lá thư đã thổi hơi ấm của đất liền làm ấm lòng người lính đảo, thực sự là món ăn tinh thần, tiếp thêm sức mạnh, niềm tin và nghị lực giúp chúng tôi vững tin hơn.
Khi được hỏi ấn tượng nhất của những chuyến công tác tại đảo là gì? Có thể nói ngay rằng, đó là tình đồng đội, đồng chí. Từ đảo trưởng tới chiến sĩ sống thật thân thiện và gắn bó, đoàn kết tạo thành một sức mạnh cùng nhau vượt qua những khó khăn của cuộc sống, những khắc nghiệt của biển cả để hoàn thành tốt nhiệm vụ nơi đầu sóng, ngọn gió này. Với tôi, niềm hạnh phúc lớn nhất còn là cảm giác thành công sau mỗi ca phẫu thuật trong điều kiện cực kỳ khó khăn và thiếu thốn ấy.
BS. Ngọc San