Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã cảnh báo, ô nhiễm không khí là nguyên nhân gây ra khoảng 7 triệu ca tử vong sớm mỗi năm, trong đó bệnh tim mạch và đột quỵ chiếm tỷ lệ lớn nhất.
1. Khi nào được gọi là ô nhiễm không khí?
Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), chất lượng không khí và mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe con người được đánh giá bằng chỉ số chất lượng không khí Việt Nam (viết tắt là AQI).
Chỉ số ô nhiễm không khí quy định chất lượng không khí dựa trên thang điểm từ 0 đến 500, phân loại thành 6 mức độ với các màu sắc và cảnh báo sức khỏe tương ứng. Các mức độ này bao gồm:
- Tốt (0 - 50, màu xanh lá): Chất lượng không khí an toàn cho sức khỏe.
- Trung bình (51 - 100, màu vàng): Chất lượng không khí ở mức chấp nhận được.
- Kém (101 - 150, màu cam): Không lành mạnh cho nhóm người nhạy cảm.
- Xấu (151 - 200, màu đỏ): Không lành mạnh cho sức khỏe cộng đồng.
- Rất kém (201 - 300, màu tím): Rất không lành mạnh, nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cao.
- Nguy hại (Trên 300, màu nâu): Cảnh báo khẩn cấp, mọi người đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Cần theo dõi thang đo chỉ số ô nhiễm không khí (AQI) để chủ động bảo vệ sức khỏe.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tiếp xúc với các chất ô nhiễm không khí làm tăng nguy cơ mắc các bệnh viêm đường hô hấp cấp, viêm phổi tắc nghẽn mạn tính, hen suyễn, bệnh tim mạch, đột quỵ, tổn thương da, bệnh về mắt, đồng thời tác động đến hệ thần kinh, hệ miễn dịch và sức khỏe tâm thần.
2. Người dân cần chủ động theo dõi chỉ số AQI để bảo vệ sức khỏe
Tùy theo sự gia tăng của chỉ số AQI, Cục Phòng bệnh đưa ra các chỉ dẫn cụ thể nhằm giúp người dân giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực từ môi trường:
Khi AQI ở mức Xấu (151 - 200): Người dân cần chủ động hạn chế các hoạt động ngoài trời, lựa chọn thời điểm ít ô nhiễm hơn trong ngày để làm việc và chú ý nghỉ ngơi nhiều hơn. Để giảm tiếp xúc trực tiếp với không khí ô nhiễm, khuyến khích ưu tiên sử dụng phương tiện giao thông công cộng thay cho xe máy hay xe đạp.
Đối với nhóm người nhạy cảm, khuyến nghị chuyển hoàn toàn các hoạt động vào trong nhà, đồng thời duy trì thói quen vệ sinh mũi, họng và mắt bằng nước muối sinh lý.
Khi AQI ở mức Rất kém (201 - 300): Mọi hoạt động ngoài trời nên được hạn chế tới mức tối đa. Các gia đình sống gần những khu vực có nguồn phát thải ô nhiễm lớn cần chủ động đóng kín các cửa sổ và cửa ra vào để hạn chế không khí độc hại xâm nhập vào không gian sống.
Khi AQI ở mức Nguy hại (301 - 500): Tất cả người dân cần tránh hoàn toàn các hoạt động ngoài trời và chuyển sang sinh hoạt trong nhà với cửa sổ, cửa ra vào luôn được đóng kín. Đối với học sinh, các trường học cần cân nhắc cho trẻ nghỉ học nếu chỉ số nguy hại kéo dài liên tục trong 3 ngày. Trong trường hợp vẫn phải đến trường, nhà trường cần điều chỉnh thời gian học tập phù hợp và hủy bỏ mọi hoạt động ngoài trời.
Trường hợp ô nhiễm nghiêm trọng kéo dài: Nếu chỉ số AQI từ 301 trở lên trong 3 ngày liên tiếp, căn cứ theo các quy định hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường, chính quyền có thể xem xét tạm dừng hoặc điều chỉnh thời gian làm việc của các cơ quan, tổ chức, trường học, đồng thời tạm dừng các hoạt động tập trung đông người ở ngoài trời.
Khác với các yếu tố thời tiết thông thường, mức độ ô nhiễm không khí thay đổi liên tục theo các khung giờ trong ngày và từng khu vực địa lý. Việc cập nhật chỉ số chất lượng không khí (AQI) qua các ứng dụng uy tín giúp người dân chủ động trong việc lên kế hoạch sinh hoạt cho phù hợp.
3. Các biện pháp đơn giản tại nhà để bảo vệ sức khỏe
Bên cạnh việc tuân thủ các mức khuyến cáo theo chỉ số AQI, mỗi gia đình có thể tự thiết lập hàng rào bảo vệ sức khỏe ngay tại nhà thông qua những thói quen đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao. Mỗi gia đình nên duy trì việc đóng kín cửa ra vào, dọn dẹp nhà cửa sạch kết hợp sử dụng máy lọc không khí để duy trì môi trường sống an toàn.
Chủ động chăm sóc cơ thể từ bên trong giúp tăng cường hệ miễn dịch. Người dân nên duy trì thói quen súc họng sâu bằng dung dịch sát khuẩn hoặc nước muối sinh lý để loại bỏ các hạt bụi bám dính ở vòm họng. Việc nhỏ mắt và xịt rửa mũi bằng nước muối sinh lý sẽ giúp làm sạch lớp dịch nhầy chứa đầy tạp chất ô nhiễm, làm dịu niêm mạc đang bị kích ứng. Thói quen tắm rửa và thay quần áo ngay sau khi về nhà cũng giúp ngăn chặn bụi mịn từ trang phục phát tán ngược trở lại không gian sống.
Chế độ ăn uống hàng ngày nên được tăng cường các nhóm thực phẩm giàu chất chống oxy hóa, vitamin C, E và A như cam, bưởi, ớt chuông, các loại rau có màu xanh đậm để hỗ trợ trung hòa các gốc tự do, tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.
Nên duy trì thói quen uống đủ nước mỗi ngày giúp giữ độ ẩm tự nhiên cho lớp màng nhầy, duy trì cơ chế tự làm sạch của hệ hô hấp.
Đối với những người có bệnh lý mạn tính về tim mạch hoặc hô hấp, cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ. Nếu xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, khó thở hay đau ngực, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.
